I OSK 807/18
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2018-10-18
Skład orzekający: Marek Stojanowski, Czesława Nowak-Kolczyńska, Arkadiusz Blewązka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ właściwy jest zobowiązany do uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego UE, w przypadku gdy zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a właściwym organem do rozstrzygnięcia sprawy jest marszałek województwa?Ratio decidendi
Tak, organ właściwy jest zobowiązany do uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego UE, jeśli marszałek województwa ustali, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W takim przypadku właściwość rzeczową do dalszego rozstrzygania w przedmiocie świadczeń przejmuje marszałek województwa.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła uchylenia decyzji przyznającej zasiłek rodzinny i dodatek do tego zasiłku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Organy administracji uznały, że od dnia 1 maja 2010 r. w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego z uwagi na fakt, że ojciec dziecka mieszkał w Niemczech od 2007 r., a skarżąca z dzieckiem dołączyła do niego w 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę skarżącej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji o uchyleniu świadczeń. Skarżąca wniosła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant sekretarz sądowy Olga Grzelak po rozpoznaniu w dniu 18 października 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 926/17 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego i dodatku do tego zasiłku oddala skargę kasacyjną.
Wyrokiem z dnia 9 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Sz 926/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę E.S. (skarżącej) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego i dodatku do tego zasiłku.
Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Prezydent [...] decyzją z dnia [...] marca 2015 r., wydaną na podstawie art. 4, art. 5, art. 6, art. 8 w zw. z art. 3 pkt 11, art. 20 ust. 3, art. 23a ust. 1, 2 i 5, art. 25 ust. 1 i art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114), uchylił, od dnia 1 maja 2010 r., decyzję własną z dnia [...] października 2009 r. przyznającą zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia a także jednorazowy dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2010/2011 na rzecz dziecka A.S. na okres od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w niniejszej sprawie – w okresie od 1 maja 2010 r. do 31 października 2013 r. - mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z tego względu, w oparciu o przepis art. 23 a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych należało uchylić decyzję przyznającą świadczenie od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1 tego przepisu.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącej od powyższej decyzji, SKO w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazało, że niewątpliwie w dniu wydania decyzji przez organ I instancji "brzmienie art. 23 a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mogło być podstawą do uchylenia decyzji poza brzmieniem zapisu art. 32 ustawy, jednakże w dniu rozpoznania odwołania przez Kolegium nowelizacja art. 23 ust. 1 i 2 ustawy daje podstawę do uchylenia decyzji w związku z zaistnieniem koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego".
Po rozpoznaniu skargi na powyższą decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wyrokiem z dnia 10 czerwca 2016 r. (sygn. akt II SA/Sz 314/16) uchylił zaskarżoną decyzję, jak również poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] marca 2015 r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie organy obu instancji poprzestały wyłącznie na treści pisma Marszałka [...] z dnia 26 marca 2015 r., które nie zawiera żadnego uzasadnienia dla wyrażonego w nim stanowiska. W rozpoznawanej sprawie J.S. wyjechał do Niemiec w kwietniu 2007 r. a zatem jeszcze przed wydaniem decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r., zaś Marszałek [...] uznał, że przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego miały zastosowanie w wypadku rodziny E. i J. S. – od dnia 1 maja 2010 r. W piśmie stwierdzono jedynie, że J. S. mieszka w Niemczech od kwietnia 2007 r., zaś zatrudniony w tym kraju jest od października 2010 r. Skarżąca wraz z dzieckiem A. S. mieszkają w Niemczech od dnia 12 czerwca 2013 r. Powyższe dane nie pozwoliły na stwierdzenie, dlaczego przepisy dotyczące wspomnianej koordynacji zabezpieczenia społecznego miały zastosowanie właśnie od 1 maja 2010 r.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezydent [...], decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., na podstawie art. 4, art. 5, art. 6, art. 8, art. 23 a ust. 5 w zw. z art. 3 pkt 11, art. 20 ust. 3, art. 23 a ust. 1 i 2, art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.), ponownie uchylił, od dnia 1 maja 2010 r., decyzję z dnia [...] października 2009 r.
