I OZ 127/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA - Małgorzata Jaśkowska po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Senackiej Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Doktorantów UMCS w Lublinie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 962/17 w zakresie punktu drugiego, dotyczącego zasądzenia od Senackiej Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Doktorantów UMCS w Lublinie na rzecz E. C. kwoty 340 (trzystu czterdziestu) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym w sprawie ze skargi E. C. na orzeczenie Senackiej Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej UMCS w Lublinie z dnia 19 września 2016 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dyscyplinarnego postanawia: uchylić punkt drugi postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 listopada 2017 r. Postanowieniem z dnia 25 października 2017 r., wydanym na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. powoływanej dalej jako p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę E.C. na orzeczenie Senackiej Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej [...] w L. z dnia 19 września 2016 r., nr KKS-s-D-4145/16-DO-1/16 w przedmiocie umorzenia postępowania dyscyplinarnego z uwagi na uchybienie terminu do wniesienia skargi. Sąd I instancji ustalił, że zaskarżone orzeczenie organu zostało doręczone wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o trybie i sposobie jego zaskarżenia pełnomocnikowi skarżącej w dniu 25 lipca 2017 r., a zatem 30-dniowy termin, o którym mowa w art. 53 § 1 p.p.s.a., upłynął z dniem 25 sierpnia 2017 r. Skarga wniesiona w dniu 29 sierpnia 2017 r. jest zatem spóźniona. Zażalenie na to postanowienie wniosła skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego M.S., podnosząc, że skarga została nadana w dniu 24 sierpnia 2017 r., co potwierdza załączony przez nią do zażalenia dowód nadania przesyłki poleconej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie działając w trybie autokontrolnym postanowieniem z dnia 22 listopada 2017 r. uchylił swoje wcześniejsze postanowienie z dnia 25 października 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 962/17 oraz w punkcie drugim postanowienia zasądził od Senackiej Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej [...] w L. na rzecz E.C. kwotę 340 (trzystu czterdziestu) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym. Sąd I instancji wskazał, że w myśl art. 195 § 2 p.p.s.a., jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. W ocenie Sądu I instancji zażalenie skarżącej na postanowienie tutejszego Sądu z dnia 25 października 2017 r. było oczywiście uzasadnione. Skarga została odrzucona z powodu uchybienia przez skarżącą terminu do jej wniesienia, tymczasem – co potwierdzają załączone do zażalenia dokumenty – skarga została nadana w urzędzie pocztowym nie w dniu 29 sierpnia 2017 r., lecz w dniu 24 sierpnia 2017 r., a więc 30-dniowy termin na wniesienie skargi, biegnący od dnia 25 lipca 2017 r., został zachowany. O kosztach postępowania zażaleniowego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł zaś na podstawie art. 197 § 2 w związku z art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 250 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. "d" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804), Zażaleniem z dnia 7 grudnia 2017 r. zaskarżono postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 listopada 2017 r. w części tj. w zakresie punktu drugiego postanowienia, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowił zasądzić od Senackiej Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej [...] w L. na rzecz E.C. kwotę 340 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisu postępowania, a mianowicie: 1. art. 209 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, iż w okolicznościach niniejszej sprawy istniały podstawy do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie złożonego wniosku pełnomocnika skarżącej o zwrot kosztów postępowania w sytuacji gdy brak było ku temu podstaw, 2. art. 206 p.p.s.a poprzez jego niezastosowanie i uznanie, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi uzasadniony przypadek, który pozwala na zastosowanie powyższego przepisu i odstąpienie od zasądzenia od organu zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego w sytuacji, iż okoliczności sprawy dawały podstawę Sądowi do zastosowania wspomnianego przepisu. Z uwagi na powyższe wniesiono o: 1. zmianę zaskarżonego postanowienia w punkcie drugim i orzeczenie o oddaleniu wniosku o zwrot kosztów postępowania, 2. ewentualnie w przypadku uznania, że w okolicznościach niniejszej sprawy istniały podstawy do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania wniesiono o: a. zmianę zaskarżonego postanowienia w punkcie drugim i orzeczenie o odstąpieniu od zasądzenia od Senackiej Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej [...] w L. na rzecz