II OZ 659/18

Naczelny Sąd Administracyjny, w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] S. A. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2018 r. sygn. akt VII SA/Wa 2526/16 odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi Gminy G. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...]września 2016 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2018 r. na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), - dalej p.p.s.a., po rozpoznaniu wniosku [...] S.A., odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wyrokiem z dnia 4 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2016 r. Powyższy wyrok Sądu jest prawomocny od dnia 9 grudnia 2017 r. W dniu 6 lutego 2018 r. wpłynęła do Sądu skarga kasacyjna uczestnika postępowania [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w W., reprezentowanego przez radcę prawnego J. K. W skardze kasacyjnej został zawarty wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik podał, że uchybienie terminu było przez pełnomocnika niezawinione. Podniósł, że wszystkie pisma w sprawie był kierowane do uczestnika, zamiast do ustanowionego w sprawie pełnomocnika. Podał, że pełnomocnik dowiedział się o treści wyroku z dnia 4 października 2017 r. dopiero od strony w dniu 30 stycznia 2018 r. W niniejszej sprawie ww. uczestnik, mimo że był adresatem decyzji wydanych przez organy administracji publicznej nie został zawiadomiony o wszczęciu i zakończeniu postępowania sądowego, w szczególności nie otrzymał odpisu skargi skierowanej do Sądu, zawiadomienia o rozprawie i wyroku. Ponadto, pełnomocnik podniósł, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się pełnomocnictwo procesowe udzielone przez ww. uczestnika radcy prawnemu J. K. i radcy prawnemu M.G., którzy niewątpliwie byli umocowani do reprezentowania ww. uczestnika w postępowaniu sądowym, zatem WSA w Warszawie dysponował dokumentem pełnomocnictwa i pisma w sprawie powinien doręczać ww. pełnomocnikom. Sąd Wojewódzki wskazał, na przeslanki przywrócenia terminu na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. i dalej stwierdził, że pełnomocnik uczestnika nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej było niezawinione. Z akt sądowych sprawy wynika bowiem, że Spółka [...] została uznana przez Sąd za uczestnika postępowania w niniejszej sprawie i Spółka brała udział osobiście w tym postępowaniu. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika - Spółka [...] została prawidłowo zawiadomiona przez Sąd o terminie rozprawy, jednocześnie, doręczono Spółce odpis skargi i odpis odpowiedzi na skargę. Powyższą przesyłkę, zawierającą, m.in. zawiadomienie o terminie rozprawy, Spółka odebrała w dniu 18 sierpnia 2017 r., co wynika, ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy. Natomiast wyrok Sądu z dnia 4 października 2017 r. wraz z uzasadnieniem został doręczony Spółce w dniu 27 października 2017 r. Sąd podkreślił, że zgodnie z art 67 § 2 p.p.s.a., pisma w postępowaniu sądowym lub orzeczenia dla osoby prawnej, jak również dla jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, doręcza się organowi uprawnionemu do reprezentowania ich przed sądem lub do rąk pracownika upoważnionego do odbioru pism. W myśl art. 67 § 3 p.p.s.a., pisma w postępowaniu sądowym dla przedsiębiorców i wspólników spółek handlowych, wpisanych do rejestru sądowego na podstawie odrębnych przepisów, doręcza się na adres podany w rejestrze, chyba że strona wskazała inny adres dla doręczeń. Stosownie do art. 67 § 5 p.p.s.a., jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. Sąd stwierdził, że pisma w niniejszym postępowaniu sądowym były prawidłowo doręczone bezpośrednio na adres siedziby uczestnika i były skutecznie doręczone. W niniejszym postępowaniu sądowym ww. uczestnik postępowania - do dnia wniesienia skargi kasacyjnej - nie ustanowił pełnomocnika do reprezentowania go przed sądem w niniejszej sprawie. Zatem, brak było podstaw by Sąd doręczał korespondencję w