Powołując się na pismo Marszałka [...] z dnia 22 marca 2017 r., organ wyjaśnił, że do dnia 30 kwietnia 2010 r. przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego obowiązujące w krajach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i w Szwajcarii (rozporządzenie Rady i Parlamentu Europejskiego (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego zmienione rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 988/2009 z dnia 16 września 2009 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz Rozporządzenie Rady i Parlamentu Europejskiego nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia nr 883/2004) stosowało się do pracowników najemnych lub do osób prowadzących działalność na własny rachunek lub do studentów, którzy podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich i byli obywatelami jednego z tych państw lub byli bezpaństwowcami lub uchodźcami, zamieszkałymi na terytorium jednego z Państw Członkowskich, jak i do członków ich rodzin i do osób pozostałych przy życiu po śmierci pracowników najemnych lub osób prowadzących działalność na własny rachunek lub studentów, którzy podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich, niezależnie od obywatelstwa tych osób, o ile osoby pozostałe przy życiu były obywatelami jednego z Państw Członkowskich lub bezpaństwowcami lub uchodźcami zamieszkałymi na terytorium jednego z Państw Członkowskich. Natomiast od dnia 1 maja 2010 r. zmianie uległ zakres podmiotowy obowiązujących przepisów. Wskazane wyżej rozporządzenie nr 883/2004 obecnie odnosi się do obywateli Państwa Członkowskiego, bezpaństwowców i uchodźców mieszkających w Państwie Członkowskim, który podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich oraz do członków ich rodzin i osób pozostających przy życiu. Wobec powyższego, przepisom dotyczącym koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 1 maja 2010 r. podlegają także rodziny, w których żaden z rodziców nie wykonuje pracy zawodowej, a mieszkają w różnych krajach UE. W tej sytuacji organ nie był właściwy ani do prowadzenia postępowania w przedmiocie przyznanego świadczenia po dniu wystąpienia w sprawie przesłanki koordynacji, ani ustalenia wypełnienia przez stronę przesłanek warunkujących prawo do przyznanego świadczenia, ani też do weryfikacji prawidłowości jego realizacji czy badania czy i jakie świadczenia zostały przyznane w innym państwie. Od 1 maja 2010 r. organem właściwym do prowadzenia postępowania na terytorium RP stał się Marszałek [...], który zgodnie z art. 21 i art. 23 a ust. 4 – 5 i ust. 9 ustawy przejął kompetencje w sprawach, w których zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i to właśnie ten organ winien rozstrzygać sprawę merytorycznie.
Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie.
SKO w [...], decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 23 ust. 2, 3 i 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie był podstawą do wydania decyzji przez organ I instancji, w związku z czym nie mógł on naruszyć go poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. W przypadkach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego podstawą prawną w zakresie uchylenia decyzji organu, który nie będąc właściwym rzeczowo wydał w sprawie decyzje, jest art. 23a ust. 5 ustawy, będący regulacją szczególną względem przepisu art. 32 ust. 1 ustawy, mającego charakter ogólny.
Z obowiązujących przepisów (art. 23a ust. 2, 3 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych) wynika, że w sytuacji gdy członek rodziny przebywa w innym kraju, w którym także mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, właściwym rzeczowo organem do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczeń rodzinnych jest wyłącznie marszałek województwa.
W związku z tym organ I instancji po uzyskaniu szczegółowo opisanej informacji (zawartej w pismach z dnia 26 marca 2015 r. oraz z dnia 22 marca 2017 r.)
o podleganiu przez rodzinę skarżącej przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zobligowany był do wydania decyzji o uchyleniu od dnia 1 maja 2010 r. decyzji z dnia [...] października 2009 r.
Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.
W odpowiedzi na skargę SKO w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Zaskarżonym wyrokiem Sąd I instancji skargę oddalił. Przytaczając treść art. 23 a ust. 2 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, podniósł, że Marszałek [...] pismem z dnia 26 marca 2015 r. nr [...] poinformował [...] Centrum Świadczeń, że w przypadku rodziny skarżącej mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 1 maja 2010 r. do dnia 30 czerwca 2013 r., gdyż zgodnie z dokumentami zebranymi w sprawie J. S., ojciec dziecka A. S., od kwietnia 2007 r. mieszka na terenie Niemiec, zaś skarżąca wraz z dzieckiem mieszkają na terenie Niemiec od 12 czerwca 2013 r. Powyższa informacja została dodatkowo uzupełniona pismem z dnia 22 marca 2017 r., w którym Marszałek [...] wyjaśnił, że ojciec dziecka już od kwietnia 2007 r. zamieszkiwał na terenie Niemiec, jednak przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w jego wypadku mają zastosowanie dopiero od 1 maja 2010 r. Od tego bowiem dnia zmienił się zakres podmiotowy obowiązujących przepisów, tj. rozporządzenie nr 883/2004 stosuje się do obywateli Państwa Członkowskiego, bezpaństwowców i uchodźców mieszkających w Państwie Członkowskim, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich oraz członków ich rodzin i osób pozostałych przy życiu. Oznacza to, że przepisom rozporządzeń dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 1 maja 2010 r. podlegają także rodziny, w których żaden z rodziców nie wykonuje pracy zawodowej, a mieszkają w różnych krajach Unii Europejskiej.