E.C. zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, b. zasądzenie na rzecz Senackiej Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia argumentowano, że zgodnie z art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201 (w razie umorzenia postępowania w przypadku uwzględnia skargi w trybie autokontroli lub umorzenia postępowania w wyniku mediacji), w art. 203 (jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu pierwszej instancji), w art. 204 (w razie oddalenia skargi kasacyjnej). Podnoszono, że przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie dają podstaw do orzekania o zwrocie kosztów postępowania między stronami w innych orzeczeniach kończących postępowanie niż wskazane w przepisie art. 209 p.p.s.a. Podkreślano przy tym, że do żadnego z przypadków, o których mowa w art. 209 p.p.s.a., nie można zaliczyć postanowienia, które Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wydał w niniejszej sprawie, a więc uchylającego postanowienie o odrzuceniu skargi wniesionej przez pełnomocnika skarżącej. W ocenie pełnomocnika organu w przypadku wydania takiego orzeczenia przepisy ustawy procesowej nie dają podstawy do orzekania o zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącej. W przypadku jednak, gdyby ta argumentacja nie została uznana za uzasadnioną, wskazywano, że w okolicznościach niniejszej sprawy zachodzi przypadek uzasadniający odstąpienie od obciążania organu zwrotem kosztów postępowania zażaleniowego, o którym mowa w art. 206 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu rozpoznającego zażalenie organu za zasadny należy uznać zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie art. 209 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa bowiem, że zgodnie z wymienionym przepisem, wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Sąd nie jest zatem uprawniony do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego w orzeczeniu, które nie jest jednym z orzeczeń, o których mowa w art. 209 p.p.s.a. Brak jest więc podstaw do zamieszczania orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania w innych orzeczeniach niż wymienione w tym przepisie. W szczególności brak jest takiej możliwości w orzeczeniach wydawanych w postępowaniu zażaleniowym, ponieważ art. 197 § 2 p.p.s.a. nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym, które dawałoby podstawę do odpowiedniego stosowania w przypadku uwzględnienia zażalenia art. 203 pkt 1 p.p.s.a., jak to uczyniono w zaskarżonym postanowieniu. W orzecznictwie konsekwentne jest bowiem stanowisko, że unormowania, z których wynika obowiązek ponoszenia określonego ciężaru, nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający (por. uchwała NSA z 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07, postanowienie NSA z dnia 30 stycznia 2004 r., sygn. akt FZ 504/04, postanowienie NSA z dnia 14 września 2004 r., sygn. akt FZ 266/04, postanowienie NSA z dnia 15 lutego 2007 r., II FZ 12/07). Tego rodzaju stanowisko jest także utrwalone w literaturze przedmiotu, gdzie wskazuje się, że na gruncie obowiązujących przepisów prawa nie ma podstawy do rozstrzygania o kosztach postępowania w orzeczeniach wydawanych na skutek rozpoznania zażalenia od postanowienia Sądu I instancji. W takiej sytuacji przyjmuje się bowiem, że orzeczenie w sprawie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego powinno się znaleźć dopiero w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie w danej instancji, a więc w orzeczeniach wskazanych w art. 200, art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. (M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski, Komentarz do art. 209 p.p.s.a. [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Warszawa 2017 r., s. 861). Należy bowiem jeszcze raz podkreślić, że art. 197 § 2 p.p.s.a. nie zawiera odesłania do odpowiedniego zastosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2005, s. 527). Na poparcie powołanej argumentacji należy także przywołać okoliczność, że w art. 179a p.p.s.a. przewidziano możliwość orzeczenia przez wojewódzki sąd administracyjny o zwrocie kosztów postępowania w ramach postępowania autokontrolnego wywołanego skargą kasacyjną. Stosownie bowiem do tego unormowania, jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Tego rodzaju uprawnienie nie zostało jednak przewidziane w ramach autokontrolnych uprawnień wojewódzkich sądów administracyjnych ustalonych w art. 195 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym w sytuacji, gdy zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Z powyższych względów należało uchylić na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. punkt drugi postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 listopada 2017 r. Z tych samych przyczyn nie uwzględniono również zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie na rzecz Senackiej Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Doktorantów [...] w L. kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm prawem przepisanych.