sprawie pełnomocnikowi uczestnika występującemu w postępowaniu administracyjnym. Ponadto wskazał, że złożenie pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym nie zwalnia z obowiązku złożenia go w postępowaniu sądowym. [...] S.A. pismem z dnia 13 kwietnia 2018 r. wniosły zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2018 r., zarzucając naruszenie: 1. art. 86 § 1 ustawy p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w warunkach, gdy upływ terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nastąpił bez winy strony, co uzasadnia przywrócenie tego terminu, a to z powodu pominięcia pełnomocnika procesowego przy czynnościach przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym mimo, iż strona w postępowaniu administracyjnym, a zatem do akt sprawy, złożyła pełnomocnictwo procesowe obejmujące upoważnienie pełnomocnika procesowego do działania przed sądami administracyjnymi; 2. art. 37 § 1 w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez ich nieprawidłową interpretację polegającą na tym, że strona, która w postępowaniu administracyjnym działa przez pełnomocnika w oparciu o pełnomocnictwo obejmujące działanie przed Sądami Administracyjnymi, winna ponownie ustanowić pełnomocnika a ten winien je przedłożyć przy pierwszej czynności procesowej, gdyż w przeciwnym wypadku uznaje się ,że strona działa bezpośrednio zaś złożone do akt administracyjnych pełnomocnictwo obejmujące upoważnienie do reprezentowania strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest niewystarczające, mimo iż przepisy nakazują Sądowi orzekać w oparciu o akta administracyjne i przez to ich nieprawidłowe zastosowanie; 3. art. 36 pkt 1 w zw. z art. 39 ust. 1 i art. 40 p.p.s.a. w zw. z art. 65 § 1 Kodeksu cywilnego poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że strona w postępowaniu sądowo administracyjnym działała bez pełnomocnika, mimo iż treść pełnomocnictwa procesowego złożonego do akt sprawy administracyjnej poprzedzającej to postępowanie obejmowało podejmowanie czynności procesowych przed sądami administracyjnymi i winna ponownie przedłożyć je przed sądem, co pozostaje w sprzeczności z ww. przepisami i wolą strony i narusza prawa strony do Sądu; Spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie stronie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od Gminy G. na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia Spółka wskazała, że postępowanie sądowo- administracyjne jest postępowaniem zależnym od zakończenia postępowania administracyjnego. Nie mogło ono zaistnieć, gdyby nie została wydana decyzja podlegające następczo kontroli sądowej. Urzeczywistnieniem następczości jest chociażby norma prawna z art. 133 §1 p.p.s.a. nakazująca Sądowi orzekać w oparciu o akta sprawy. To że istnieje przepis art. 37 § 1 p.p.s.a. nakazujący przy pierwszej czynności złożenia pełnomocnictwa nie oznacza, że w sytuacji, gdy takie pełnomocnictwo już zostało złożone w postępowaniu administracyjnym, ponownie je składać. Interpretacje w kierunku uznania, że jest to odrębne postępowanie i wymaga złożenia ponownie pełnomocnictwa jest błędne i sprzeczne nie tylko z przytaczanymi nomami prawnymi ale także z konstytucyjnym prawem do Sądu, i stanowi przejaw nieuzasadnionego nadmiernego formalizmu procesowego. Postępowanie sądowoadministracyjne jest następcze do postępowania administracyjnego, a zatem w niniejszej sprawie nie mogło wystąpić bez zainicjowania tego postępowania. Jeśli strona do akt administracyjnych składa pełnomocnictwo procesowe do obu postępowań, a Sąd orzeka w oparciu o te akta, to brak jest uzasadnienia do przyjęcia, że strona ma ponownie składać takie pełnomocnictwo, gdyż ono już zostało złożone. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek przywróci termin. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, uprawdopodobniając równocześnie okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu (art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a.). Z powyższego unormowania wynika, że brak winy w uchybieniu terminu stanowi konieczną i podstawową przesłankę przywrócenia terminu. Brak winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na dopełnieniu obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając wystąpienie tej przesłanki, sąd przyjmuje obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wówczas, gdy strona w sposób przekonujący uprawdopodobni brak swojej winy. Z brakiem winy mamy natomiast do czynienia tylko w przypadku zaistnienia niezależnych od strony i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że stosowanie do art. 34 p.p.s.a. i art. 12 p.p.s.a. strony i uczestnicy mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Sąd Wojewódzki w zaskarżonym postanowieniu trafnie wyjaśnił zasady doręczania pism w postępowaniu sądowym, wskazując w szczególności na art. 67 § 5 p.p.s.a. stanowiący, że jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. W przeciwnym razie doręczenie pism sądowych dokonywane jest na adres osoby prawnej (przedsiębiorcy), zgodnie z art. 67 § 2 i 3 p.p.s.a. Ponadto należy podkreślić, że stosownie do treści art. 46 § 3 p.p.s.a., w jego brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., do pisma składanego do sądu należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem. Zgodnie natomiast z art. 37 § 1 p.p.s.a., pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Właściwe zastosowanie powyższych przepisów daje sądowi administracyjnemu pewność, że pełnomocnik jest rzeczywiście upoważniony do dokonania konkretnej czynności, a także stanowi gwarancję dla strony, że będzie należycie reprezentowana w toczącym się postępowaniu. Wprowadzona ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658) zmiana brzmienia art. 46 § 3 p.p.s.a. miała na celu usunąć wątpliwości co do skutków pełnomocnictwa w postępowaniu sądowoadministracyjnym, które złożone zostało wyłącznie do akt administracyjnych. Zgodnie bowiem z zasadą wolnego wyboru działania przed sądem administracyjnym (art. 34 p.p.s.a.) to do strony postępowania należy decyzja odnośnie tego, czy przed sądem administracyjnym będzie występowała osobiście, czy też będzie reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego. Sąd administracyjny o ustanowieniu pełnomocnika powinien zostać zatem poinformowany przez stronę, w tym przypadku przez uczestnika postępowania po otrzymaniu pierwszej korespondencji z sądu, w pierwszym piśmie procesowym przesyłanym do sądu albo podczas posiedzenia sądu (art. 37 § 1 i § 2 p.p.s.a.). W aktualnym stanie prawnym utrwalone jest stanowisko judykatury, że przepisy p.p.s.a. nie nakładają na sąd administracyjny obowiązku badania w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego, czy dokument pełnomocnictwa został złożony do akt administracyjnych, ani też skuteczności złożonego do akt administracyjnych pełnomocnictwa (por. wyrok NSA z 17.05.2016, sygn. akt II OSK 2587/14, Lex nr 2083553). Wobec powyższego należało przyjąć, że samo złożenie pełnomocnictwa do akt administracyjnych nie mogło oznaczać w niniejszej sprawie, że Spółka [...], będąca uczestnikiem w postępowaniu sądowym, działała przez pełnomocnika. Obowiązek doręczania pism sądowych pełnomocnikowi powstaje dopiero wówczas, gdy strona (uczestnik) skutecznie ustanowi pełnomocnika do działania w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Tymczasem Spółka po doręczeniu jej korespondencji sądowej, w tym zawiadomienia o rozprawie nie poinformowała Sądu o tym, że ma ją reprezentować pełnomocnik. W takiej sytuacji skuteczne były doręczenia dokonane bezpośrednio uczestnikowi Spółce [...]. Niestaranność działania Spółki i brak właściwego współdziałania uczestnika z pełnomocnikiem ustanowionym w postępowaniu administracyjnym nie pozwalały na przyjęcie, że spóźnione złożenie skargi kasacyjnej było przez nią niezawinione. Z tych wszystkich względów zażalenie podlegało oddaleniu, zgodnie z art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.