W oparciu o powyższą informację Prezydent [...] zobowiązany był, w trybie art. 23a ust. 5 ustawy, do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej świadczenia na rzecz A. S. na okres od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r., na podstawie decyzji tego organu z dnia [...] października 2009 r. Fakt, że w konkretnym przypadku winny mieć zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego determinował treść wydanego rozstrzygnięcia. Od tego momentu uznać należało, że właściwym w sprawie organem stał się marszałek województwa – obowiązany do ustalenia jakiego rodzaju świadczenia, w jakim okresie i czy w ogóle pobierał drugi rodzic dziecka. Marszałek województwa, zgodnie z art. 21 i art. 23a ust. 4, 5 i 9 ustawy, jest bowiem organem kompetentnym w sprawach, w których zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Sąd zaznaczył, że ojciec dziecka, niezależnie od tego czy utrzymuje z nim kontakt i czy przyczynia się do jego utrzymania, uznawany jest za członka rodziny, a skoro tak, to w przypadku jego wyjazdu i podjęcia zatrudnienia, zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a właściwy organ, zgodnie z art. 23 a ust. 5 ustawy, zobligowany jest uchylić decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 – obowiązującego do dnia 30 kwietnia 2010 r. - rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dziennik Urzędowy UE L 1971. 149.2) – niniejsze rozporządzenie stosuje się do obywateli Państwa Członkowskiego, bezpaństwowców i uchodźców mieszkających w Państwie Członkowskim, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich oraz do członków ich rodzin i osób pozostałych przy życiu.
Powyższe rozporządzenie – zgodnie z treścią art. 96 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2009.284.1) – utraciło moc ze skutkiem od dnia 1 maja 2010 r. Z tą też datą wszedł w życie przepis art. 2 rozporządzenia (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (DzU.UE.L.2004.166.1), zgodnie z którym –niniejsze rozporządzenie stosuje się do obywateli Państwa Członkowskiego, bezpaństwowców i uchodźców mieszkających w Państwie Członkowskim, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich oraz do członków ich rodzin i osób pozostałych przy życiu (w myśl art. 91 rozporządzenia nr 883/2004, stosuje się je od dnia wejścia w życie rozporządzenia wykonawczego).
Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, zdaniem Sądu, że przepisom rozporządzeń dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 1 maja 2010 r. podlegają także rodziny, w których żaden z rodziców nie wykonuje pracy zawodowej, a mieszkają w różnych krajach Unii Europejskiej.
Za bezpodstawne zatem należy uznać zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia art. 23 a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych jak też braku wskazania w uzasadnieniu decyzji dostatecznie jasnych przyczyn uchylenia decyzji z dnia [...] października 2009 r. oraz niewyjaśnienia czy doszło do zbiegu pobierania świadczeń. W świetle przytoczonych przepisów – w rozpoznawanej sprawie - okoliczność ta, podobnie jak i to czy ojciec dziecka był zatrudniony na terenie Niemiec, ewentualnie w jakim charakterze był zatrudniony pozostaje bez znaczenia. Kwestie te nie mogły bowiem być badane przez organ, a to z tego względu, że organem właściwym do rozstrzygania powyższych kwestii jest obecnie Marszałek [...].
Podnoszona przez skarżącą okoliczność, że świadczenia rodzinne pobierane przez ojca dziecka były odpowiednio pomniejszane o świadczenia pobierane przez nią w Polsce, winna być niewątpliwie wzięta pod uwagę przez wspomniany organ (Marszałka [...] ). Jak słusznie zauważyło SKO, okoliczność, że konieczne stało się uchylenie decyzji przyznającej zasiłek rodzinny wraz z dodatkami od dnia 1 maja 2010 r. w żadnym razie nie jest równoznaczna z odmową przyznania tych świadczeń. Z powyższego wynika jedynie, że rozstrzygnięcie w tym zakresie musi być wydane przez organ rzeczowo do tego właściwy, czyli Marszałka [...].
