I SA/Rz 667/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Andrzej Tokarz po rozpoznaniu w dniu 30 października 2017 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku MG o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi MG na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [.] z dnia [.] sierpnia 2017 r. nr [.] w przedmiocie podatku od towarów i usług za III kwartał 2011 r. - p o s t a n a w i a - 1. przyznać MG prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez każdorazowe zwolnienie od opłat sądowych ponad kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 4578 zł MG wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika (doradcy podatkowego). W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym podała, że w związku ze znaczącą kwotą wartości przedmiotu zaskarżenia we wszystkich sprawach dotyczących podatku VAT za 2011 r. wynoszącą około 1 mln zł nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania nawet w części. Z wynagrodzenia za pracę potrącane jest jej około 1000 zł, do wypłaty pozostaje 1459,48 zł. Na córkę otrzymuje alimenty w kwocie 1000 zł oraz świadczenia zaległe, spłacane przez byłego męża, z którym nie pozostaje już w związku małżeńskim. Jest właścicielką domu o pow. 130 m2 (nieruchomość obciążona jest hipoteką na zabezpieczenie kredytu, którego pozostała do spłaty jeszcze kwota 116 954,39 zł) oraz współwłaścicielką w 5/8 części lasu o pow. 0,49 ha, która nie przynosi jej dochodu. Posiada samochód Lancia Thesis z 2004 r., niesprawny i nieużywany. Wśród wydatków wymieniła: wyżywienie 600 zł, odzież i obuwie 200 zł, środki czystości i higieny 200 zł, energia elektryczna 135 – 140 zł, gaz 110 zł, internet i telefon 89 zł, rata kredytu na dom 651 zł i kredytu na remont 303,93 zł, woda 60 zł, śmieci 15 zł, podatek od nieruchomości rocznie 151 zł i ubezpieczenie roczne domu 250 zł, jak też ubezpieczenie samochodu i jego przegląd. Spłaca również pożyczkę (pozostało jeszcze 11 546,41 zł). Starsza córka mieszka w W. W domu w R. mieszka tylko z młodszą córką, na którą od października 2017 r. nie pobiera już świadczenia wychowawczego. Otrzymuje także z ZUS część emerytury osoby, której jest opiekunem prawnym, w kwocie 320,21 zł, ale środki te nie są jej własnością. Za usługi doradcy podatkowego, z których korzystała we wrześniu 2017 r., ma zapłacić 1500 zł, z czego pokryła dotychczas 600 zł, a 500 zł na ten cel otrzymała od starszej córki. Działalność gospodarcza jest zawieszona i nie będzie wznawiana. W 2016 r. osiągnęła dochód w wysokości 44 194,64 zł. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) zwanej dalej: "Ppsa", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie referendarza sądowego przesłanek tych nie wykazano. Wnioskodawczyni uzyskuje stały dochód składający się z jej wynagrodzenia za pracę w kwocie netto – po potrąceniach, wynoszącej około 1500 zł (potrącenie wynosi 995,10 zł i związane jest zapewne działalnością gospodarczą) oraz bieżącego świadczenia alimentacyjnego na córkę w kwocie 1000 zł, a także świadczeń zaległych aktualnie regulowanych przez byłego męża. Z przedłożonych wydruków z rachunku bankowego wynika również, że otrzymuje od ośrodka pomocy społecznej wynagrodzenie za sprawowanie funkcji opiekuna (zapewne w trybie art. 53a ustawy o pomocy społecznej). Łącznie rodzina dysponuje zatem dochodem wynoszącym co najmniej 2500 zł netto miesięcznie (nie mniej niż 1250 zł na osobę, a przy uwzględnieniu rzeczywistych wpłat dokonywanych przez JG jest to wartość wyższa). Ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i jest w stanie z posiadanych środków zaspokajać wszystkie podstawowe potrzeby bytowe. Nie można zatem w świetle tych okoliczności przyjąć, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie spełnia więc opisanej przesłanki. Z uwagi na to, że wnioskodawczyni ubiegała się o prawo pomocy w zakresie całkowitym rozważyłem, czy nie można jej jednak przyznać prawa pomocy w zakresie częściowym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa może to nastąpić, gdy zostanie wykazane, że osoba fizyczna nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym może zaś, w świetle art. 245 § 3 Ppsa, obejmować: zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Biorąc pod uwagę obecną sytuację majątkową wnioskodawczyni w kontekście możliwych kosztów postępowania sądowego, w tym wpisów przypadających do jednorazowego uiszczenia, oraz złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia, wykazała ona przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Aktualnie jest uczestniczką 4 spraw (prowadzonych pod sygn. I SA/Rz 665/17, I SA/Rz 666/17, I SA/Rz 667/17, I SA/Rz 668/17), w których łączną wartość wpisów od skarg określono na 11 718 zł, co niewątpliwie przewyższa jej jednorazowe możliwości płatnicze. Zadeklarowane dochody niemal równoważą się z opisanymi wydatkami. Niemniej, w zadeklarowanych wydatkach znajdują się pozycje, których nie sposób uznać za związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb bytowych, a tylko takie mogą być oceniane pod kątem zaistnienia przesłanek określonych w art. 246 § 1 Ppsa. W szczególności chodzi o wydatki na niektóre media (telewizja, internet, telefony) oraz związane z posiadaniem samochodu. Zresztą, oświadczenie o niesprawności technicznej auta jest o tyle niewiarygodne, że dotychczas regularnie otrzymywała z zakładu pracy zwrot kosztów jego używania na potrzeby pracodawcy. Na zawyżony wygląda wydatek na środki czystości i higieny (200 zł miesięcznie) i niewątpliwie możliwe jest poczynienie w nim oszczędności bez uszczerbku dla podstawowego utrzymania. Analiza wydruków z rachunku bankowego w banku Pekao wskazuje ponadto, że może ona prowadzić nieujawnioną działalność handlową (w październiku przelewy tytułem "podusia" "za podusie pieska" opiewały na 245 zł; przelewy za poduszki na tym rachunku występowały także w innych miesiącach, np. w czerwcu za poduszkę Miniona, w lipcu po tytułem "Flaming"). Nie wspomniała również o uzyskiwaniu wynagrodzenia za pełnienie funkcji opiekuna prawnego. Otrzymuje także zaległe świadczenia alimentacyjne, które zwiększają wartość budżetu domowego w dacie faktycznego otrzymania środków (np. w lipcu 2700 zł, w sierpniu 3550 zł, we wrześniu 1500 zł). Ma więc obiektywną możliwość zdobycia pewnych środków, aby pokryć koszty postępowania sądowego choćby w niewielkim zakresie. Aby zapewnić wnioskodawczyni dostęp do Sądu uznałem za zasadne przyznanie jej prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od opłat sądowych, każdorazowo ponad kwotę 200 zł, o czym orzekłem na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 245 § 3 Ppsa. Przyznanie tak istotnego wsparcia ze środków publicznych (przy sumie wpisów od skarg wynoszących 11 718 zł, które to koszty w większości poniesie Skarb Państwa) wyłączyło możliwość przyznania jej prawa pomocy w zakresie dalej idącym (całkowitym, z podanych wcześniej powodów), a więc zwolnienia od kosztów sądowych w całości (także co do kwoty 200 zł) i ustanowienia pełnomocnika, na wynagrodzenie którego będzie mogła czynić oszczędności z zaoszczędzonego wydatku na koszty sądowe. W związku z zadeklarowanymi zobowiązaniami prywatnoprawnymi wyjaśnić należy, że instytucja prawa pomocy nie może być wykorzystywana do ochrony prywatnego majątku, ponieważ w takiej sytuacji koszty postępowania, które zgodnie z art. 199 Ppsa powinna ponosić strona w zakresie związanym z jej udziałem w sprawie, zostałyby przerzucone z nieuzasadnionej przyczyny na budżet państwa, a więc w istocie wszystkich płacących podatki. Zobowiązania prywatnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi, a prawo pomocy ma służyć osobom ubogim. Z uwagi na treść wyroku rozwodowego wnioskodawczyni może zaś, korzystając z instrumentów prawnych określonych w art. 60 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 682 z poźn. zm.), dochodzić od byłego męża, uznanego za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym jej potrzebom oraz jego możliwościom zarobkowym i majątkowym (które niewątpliwie posiada, skoro reguluje alimenty, także zaległe, np. w czerwcu 1600 zł, w lipcu 2700 zł, w sierpniu 3550 zł, we wrześniu 1500 zł), jeżeli znajdzie się w niedostatku.