I SA/Rz 614/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Surmacz po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2017 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu PK od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 września 2017 r. sygn. I SO/Rz 2/17 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi PK na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [.] z dnia [.] lipca 2017 r. nr [.] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2013 r. - p o s t a n a w i a - utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. PK przed wniesieniem skargi na opisaną w sentencji decyzję wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Odmawiając przyznania prawa pomocy postanowieniem z dnia 25 września 2017 r. sygn. I SO/Rz 2/17, referendarz sądowy uznał, że wnioskodawca nie wykazał, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) dalej określanej w skrócie: "P.p.s.a.", przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy, a zadeklarowana sytuacja materialna nie pozwala uznać go za osobę ubogą. Jak ustalono, czteroosobowa rodzina wnioskodawcy dysponuje miesięcznym dochodem około 10 000 zł, a po pokryciu wszystkich zgłoszonych wydatków pozostają jej jeszcze znaczne wolne środki, z których możne czynić oszczędności. Oceniono, że nie wszystkie zadeklarowane wydatki można było łączyć z podstawowym utrzymaniem, jak chociażby związane z używanym samochodem – oszacowane na 2100 zł, ratę leasingową za auto w kwocie 790 zł, część wydatków na usługi telekomunikacyjne, w tym drogi sprzęt, z którego korzysta oraz multimedia (Internet, telewizja cyfrowa). Ponadto niektóre przedłożone rachunku doręczano wnioskodawcy na inny adres, niż wskazany jako miejsce zamieszkania i prowadzenia działalności gospodarczej. Referendarz uznał, że wpis ustalony przy uwzględnieniu określonej wartości przedmiotu zaskarżenia jest w zasięgu możliwości finansowych wnioskodawcy, a jego poniesienie nie odbędzie się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego rodziny strony. Zwrócił ponadto uwagę, że sprawa związana z jest prowadzoną działalnością gospodarczą, której procesy sądowe są nieodłącznym elementem i każdy przedsiębiorca winien być na nie przygotowany, także materialnie. Na skutek przyznania prawa pomocy koszty postępowania ponosi bowiem budżet państwa, a więc podatnicy, którzy na co dzień nie czerpią korzyści majątkowych z działalności prowadzonej przez wnioskodawcę, które zachowuje dla siebie. Zwrócił też uwagę na rozbieżności co do zakresu prowadzonej działalności, ponieważ ze złożonego oświadczenia wynikało, że zajmuje się pozyskiwaniem finansowania (kredytu, leasingu) dla innych podmiotów gospodarczych, podczas gdy z danych Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynikało, że zajmuje się sprzedażą samochodów. Z zachowaniem ustawowego terminu od orzeczenia tego wniesiono sprzeciw. Zarzucono w nim, że przy ocenie sytuacji materialnej nie uwzględniono faktu, że wnioskodawca ma z żoną zniesioną wspólność majątkową. Dochód małżonki jest jej dochodem prywatnym, z którego on nie korzysta. Charakter prowadzonej działalności wymaga zaś korzystania z telefonu i Internetu, podobnie jak samochodu. Ponosi także bieżące wydatki związane z utrzymaniem dzieci, na które wynagrodzenie żony byłoby niewystarczające. Podkreślił, że zaskarżona decyzja nie tylko dotyczy podatku określonego w rozstrzygnięciu, ale zawiera także informację dotyczącą zaległości podatkowej wynikającej z otrzymanego zwrotu podatku. Nie dysponuje zaś żadnymi oszczędnościami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu w tym zakresie powołany przepis nakłada na wnioskodawcę, pozostawiając referendarzowi sądowemu bądź Sądowi ocenę wykazania tych przesłanek ujawnionym stanem faktycznym. To bowiem wnioskodawcy najlepiej znana jest jego aktualna sytuacja materialno-bytowa oraz zdolności płatnicze. Prawo pomocy nie służy zaś ochronie prywatnego majątku, lecz zapewnieniu dostępu do Sądu osobom rzeczywiście ubogim i stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem w nim danej osoby. Analiza sprzeciwu pod kątem stanowiska zaprezentowanego przez referendarza sądowego w świetle złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń i dokumentów nie dała podstaw do zmiany wyrażonej w zaskarżonym postanowieniu oceny co do niewykazania przez P. K. przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., tj. aby nie miał on dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego. Rodzina skarżącego dysponuje każdego miesiąca dochodem około 10 000 zł, co pozwala ją uznać za dobrze sytuowaną. Dochód taki powinien pozwolić na zaspokojenie podstawowych potrzeb związanych z podstawowym jej utrzymaniem, ale też zgromadzić środki na inne wydatki. Takie zresztą zostały przez skarżącego wskazane i dotyczą np. używania samochodu (oszacowane na 2100 zł), raty leasingowej za auto marki BMW 320d (790 zł) oraz wydatków telekomunikacyjnych i multimedialnych, w tym drogiego telefonu. Nie kwestionując ich ponoszenia nie można im jednak przyznać pierwszeństwa przed wynikającym z art. 199 P.p.s.a. obowiązkiem strony pokrycia kosztów postępowania sądowego związanego z jej udziałem w nim. Natomiast fakt rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie zwalnia małżonków od, wynikającego z przepisów art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 682), obowiązku wzajemnej pomocy i przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny. Z uwagi na treść art. 260 § 2 zd. 2 P.p.s.a., obowiązkiem wnoszącego sprzeciw było zakwestionowanie postanowienia referendarza. Sprzeciw nie zawierał jednak szczegółowych zarzutów i argumentów, które podważyłyby prawidłowość zaskarżonego postanowienia. W szczególności nie zawarto w nim analizy zadeklarowanych wydatków i dochodów w kontekście wykazania niedoboru środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych rodziny, rozbieżności adresu zamieszkania i wynikającego z miejsca doręczania niektórych przedłożonych rachunków oraz rzeczywistego zakresu prowadzonej działalności gospodarczej. Sprawa ma zaś związek z prowadzoną działalnością gospodarczą, której procesy sądowe są częstym elementem, na który przedsiębiorca winien być materialnie przygotowany, zwłaszcza jeżeli postępowanie przedsądowe trwa dłuższy czas. W niniejszym przypadku postępowanie podatkowe wszczęto w październiku 2014 r., wcześniej prowadzona była kontrola podatkowa, którą rozpoczęto 28 listopada 2013 r., a zatem jeszcze przed otrzymanym zwrotem podatku. W niniejszej sprawie wpis stosunkowy od skargi, biorąc pod uwagę wartość przedmiotu zaskarżenia stanowiącą kwotę 605 970 zł, wyniesie 6060 zł. Kwota ta pozostaje w zasięgu możliwości finansowych wnioskodawcy, bez ograniczenia mu prawa do Sądu. Skarżący, składając zaś na wezwanie referendarza sądowego dodatkowe oświadczenie nie powiadomił go, że 28 sierpnia 2017 r. ustanowił swoim pełnomocnikiem procesowym doradcę podatkowego, co w świetle art. 246 § 3 P.p.s.a. i tak stanowiłoby negatywną przesłankę w uwzględnieniu wniosku w zakresie ustanowienia pełnomocnika na zasadzie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Sąd postanowił o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy, orzekając na podstawie art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a.