II FSK 1502/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jan Grzęda, Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak (sprawozdawca), Sędzia NSA Stanisław Bogucki, po rozpoznaniu w dniu 25 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 1268/16 w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 23 sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od środków transportowych za 2016 r. oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z 26 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 1268/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uwzględnił skargę M.K. i uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z 23 sierpnia 2016 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z 15 lipca 2016 r. w przedmiocie podatku od środków transportowych na 2016 r. i umorzył postępowanie w sprawie. Stan sprawy sąd administracyjny pierwszej instancji przedstawił następująco: Decyzją z 15 lipca 2016 r. Prezydent W. określił Skarżącemu oraz jego żonie zobowiązanie w podatku od środków transportowych za 2016 r. w kwocie 2.394,- zł za autobus marki [...] o numerze rejestracyjnym [...]. Organ podatkowy ustalił, że z pisma Wydziału Komunikacji Starostwa Powiatowego w W. z 21.06.2016 r. wynika, że pojazd ten zarejestrowany jest od 29.10.1993 r. na Skarżącego i jego żonę. Zdaniem organu, na Podatnikach ciąży obowiązek podatkowy w podatku od środków transportowych za 2016 r., nawet uwzględniając fakt, że przedmiotowy pojazd uległ w 1995 r. całkowitemu spaleniu. Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z 23 sierpnia 2016 r., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Na powyższe rozstrzygnięcie Podatnik wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W odpowiedzi na skargę SKO w W. wniosło o oddalenie skargi. Uwzględniając skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazał, że z niespornych ustaleń faktycznych w sprawie wynika, że przedmiot opodatkowania uległ całkowitemu spaleniu w dniu 14 stycznia 1995 r. Fakt ten został potwierdzony zarówno pismem z dnia 26.03.2015 r. Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w W., jak i pismem Wydziału Komunikacji Starostwa Powiatowego w W. z dnia 14.04.2015 r. Z treści ostatniego z tych pism wynika też, że organ uznał fakt całkowitego spalenia pojazdu za przesłankę wystarczającą do wyrejestrowania pojazdu z powodu udokumentowanej trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu (spaleniu uległo wnętrze autobusu, ogumienie, uszkodzone zostały wszystkie szyby). Fakt ten potwierdza też postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej w W., który umorzył śledztwo z powodu niewykrycia sprawcy podpalenia. Jak wyjaśnia Podatnik, firma sprzątająca pozostałości po pożarze zezłomowała wrak, potrącając koszty sprzątania. Wniosek o wyrejestrowanie autobusu Podatnik złożył już w kwietniu 1995 r. i fakt prowadzenia takiego postępowania jeszcze w 2002 r. potwierdził Starosta W., informując, że sprawa wyrejestrowania przedmiotowego pojazdu została pozostawiona bez rozpoznania z powodu nieuiszczenia opłaty na rzecz gminy na realizację zadań związanych z utrzymaniem czystości i porządku w gminach. Niezrozumiałe jest przy tym, dlaczego – skoro wniosek o wyrejestrowanie został złożony w kwietniu 1995 r. organ odmówił wyrejestrowania (umorzył postępowanie) powołując się na obowiązek uiszczenia "opłaty na realizację zadań związanych z utrzymaniem czystości i porządku w gminach" wynikający z art. 79 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm.), tj. ustawy, która weszła w życie dwa lata później i nie mogącej stanowić podstawy prawnej do żądania takiej opłaty w chwili złożenia przez Podatnika wniosku o wyrejestrowanie. Podatek od środków transportowych ma charakter podatku majątkowego, zatem warunkiem jego powstania jest istnienie przedmiotu opodatkowania (w tym przypadku spornego autobusu). Przedmiot opodatkowania jest więc elementem konstrukcyjnym tego podatku, niezbędnym dla określenia obowiązku podatkowego. Organ nie kwestionuje, że przedmiot opodatkowania od dawna faktycznie nie istnieje, a powodem umorzenia postępowania z wniosku Podatnika o wyrejestrowanie pojazdu, było jedynie nie uiszczenie "opłaty na realizację zadań związanych z utrzymaniem czystości i porządku w gminach". Zgodnie z art. 9 ust. 1 u.p.o.l. obowiązek podatkowy w zakresie podatku od środków transportowych, ciąży na osobach fizycznych i osobach prawnych będących właścicielami środków transportowych. Nie można przy tym być właścicielem przedmiotu, który nie istnieje, a faktu definitywnego skasowania autobusu już w styczniu 1995 r. organy nie kwestionują. Jeżeli zatem przedmiot opodatkowania nie istniał od ponad 20 lat, to w 2016 r. brak było jednego z istotnych elementów konstrukcyjnych podatku (przedmiotu opodatkowania), niezbędnego dla zaistnienia obowiązku podatkowego. Faktu tego nie zmienią zapisy w ewidencji pojazdów, do której – jako podstawowego dowodu – odwołują się organy w wydanej decyzji. W ocenie Sądu, obciążenie Podatnika podatkiem o charakterze majątkowym, w sytuacji ewidentnego nieistnienia tego majątku – braku przedmiotu opodatkowania w okresie objętym decyzją – narusza nie tylko wskazane wyżej przepisy prawa materialnego i podstawowe zasady postępowania podatkowego, w tym zasadę legalizmu i zasadę zaufania do organów podatkowych (art. 120 i art. 121 § 1 OP) ale też podważa zaufanie do demokratycznego państwa prawa, które działa na podstawie przepisów prawa i urzeczywistnia zasady sprawiedliwości społecznej (art. 7 i art. 2 Konstytucji RP). W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. zarzuciło na podstawie art. 174 pkt 2) P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) P.p.s.a. oraz art. 133 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 121 § 1 i art. 191, art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej oraz w zw. z art. 8 pkt 7 i art. 9 ust. 1 u.p.o.l. w zw. z art. 2 i art. 7 Konstytucji RP poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji wskutek wadliwego stwierdzenia, że organy podatkowe naruszyły wskazane powyżej przepisy Ordynacji podatkowej i Konstytucji RP, 2) art. 145 § 3 P.p.s.a. poprzez wadliwe zastosowanie tego przepisu i umorzenie postępowania w sprawie. Na podstawie art. 174 pkt 1) P.p.s.a. zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. 1) art. 8 pkt 7 i art. 9 ust. 1 u.p.o.l. oraz art. 2 i art. 7 Konstytucji RP 1) przez błędną wykładnię tych przepisów i w rezultacie wadliwe przyjęcie przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, że obowiązek podatkowy w podatku od środków transportowych nie ciążył na stronie w przypadku spornego autobusu bowiem nie istniał on fizycznie w 2016r., w sytuacji gdy z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że okoliczność faktycznego niekorzystania z pojazdu, ze względu na jego zezłomowanie, nie oznacza, że doszło do wygaśnięcia obowiązku podatkowego, 2) art.9 ust.3 i art. 9 ust.5 u.p.o.l. przez niewłaściwe jego zastosowanie. Kolegium wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi w całości, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, a także o zasądzenie od Skarżącego na rzecz organu odwoławczego zwrotu kosztów postępowania w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Zgłoszone w niej zarzuty procesowe oraz materialnoprawne koncentrują się wokół następującego zagadnienia prawnego: czy dla opodatkowania podatkiem od środków transportowych konieczne jest fizyczne istnienie pojazdu będącego przedmiotem opodatkowania, czy też wystarczające jest przyjęcie istnienie przedmiotu opodatkowania na podstawie danych wynikających z urzędowej ewidencji. Odnosząc się do powyższej kwestii, Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela oceny wyrażone w zaskarżonym wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. Dokonując kontroli legalności w zakresie ustaleń faktycznych w sprawie, sąd administracyjny pierwszej instancji doszedł do słusznego wniosku, że pojazd będący przedmiotem opodatkowania uległ całkowitemu spaleniu w dniu 14 stycznia 1995 r., co zostało w sposób niebudzący wątpliwości potwierdzony szeregiem dokumentów urzędowych. Trafnie skonstatował WSA we Wrocławiu, że sam fakt, iż pojazd widniał w 2016 r. w ewidencji pojazdów, nie może stanowić jedynej i samoistnej przesłanki przesądzającej o obciążeniu Skarżącego podatkiem. Skarżący złożył bowiem wniosek o wyrejestrowanie pojazdu, a postępowanie wszczęte tym wnioskiem zostało umorzone wyłącznie z uwagi na nie uiszczenie "opłaty na realizację zadań związanych z utrzymaniem czystości i porządku w gminach", która – jak słusznie wskazał WSA we Wrocławiu - wynikała z nieobowiązującej w dacie likwidacji pojazdu – ustawy z 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszym składzie podziela również stanowisko sądu administracyjnego pierwszej instancji, że jakkolwiek informacja pisemna o wpisaniu pojazdu do ewidencji stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej, to art. 194 § 3 tej ustawy wprost dopuszcza możliwość przeprowadzenia dowodów przeciwko treści takiego dokumentu. Przeciwdowód taki został przeprowadzony, gdyż fakt całkowitego spalenia pojazdu jednoznacznie wynika z pism Państwowej Straży Pożarnej, Prokuratury Rejonowej oraz Starostwa Powiatowego. W konsekwencji słusznie uznano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż oparcie się przez organy wyłącznie na danych wynikających z ewidencji, stanowiło naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i zasady zaufania do organów podatkowych. Organy te powinny ustalić stan faktyczny sprawy (w zakresie przedmiotu opodatkowania) z uwzględnieniem wszystkich dowodów, jakie znalazły się w ich posiadaniu, w szczególności w sytuacji, gdy – tak jak w niniejszej sprawie – zaistniała jaskrawa wręcz sprzeczność pomiędzy danymi wynikającymi z ewidencji a innymi dokumentami, świadczącymi o nieistnieniu przedmiotu opodatkowania. Bez wątpienia również trafna jest ocena wyrażona w pisemnych motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia, że na skutek wadliwego ustalenia przez organy podatkowe stanu faktycznego sprawy (tj. przyjęcia, że przedmiot opodatkowania faktycznie istnieje), a w konsekwencji obciążenia Skarżącego zobowiązaniem podatkowym, doszło do oczywistego naruszenia wartości o charakterze konstytucyjnym, tj. zasady demokratycznego państwa prawnego oraz zasady legalizmu. Wobec uznania, że żaden ze zgłoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów nie okazał się trafny, NSA skargę tę oddalił na podstawie art. 184 P.p.s.a.