III SA/Gd 629/17

WyrokWSA w Gdańsku2017-10-12

Skład orzekający: Jacek Hyla, Bartłomiej Adamczak, Paweł Mierzejewski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ administracji może odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej, powołując się na przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP?
Ratio decidendi
Przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki po ukończeniu przez nią 18. roku życia, został uznany za niezgodny z Konstytucją RP. W związku z tym, organy administracji nie mogą stosować tego przepisu jako podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej. Powinny one rozpoznać wniosek merytorycznie, uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego.
Stan faktyczny
Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję odmawiającą P. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Odmowa oparta była na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który uzależniał przyznanie świadczenia od powstania niepełnosprawności do 18. roku życia lub do 25. roku życia w trakcie nauki. Matka skarżącej uzyskała znaczny stopień niepełnosprawności od 18 listopada 2016 r., a ustalenie daty jej powstania było niemożliwe. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa, w tym niezastosowanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niezgodność art. 17 ust. 1b z Konstytucją.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2017 r. sprawy ze skargi P. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 24 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 20 kwietnia 2017 r., nr [...]. Decyzją z dnia 24 maja 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 20 kwietnia 2017 r., [...] odmawiającą przyznania P. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – M. T.. Organy wskazały, że zgodnie z art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2016, poz. 1518 ze zm.) prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało uzależnione od dodatkowego wymogu, w świetle którego niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki musi powstać nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W ocenie organów warunek ten nie został spełniony, na co wskazuje przedłożone do akt sprawy orzeczenie o niepełnosprawności M. T. (ur. 7 września 1966 r.) z dnia 11 stycznia 2017 r., w którym wskazano, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 18 listopada 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że na powyższe nie ma wpływu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym stwierdzono niezgodność art. 17 ust. 1b z art. 32 Konstytucji RP. W wyroku tym Trybunał wskazał wyraźnie, że skutkiem wejścia wyroku w życie nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani "wykreowanie" prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Organ odwoławczy powołując się na wyrok NSA z dnia 10 lutego 2015 r. (I OSK 2926/14) uznał, że "Trybunał Konstytucyjny orzekł wprawdzie o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy, nie zmienił jednak sytuacji prawnej skarżącego, musi on bowiem czekać na rozwiązania ustawowe". W konsekwencji uznał, że obecnie skarżąca nie jest uprawniona do uzyskania świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad ojcem. P. T., nie zgadzając się z zaskarżoną decyzją, złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła rażące naruszenie: - art. 138 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji, która w sposób rażący narusza przepisy prawa materialnego, w tym Konstytucji i ustawy, - art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zmienionej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wydanego w dniu 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13, - art. 190 ust. 1, art. 2, art. 7, art. 8 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji nierespektowania przez SKO tego, że przepis art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych uznany został przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2014, poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga P. T. zasługuje na uwzględnienie. W przedmiotowej sprawie organy uznały, że skarżąca nie spełnia warunku do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2015 r., poz. 114 ze zm., dalej zwanej "u.ś.r." lub "ustawą"), gdyż w przypadku matki skarżącego, jak wskazały organy, brak jest określenia daty powstania niepełnosprawności, a znaczny stopień niepełnosprawności został ustalony od 2016 r. Zaznaczyć jednak należy, iż z przepisu art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że stwierdzenie niepełnosprawności oraz daty jej powstania powinno być zawarte w orzeczeniu wydanym w innym postępowaniu, poprzedzającym postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji organy rozpoznające wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie są kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności, ponieważ związane są - co do daty powstania niepełnosprawności i co do jej stopnia, orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę. Jak wynika z ustalonego w sprawie stanu faktycznego, który pozostawał poza sporem, skarżący wnioskiem z dnia 6 kwietnia 2017 r. wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką M. T.. M. T. urodziła się 7 września 1966 r. (ma 51 lat). Na mocy orzeczenia z dnia 11 stycznia 2017 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. W orzeczeniu stwierdzono, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 18 listopada 2016 r., zaś nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Wymaga ona stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz korzysta z systemu środowiskowego wsparcia samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych, świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej. Wnioskodawca P. T. jest opiekunem dorosłej osoby niepełnosprawnej – matki M. T.. Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia, a zarazem do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy na gruncie obowiązujących przepisów, opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pomimo, że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Zarówno skarżący, jak i organy zgodnie wskazują, że dla udzielenia odpowiedzi na powyższe pytanie, konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 dla określania ich wpływu na sytuację prawną skarżącego. Kwestia ta jest kluczowa dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, gdyż strony pozostają w sporze co tego w jaki sposób ww. wyrok wpłynął na sytuację prawną opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Rzeczą Sądu jest zatem zbadanie, czy organy w prawidłowy sposób ustaliły zakres normy prawnej, na podstawie której powinien zostać rozpoznany wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia. Organy jako wyłączny powód odmowy przyznania świadczenia, wskazały na stwierdzenie przez zespół orzekania o niepełnosprawności, że M. T. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności od 18 listopada 2016 r. i nie da się ustalić od kiedy istnieje ta niepełnosprawność. Warunkiem zaś przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, co wynika wprost z treści art. 17ust. 1b ustawy. Przepis ten został powołany jako podstawa prawna wydania obu skierowanych do skarżącej decyzji. Organ odwoławczy wyjaśnił w uzasadnieniu, że chociaż Trybunał Konstytucyjny orzekł wcześniej o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1 b cyt. ustawy, to jednak nie zmieniło to sytuacji prawnej P. T. i pozwoliło na odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na tej właśnie podstawie i z tego powodu. Skarżący zaś - chcąc uzyskać od państwa w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną pomoc finansową, inną niż specjalny zasiłek opiekuńczy – musi poczekać na nowe rozwiązania ustawowe w tej materii, które zgodnie z postulatami Trybunału Konstytucyjnego dopiero ukształtują sytuację opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych w sposób zgodny z zasadą równości obywateli wobec prawa. Organ argumentuje, że z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 w jego ocenie wynika, że, cyt.: "skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który – biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii – powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki". Konkludując przytoczony cytat, organ odwoławczy stwierdził, jak wskazano już wyżej, że choć ww. wyrok orzekł o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 b, który stanowił postawę wydania zaskarżonej decyzji, nie zmieniło to sytuacji prawnej P. T., który musi czekać na uporządkowanie przez ustawodawcę systemu świadczeń dla opiekunów osób niepełnosprawnych. Tymczasem organ orzekający przeoczył, że 2 pkt sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 brzmi następująco: " Art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji". Powyższe oznacza – w ocenie sądu w składzie orzekającym - że przepis ten, jako niekonstytucyjny, nie może mieć zastosowania wobec opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. W takim bowiem zakresie Trybunał wprost stwierdził jego niekonstytucyjność. W powołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał bowiem, że w sytuacji przeciwnej, tj. w przypadku stosowania przepisu w omawianym zakresie, będzie to prowadziło do odmiennego i niedopuszczalnego z punktu widzenia zasady równości ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych W tym znaczeniu nie jest więc prawdą, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienia sytuacji prawnej P. T.. Przeciwnie, z wyroku wynika, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym, (tj. dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia określone w art. 17 cyt. ustawy, z wyłączeniem tej części przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Organy nie wywiązały się z tego obowiązku, skupiając swoją uwagę wyłącznie na wskazaniu, że skarżący nie spełnia warunku przyznania świadczenia, który nie powinien mieć w niniejszej sprawie zastosowania, ponieważ jest niekonstytucyjny. Skarżący zasadnie wskazał, że w jego konkretnej sprawie organy uwzględniając skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie były uprawnione do wydania decyzji w oparciu o art. 17 ust. 1b cyt. ustawy. Jednocześnie nie wyjaśniły, czy skarżący spełnia pozostałe, obowiązujące go warunki przyznania świadczenia, określone w art. 17 ust. 1 cyt. ustawy (rezygnacja z pracy, stopień niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej, stopień pokrewieństwa z opiekunem, obowiązek alimentacyjny opiekuna). Co do zasady okoliczności, że skarżący jest osobą, która rezygnuje z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad spokrewnioną w linii prostej osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wobec której na skarżącym spoczywa obowiązek alimentacyjny nie została zakwestionowana przez organy. Za wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego Sąd wskazuje, że opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych mają prawo ubiegać się np. o specjalny zasiłek opiekuńczy, pod warunkiem, że nie przekroczą limitu dochodu, o którym mowa w art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wsparcie finansowe udzielone w tym wypadku stanowiłaby jedynie część kwoty, którą można uzyskać w ramach świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał Konstytucyjny wskazał jednak powyższy argument właśnie dla zobrazowania niedopuszczalnego różnicowania w ustawie o świadczeniach rodzinnych sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, co miałoby miejsce w przypadku stosowania wobec takich osób art. 17 ust. 1b ustawy i odmawiania tym samym części z nich możliwości skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, które w większym stopniu pozwala zrekompensować brak możliwości stałego zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym najbliższym członkiem rodziny, niż specjalny zasiłek opiekuńczy. Uzasadniając stanowisko o braku wpływu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego na sytuację skarżącego, organ odwoławczy ograniczył się do powołania, bez krytycznej refleksji, zacytowanego wyżej fragmentu uzasadnienia tego wyroku. Sąd podkreśla, że treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia, gdyby była dokonana przez organy, nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa, ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba, że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. W odniesieniu do art. 17 ust. 1b cyt. ustawy Trybunał nie skorzystał z tej możliwości. Wyrok w sprawie sygn. akt K 38/13 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem ww. orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b cyt. ustawy (w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności) począwszy od dnia jego ogłoszenia tj. od dnia 23 października 2014 r. Przytoczona wyżej treść pkt 2 sentencji wyroku TK w sprawie sygn. akt K 38/13 z dnia 21 października 2014 r. jest jasna i nie budzi wątpliwości. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, jak tego chcą organy, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jest w ocenie Sądu sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie. Zgodnie z art. 6 Kpa organy administracji posiadają bowiem uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. W tej konkretnej sprawie organy nie ustaliły treści normy prawnej, na podstawie której mogły i miały obowiązek rozpatrzyć wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organy w istocie zakwestionowały prawotwórczy charakter orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego stwierdzających niekonstytucyjność przepisów. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stoi zaś na stanowisku, że prawotwórczy charakter orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego stwierdzających niekonstytucyjność przepisów prawa, zawsze powinien determinować kierunek dalszych analiz konkretnej sprawy, a przede wszystkim tezę, że ocena wszelkich konsekwencji prawnych rozstrzygnięcia TK musi uwzględniać kształtujący efekt tego rozstrzygnięcia (następujący od momentu wejścia w życie). Faktem jest, że wejście w życie takiego wyroku, który, tak jak w przedmiotowej sprawie, ma charakter zakresowy negatywny, samo w sobie nie tworzy nowych przepisów prawa. Poważnym błędem jest jednak twierdzenie, że ten fakt prawny nie modyfikuje przepisów już uchwalonych przez ustawodawcę tak, aby również w czasie oczekiwania na wprowadzenie nowych rozwiązań systemowych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, wszyscy opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych, tj. zarówno tych, które stały się niepełnosprawne przed i po ukończeniu 18 lat, byli traktowani jednakowo. Tym samym przytaczany przez organy fragment uzasadnienia wyroku TK, nie stoi w sprzeczności z przedstawionym wyżej stanowiskiem Sądu. Fragment ten można rozumieć wyłącznie jako zgłoszony przez Trybunał postulat podjęcia bezzwłocznych działań ustawodawczych, które w przyszłości doprowadzą do kompleksowego zreformowania systemu świadczeń dla osób i opiekunów osób niepełnosprawnych, w sposób zasygnalizowany przez Trybunał. Powyższe nie oznacza więc, że poprzez uzasadnienie wyroku Trybunał Konstytucyjny chciał przesądzić o tym, że sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jasnych zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji), które obowiązują przecież również także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Stosowanie warunku z art. 17 ust. 1 b cyt. ustawy wobec osób, u których niepełnosprawność powstała w późnym wieku, może powodować nierówne traktowanie podobnych podmiotów, wyłącznie z uwagi na kryterium związane z momentem powstania niepełnosprawności. W grupie dorosłych osób niepełnosprawnych, są również i takie, wobec których nie można stwierdzić, kiedy powstała ich niepełnosprawność; znajdą się wśród nich i osoby, których niepełnosprawność powstała przed 18 rokiem życia, jak i osoby, których niepełnosprawność powstała później. W przypadku jednych i drugich czasami nie da się tego jednoznacznie ustalić, a da się jedynie domniemywać np. na podstawie wieku czy schorzeń, na które cierpi dana osoba niepełnosprawna. Pokazuje to, że przyjęte przez ustawodawcę kryterium momentu powstania niepełnosprawności jest dyskryminujące i jako takie nie powinno być stosowane ani obecnie, ani w przyszłości. Obecnie, na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego, kryterium to zostało wyłączone z zakresu normy prawnej wynikającej z art. 17 cyt. ustawy. W przyszłym stanie prawnym ustawodawca został zobowiązany uwzględnić zawarte w uzasadnieniu Trybunału Konstytucyjnego postulaty, aby nowy, zreformowany system świadczeń dla opiekunów osób niepełnosprawnych, został oparty o inne i zgodne z Konstytucją RP kryteria. W sprawach dotyczących odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego kwestia dopuszczalności zastosowania art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niejednorodnie rozumiana w orzecznictwie sądów administracyjnych. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stoi jednak na stanowisku, że kwestia rekonstrukcji normy prawnej po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny tzw. wyroku zakresowego, czyli stwierdzającego niekonstytucyjność danego przepisu w określonym zakresie, sama w sobie, nie powinna budzić kontrowersji w orzecznictwie. Tym samym Sąd nie podziela stanowiska wyrażonego m.in. w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 14 stycznia 2015 r. IV SA/Gl 1085/14 czy wyroku NSA z dnia 10 lutego 2015 r. I OSK 2926/14. W wyrokach tych rozstrzygnięcie oparto bowiem na założeniu, że wejście w życie wyroku TK w sprawie sygn. akt K 38/13 z dnia 21 października 2014r. nie ma wpływu na kształt obowiązujących przepisów, z uwagi na zawarte w uzasadnieniu tego wyroku wyjaśnienia Trybunału. Jednak, co do zasady, wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące i co do uzasadnienia i co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie wyraźnie mówi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału sygn. akt K 38/13 z dnia 21 października 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekał już kilkakrotnie – między innymi w sprawach o sygn. akt. III SA/Gd 47/17, III SA/Gd 466/17, III SA/Gd 510/17, III SA/Gd 402/17. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie dostrzega powodu do zmiany dotychczasowej linii orzecznictwa. Argumenty na poparcie tego stanowiska, jak wskazano wyżej, wywodzą się wprost z analizy art. 190 Konstytucji. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit b ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 135 tej ustawy uchylił zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien dokonać merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej, badając, czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy uwzględnieniu zakresu, w jakim przepis ten został uznany za niekonstytucyjny począwszy od dnia 23 października 2014 r. na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. akt K 38/13.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło