IV SA/Wr 286/17

|Sygn. akt IV SA/Wr 286/17 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , , Dnia 19 października 2017 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.), , Sędziowie, Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków, , , Protokolant, sekretarz sądowy Katarzyna Leśniowska, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 października 2017 r., sprawy ze skargi D.W., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia [...], nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego, , , , uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji;, zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz strony skarżącej D. W. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych,, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego., , Zaskarżoną decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania D. W., dalej: strona, skarżąca, utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Prezydenta W. - decyzję Starszego Administratora w Dziale Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...], nr [...], odmawiającą przyznania świadczenia rodzicielskiego. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że organ pierwszej instancji, decyzją z dnia [...], nr [...], przyznał stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad córką – M. W., na okres od dnia 1 czerwca 2016 r. do dnia 31 lipca 2019 r., w kwocie 1300 zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...], nr [...] zmieniono decyzję z dnia [...] nr [...], w zakresie dotyczącym wysokości przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego. Strona zwróciła się do Prezydenta W. o przyznanie jej świadczenia rodzicielskiego na M. W. Organ pierwszej instancji, opisaną na wstępie decyzją, wydaną na podstawie art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm, zwanej dalej ustawą), odmówił przyznania stronie świadczenia rodzicielskiego wnioskowanego na dziecko – M. W., z uwagi na wcześniejsze przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Strona odwołała się od tej decyzji, zaznaczając, że świadczenie pielęgnacyjne zostało jej przyznane na córkę M., a sprawa dotyczy przyznania jej świadczenia rodzicielskiego na córkę M. Zdaniem strony, przepis art. 27 ust. 5 ustawy dotyczy tylko sytuacji zbiegu świadczeń na to samo dziecko. W odwołaniu powołano w tym zakresie pogląd wyrażony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Kolegium wskazało, że świadczenie rodzicielskie przysługuje matce albo ojcu dziecka, w związku z wychowywaniem dziecka (art. 17c ust. 1 pkt 1 ustawy). W projekcie noweli, którą dodano do ustawy przepisy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego (na mocy ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. poz. 1217, ze zm.), wskazano: "Kolejnym krokiem w polityce rodzinnej jest wsparcie tych rodziców, którzy dotychczas ze świadczeń rodzicielskich skorzystać nie mogli. Obecnie prawo do otrzymywania zasiłku macierzyńskiego przysługuje przez 52 tygodnie (12 miesięcy), a w przypadku ciąży mnogiej nawet przez 71 tygodni po urodzeniu dzieci. Prawo to przysługuje, co do zasady, jedynie rodzicom, którzy pracują i są ubezpieczeni z tytułu choroby i macierzyństwa. Nie mają takich uprawnień m.in. matki bezrobotne, studentki, osoby pracujące na podstawie umów cywilnoprawnych nieobjęte dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. (...) Wprowadza ona regulację umożliwiającą skorzystanie z urlopów (zasiłków) macierzyńskich wszystkim rodzicom, którzy takiej możliwości do tej pory nie mieli. Dotyczy to rodziców bezrobotnych, wykonujących prace na umowach o dzieło, studentów i rolników. [...] Projektowana ustawa przewiduje wprowadzenie nowego świadczenia rodzinnego dla rodzin wychowujących dzieci - świadczenia rodzicielskiego. Świadczenie to będzie przysługiwać osobom, które urodziły dziecko, a które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego". Świadczenie rodzicielskie jest zatem pomocą udzielaną w zamian zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego osobom, które nie mogą skorzystać ze tego typu świadczeń. Stosownie do art. 17c ust. 8 ustawy, osobie uprawnionej do świadczenia rodzicielskiego przysługuje: 1) w tym samym czasie jedno świadczenie rodzicielskie bez względu na liczbę wychowywanych dzieci; 2) jedno świadczenie rodzicielskie w związku z wychowywaniem tego samego dziecka. Według zaś art. 17c ust. 9 ustawy, świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli: 1) co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego; 2) dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4; 3) osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki; 4) w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 5) osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 27 ust. 5 ustawy, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Zdaniem Kolegium, pobieranie zasiłku macierzyńskiego wyklucza otrzymywanie w tym samym okresie zarówno świadczenia rodzicielskiego (art. 17c ust. 9 pkt 1 ustawy), jak i świadczenia pielęgnacyjnego. Zasiłek macierzyński jest świadczeniem pieniężnym mającym na celu zapewnienie środków utrzymania w czasie, w którym osoba go otrzymująca nie wykonuje pracy w związku z urodzeniem dziecka i koniecznością opieki nad nim. Zasiłek ten zastępuje dochód z pracy (wynagrodzenie) mając na względzie to, że osoba taka nie może w tym okresie wykonywać pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma zaś na celu zrekompensować utracony zarobek (wynagrodzenie) osobie, która zmuszona była zrezygnować z zatrudnienia lub nie może podjąć zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Ratio legis unormowania zamieszczonego w art. 27 ust. 5 ustawy jest więc zapobieżenie pobieraniu dwóch świadczeń o tym samym charakterze i spełniającym identyczną funkcję. Świadczenie rodzicielskie, jak i świadczenie pielęgnacyjne stanowią w istocie bowiem ekwiwalent wynagrodzenia. Nieuzasadnioną jest zatem taka interpretacja przepisów ustawy, która prowadziłaby do przyznania dwóch świadczeń określonej osobie (w analizowanym przypadku - świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego), celem zastąpienia/zrekompensowania jednego wynagrodzenia (zob. w tym kontekście art. 17c ust. 8 pkt 1 ustawy). Wykładnia przepisu art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy wskazana przez stronę prowadziłaby do naruszenia równości między osobami pobierającymi zasiłek macierzyński, a osobami uprawnionymi do świadczenia rodzicielskiego, a tym samym naruszałaby zasady konstytucyjne, w szczególności wyrażone w art. 2 Konstytucji RP. Co równie ważne, skoro ustawodawca - w art. 17c ust. 9 pkt 4 ustawy - wykluczył możliwość przyznawania świadczenia rodzicielskiego, gdy - w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem - jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, to niecelowym i zbędnym byłoby powielenie tej regulacji w art. 27 ust. 5 ustawy. Takie "powtarzanie" w jednym akcie normatywnym określonego unormowania naruszałoby zasady techniki prawodawczej. Zatem zastosowanie wykładni literalnej przepisu art. 27 ust. 5 ustawy daje jasny i niebudzący wątpliwości rezultat, w dodatku potwierdzony przez wyniki wykładni systemowej i celowościowej wskazujący na to, że unormowanie to dotyczy kwestii zbiegu uprawnień dla danej osoby do określonych świadczeń, niezależnie od tego, nad kim sprawowana jest opieka. Przepis ten w swej treści nie odnosi się do tego, czy dane świadczenie zostało uprzednio przyznane osobie uprawnionej w związku z opieką czy wychowywaniem tej lub innej osoby. Nieuzasadnionym jest więc stwierdzenie, że art. 27 ust. 5 ustawy może znaleźć zastosowanie tylko w sytuacji, gdy zbieg uprawnień do określonych w tej regulacji świadczeń będzie zbiegiem uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie, jak i osoby wymagającej opieki. Znaczenie ma bowiem jedynie to, czy osoba uprawniona pobiera już jedno ze świadczeń wyliczonych w art. 27 ust. 5 ustawy. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że art. 27 ust. 5 ustawy wyklucza przyznanie stronie świadczenia rodzicielskiego wnioskowanego na córkę M. z uwagi na wcześniejsze jej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką – M., na okres od dnia 1 czerwca 2016 r. do dnia 31 lipca 2019 r. W skardze na powyższą decyzję strona zarzuciła Kolegium naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17c ust. 9 pkt 4 w związku z art. 27 ust. 5 ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie podczas gdy wymieniony przepis nie dotyczy sytuacji wychowywania lub opieki nad różnymi dziećmi, a tym samym uprawnionej przysługują zarówno świadczenie pielęgnacyjne na córkę M. i świadczenie rodzicielskie na córkę M. Skarżąca powołała wyroki sądów administracyjnych, potwierdzających przytoczoną interpretację wskazanego przepisu. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, argumentując jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie z powodu wskazanego w skardze. Materialnoprawną podstawę obu wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. W myśl art. 2 pkt 5 ustawy świadczeniem rodzinnym jest m.in. świadczenie rodzicielskie. Świadczenie to zostało wprowadzone do systemu świadczeń rodzinnych na mocy ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2015 r., poz. 1217), która w tym zakresie weszła w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. Świadczenie rodzicielskie (uregulowane w rozdziale 3a ustawy przyznawane jest na podstawie art. 17c tej ustawy, i przysługuje osobom, które urodziły dziecko, a które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Uprawnieni do pobierania tego świadczenia są więc bezrobotni, studenci, a także osoby wykonujące prace na podstawie umów cywilnoprawnych. W przedmiotowej sprawie, w przypadku matki dziecka, świadczenie rodzicielskie przysługuje na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy, z uwzględnieniem ust. 2, który enumeratywnie wymienia przypadki, w których świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka. Będą to przypadki: 1) skrócenia na wniosek matki dziecka okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego, po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia, zasiłku lub uposażenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka; 2) śmierci matki dziecka; 3) porzucenia dziecka przez matkę. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 17c ust. 8 u.ś.r., osobie uprawnionej do świadczenia rodzicielskiego przysługuje: 1) w tym samym czasie jedno świadczenie rodzicielskie bez względu na liczbę wychowywanych dzieci; 2) jedno świadczenie rodzicielskie w związku z wychowywaniem tego samego dziecka. Oznacza to, że nawet w sytuacji opieki osoby uprawnionej nad więcej niż jednym urodzonym dzieckiem (nawet gdy w trakcie jednego porodu urodzono dwoje i więcej dzieci), przysługuje wyłącznie jedno świadczenie rodzicielskie, do tego w tym samym czasie. Ponadto dostrzega się niepodzielność uprawnienia z uwagi na przypisanie jednego świadczenia do tego samego dziecka. Ustawa w art. 17c ust. 9 u.ś.r. wymienia przypadki, w których świadczenie rodzicielskie nie przysługuje. Taka sytuacja ma miejsce m.in., gdy w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (art. 17c ust. 9 pkt 4 u.ś.r.). Przepis ten zatem wyłącza prawo do świadczenia rodzicielskiego w przypadku, gdy uprzednio w stosunku do tego samego dziecka zostało już ustalone prawo do innego świadczenia rodzinnego, m.in. w sytuacji ustalenia w związku z opieką nad tym samym dzieckiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie występuje, bowiem skarżąca ubiega się o świadczenie rodzicielskie na córkę M., natomiast świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane na córkę M. Nie zaistniała zatem sytuacja wychowywania tego samego dziecka i opieki nad tym samym dzieckiem, tak jak stanowi powyższy przepis. Świadczenie rodzicielskie jest pomocą przysługującą w zamian świadczenia macierzyńskiego dla osób, które nie mogą skorzystać z tego typu świadczenia. W żadnym przepisie ustawodawca nie wprowadził ograniczenia uprawnień do świadczenia rodzicielskiego w przypadku zbiegu z uprawnieniami do innych świadczeń przysługujących na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku różnych dzieci. Za nieprawidłowe należy więc uznać takie właśnie stanowisko organów, które zostało zaprezentowane w kontrolowanych decyzjach, a wywiedzione z brzmienia art. 27 ust. 5 ustawy. Przepis ten stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Sąd podziela stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Gdańsku z dnia 24 listopada 2016 r. sygn. akt III SA/Gd 908/16 (, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl., dalej jako CBOSA), że dokonując wykładni przepisu art. 27 ust. 5 ustawy należy zwrócić uwagę na to, że celem tego uregulowania jest w istocie ustanowienie - dla osób uprawnionych do otrzymywania co najmniej dwu z wymienionych w ust. 5 świadczeń – prawa do wyboru jednego z tych świadczeń, tego które uprawniony zamierza otrzymywać. Przy czym "zbieg uprawnień", o którym mowa w ww. przepisie należy rozumieć jako sytuację, w której ta sama osoba jest uprawniona równocześnie do co najmniej dwu wskazanych tam świadczeń, przysługujących na tego samego podopiecznego (np. dziecko). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się uwagę, że wskazany w art. 27 ust. 5 ustawy zbieg uprawnień do określonych w nim świadczeń ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie, jak i osoby wymagającej opieki. Innymi słowy przytoczony wyżej przepis art. 27 ust. 5 ustawy dotyczy prawa do przyznania jednego ze świadczeń rodzinnych na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej w sytuacji wychowania lub opieki nad tym samym dzieckiem, a nie dotyczy przypadku, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień z tytułu wychowywania lub opieki nad różnymi dziećmi. Nie można bowiem przyjąć, że z punktu widzenia normy zawartej w art. 27 ust. 5 ustawy, istotne jest wyłącznie to, czy osoba uprawniona pobiera jedno ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, a bez znaczenia pozostaje okoliczność nad kim sprawowana jest opieka lub wychowanie. Komentowany przepis stanowi bowiem o zbiegu uprawnień, które nie mogą być rozpatrywane bez badania przesłanek uprawnień w przypadku świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, które są uprawnieniami przyznawanymi w stosunku do sprawowania opieki nad konkretnym podmiotem (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 sierpnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 158/16; CBOSA). Innymi słowy, świadczenie rodzicielskie i świadczenie pielęgnacyjne są uprawnieniami przyznawanymi w stosunku do sprawowania opieki nad konkretnym podmiotem, a zatem wyłączenie wynikające z art. 27 ustawy ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy dochodzi do zbiegu uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę, jak i podopiecznego (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 13 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Bd 617/16, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 października 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 573/16; CBOSA). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje stanowisko wyrażone w powołanych orzeczeniach. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zaskarżone decyzje zostały wydane w oparciu o błędną wykładnię prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 ustawy co obliguje Sąd do uchylenia decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 135 p.p.s.a. Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji rozpozna wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia rodzicielskiego, będąc jednocześnie - stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. – związany oceną prawną wyrażoną przez Sąd, a w szczególności dokonaną przez Sąd wykładnią przepisu art. 27 ust. 5 ustawy. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U z 2015, poz.1800).