Z rozstrzygnięciem tym skarżąca nie zgodziła się i wywiodła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżając wyrok w całości, zarzuciła:
1. naruszenie art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwą interpretację i niezbadanie przez organ I, jak i II instancji, czy skarżąca lub członek jej rodziny pobierał jakiekolwiek świadczenia z kraju zatrudnienia ojca dziecka;
2. naruszenie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 7, art. 77 oraz art. 107 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez Sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi, pomimo że w toku postępowania administracyjnego nie zastosowano norm wynikających z przywołanych przepisów k.p.a. (art. 7 i art. 77), nadto nie uzasadniono w sposób dostatecznie jasny przyczyn uchylenia decyzji przez organ, szczególnie nie odniesiono się do kwestii pobierania świadczenia przez ojca dziecka, jakiego rodzaju świadczenia pobierał i kiedy nastąpił zbieg świadczeń;
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono stosowną argumentację.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej, jako: "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Zarzuty przedstawione w skardze kasacyjnej okazały się pozbawione usprawiedliwionych podstaw.
W pierwszej kolejności zaakcentować należy, że na gruncie spraw wymagających dokonania interpretacji art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, iż celem przepisów unijnych, w tym rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166, 30.04.2004 r.), a także przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284, 30.10.2009 r.), jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie strony uprawnień do świadczeń. Akty te zawierają reguły pozwalające na unikanie negatywnych następstw podlegania systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw w sytuacji, gdy osoby uprawnione do świadczeń objętych przepisami o koordynacji podejmują pracę w jednym lub w kilku państwach członkowskich Unii. Pozwalają one ustalić, ustawodawstwu którego państwa podlega osoba pracująca lub prowadząca działalność za granicą. Należy podkreślić, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają pierwszeństwo przed wewnętrznymi przepisami państw członkowskich Unii. Zgodnie bowiem ze sformułowaną w art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 883/04 ogólną zasadą podlegania ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego oraz stosownie do art. 68 rozporządzenia nr 883/04, świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo. (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 541/16, CBOSA)
W myśl art. 23a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami marszałkowi województwa. W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 2). W myśl ust. 3, w przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, marszałek województwa ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przywołany zaś w skardze kasacyjnej, a stanowiący podstawę wydania decyzji poddanej kontroli Sądu I instancji art. 23a ust. 5 tej ustawy stwierdza, że w przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Z powołanych przepisów wynika zatem, że to marszałek województwa jest organem właściwym do ustalenia, czy w sprawie przekazanej przez organ właściwy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 3 ustawy). Ustalenie przez marszałka województwa, że w danej sprawie mają zastosowanie te przepisy, przesądza o jego właściwości rzeczowej w sprawach świadczeń objętych tymi przepisami. W następstwie dokonanych ustaleń marszałek województwa orzeka w sprawach świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz decyduje w sprawach ustalania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji (art. 23a ust. 4 - 9 ustawy w związku z art. 21 oraz art. 30).
W rozpoznawanej sprawie Marszałek [...] ustalił, że w stosunku do E. i J. S. od dnia 1 maja 2010 r. do 30 czerwca 2013 r. zachodzi konieczność zastosowania przepisów o koordynacji zabezpieczenia społecznego, co wynika z faktu, iż J. S. od kwietnia 2007 r. mieszkał na terenie Niemiec (przepisy o koordynacji systemów stosuje się od 1 maja 2010 r.), skarżąca zaś wraz z dzieckiem dołączyła do niego 12 czerwca 2013 r. W piśmie z 22 marca 2017 r. Marszałek [...] zaznaczył również, że niemieckie władze przyznały świadczenia rodzinne na rzecz A. S. od dnia 1 listopada 2010 r. Stwierdzić należy, że przywołane pismo Marszałka Województwa, przy uwzględnieniu zamieszczonej w nim argumentacji stanowiło wystarczającą przesłankę do wydania kontrolowanej w sprawie przez Sąd I instancji decyzji na podstawie art. 23a ust. 5 i ust. 6 w zw. z art. 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym stanie rzeczy, nie zasługują na uwzględnienie podniesione w skardze kasacyjnej wszystkie zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że przeprowadzone przez organy postępowanie dowodowe odpowiadało przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, jak i przepisom procedury administracyjnej.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło