II SA/Sz 581/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska,, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Alicja Poznańska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi S. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata M. B. kwotę [...] zł ([...]) powiększoną o kwotę należnego podatku od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. S. Ś., wnioskiem z dnia [..] r., zwrócił się do Burmistrza o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad E. N. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Burmistrz odmówił przyznania S. Ś. specjalnego zasiłku opiekuńczego i związanych z tym składek na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 203 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 – j.t. ze zm.), specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli osoby te nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dalej organ wskazał, że w myśl art. 16 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...] zł. Organ I instancji stwierdził, że S. Ś. nie spełnia przesłanek do przyznania tego świadczenia, ponieważ dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł i przekracza kryterium dochodowe. S. Ś. złożył odwołanie od decyzji Burmistrza do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. Podniósł, że w decyzji błędnie określono, że E. N. nie posiada znacznego stopnia niepełnosprawności, co jest oczywistą nieprawdą, bowiem posiada ona orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Lekarz orzecznik ZUS stwierdził, że jest trwale i całkowicie niezdolna do pracy. Nadto wskazał, że jest opiekunem prawnym sióstr E. i J. N., które są niepełnosprawne w stopniu znacznym. W związku z powyższym wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpatrzeniu odwołania S. Ś. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wyjaśnił, że materialnoprawną podstawą przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego są przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. W oparciu o przedłożone wraz z odwołaniem od decyzji akta sprawy, organ II instancji ustalił, że S. Ś. jest bratem i opiekunem prawnym E. N., która jest całkowicie ubezwłasnowolniona. Dalej organ odwoławczy wskazał, że ze zgromadzonych dokumentów oraz przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca nie pracuje i zajmuje się nie tylko E. N., ale również starszą siostrą J. N., która także jest całkowicie ubezwłasnowolniona i dla której jest opiekunem prawnym. E. N. legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 4 lutego 2016 r. W związku z tym, zdaniem Kolegium, S. Ś., stosownie do art. 24 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, spełniał przesłanki do przyznania świadczenia na okres od dnia 1 stycznia 2016 r. (miesiąc złożenia wniosku), do dnia 29 lutego 2016 r. Organ wyjaśnił, że wnioskodawca nie przedstawił nowego orzeczenia o niepełnosprawności E. N. W tych okolicznościach należało, w ocenie organu odwoławczego, zbadać, czy spełniał on kryterium dochodowe. Organ odwoławczy wyjaśnił, że nie podziela ustaleń Burmistrza w przedmiocie dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Kolegium wyjaśniło bowiem, że zgodnie z art. 16a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku, gdy prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustala się na osobę znajdującą się pod opieką opiekuna prawnego, uwzględnia się dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz dochód osoby wymagającej opieki. Oznacza to, zdaniem organu, że przy ustaleniu, czy zostało spełnione kryterium dochodowe, w niniejszej sprawie należało wziąć pod uwagę dochód S. Ś. i jego żony oraz dochód E. N. Organ wyjaśnił, że w niniejszej sprawie wniosek obejmował przyznanie świadczenia za okres zasiłkowy 2015/2016, a zatem należało wziąć pod uwagę dochód rodziny opiekuna oraz dochód osoby wymagającej opieki za 2014 r. Organ ustalił, że S. Ś. w 2014 r. nie uzyskał żadnego dochodu, jego żona W. Ś. osiągnęła dochód w wysokości [...] zł, a E. N. – [...] zł. Z poczynionych ustaleń wynika, że łączny roczny dochód rodziny opiekuna i osoby wymagającej opieki wynosił w tym przypadku [...] zł, czyli miesięcznie [...] zł, a w przeliczeniu na jedną osobę miesięcznie [...] zł. Oznacza to, że strona przekroczyła kryterium dochodowe, które wynosi [...] zł, a nie jak błędnie wskazał organ I instancji [...] zł. Nie miało to jednak wpływu na treść zaskarżonej decyzji, bowiem pomimo popełnionych przez Burmistrza błędów, świadczenie S. Ś. nie przysługiwało z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. S. Ś. zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S., zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że E. N. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także ustalenie, że przekracza kryterium dochodowe. W uzasadnieniu skargi S. Ś. podniósł, że E. N. posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r., z którego wynika, że jest trwale, całkowicie niezdolna do pracy. Ponadto wyjaśnił, że w jego ocenie organ niezasadnie wliczył do dochodu rodziny dochód jego żony, z którą pozostaje w nieformalnej separacji. Skarżący podniósł, że W. Ś. nigdy nie mieszkała wspólnie z nim i siostrami, od września 2012 r. nie mieszka z żoną, nie prowadzą wspólnie gospodarstwa domowego. Skarżący wyjaśnił, że nigdy nie prowadził z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. W. Ś. zamieszkuje pod innym adresem, a jej dochód nie wpływa na jego rodzinę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 – j.t. ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – j.t. ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według wskazanego wyżej kryterium wykazała, że nie narusza ona prawa, a podniesione w skardze argumenty okazały się nietrafne. Skarżący ubiegał się o przyznanie specjalnego zasiłku stałego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną siostrą. Świadczenie to przyznawane jest w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, która określa jednocześnie kryteria jego przyznania. W tym miejscu wskazać należy, że decyzja w sprawie przyznania tego świadczenia ma charakter związany, co oznacza, że organ dokonując oceny zasadności przyznania świadczenia musi się kierować wytycznymi zawartymi w przypisach prawa i nie może brać pod uwagę okoliczności w przepisach niewymienionych. Specjalny zasiłek opiekuńczy, o którym mowa w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 oraz z 2016 r. poz. 406 i 1271) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia nie może zatem podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź, w przypadku, gdy taką pracę wykonuje powinna z niej zrezygnować, a osoba wymagająca opieki powinna legitymować się orzeczeniem o którym mowa w treści art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że organami uprawnionymi do orzekania o niepełnosprawności są, stosownie do przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2015 r. poz. 1110 – j.t.), powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (§ 2 rozporządzenia). Jednocześnie ustawodawca wprowadził w art. 16a ust. 2 kryterium dochodowe, które musi spełniać osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia. Kryterium to, w dacie złożenia przez skarżącego wniosku, wynosiło [...] zł. Jednocześnie w art. 16a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazano, że w przypadku gdy prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustala się na osobę znajdującą się pod opieką opiekuna prawnego lub umieszczoną w rodzinie zastępczej spokrewnionej w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 575), uwzględnia się dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz dochód osoby wymagającej opieki. Z kolei stosownie do art. 3 pkt 16 pod pojęciem rodziny należy rozumieć odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy, dochodem rodziny jest suma dochodów członków rodziny. Pod pojęciem dochodu członka rodziny należy – stosownie do art. 3 pkt 2a rozumieć przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (utrata, uzyskanie dochodu). W realiach niniejszej sprawy, skoro skarżący ubiegał się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego nad osobą pełnoletnią, ubezwłasnowolnioną, dla której jest opiekunem prawnym, zastosowanie miał art. 16a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem, jak słusznie zwróciło uwagę Kolegium, przy badaniu, czy skarżący nie przekracza kryterium dochodowego należało uwzględnić dochód jego rodziny oraz dochód E. N. , z wyłączeniem dochodu J. N. Do dochodu rodziny skarżącego należało zaliczyć również dochód jego żony, zgodnie z przytoczoną wyżej definicją rodziny, zawartą w art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Bez znaczenia przy tym pozostaje okoliczność, że małżonkowie nie mieszkają razem i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Zważyć bowiem należy, że ustawa definiuje stan prawny, w świetle którego S. Ś. i W. Ś. pozostają małżeństwem, a ich wzajemne obowiązki, również w zakresie wzajemnej pomocy w utrzymaniu określa art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi, że małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani, między innymi, do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Z obowiązku tego nie zwalnia ich oddzielne zamieszkanie i prowadzenie odrębnych gospodarstw domowych. Zasadnie zatem do dochodu rodziny wliczony został dochód W. Ś. Wbrew twierdzeniom skarżącego, podstawową przesłanką odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było ustalenie, że przekroczone zostało kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na odmowę jego przyznania nie miał natomiast wpływu brak orzeczenia o niepełnosprawności E. N., jakkolwiek trafnie organ odwoławczy zwrócił uwagę na to, że posiadane przez nią orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 4 lutego 2013 r. zostało wydane do dnia 4 lutego 2016 r. Oznacza to, że po tej dacie orzeczenie traci ważność, a osoba uprawniona, w tym przypadku opiekun prawny, powinna wystąpić do właściwego powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności o wydanie nowego orzeczenia. Wyjaśnić należy, że orzeczenie wydane przez lekarza orzecznika ZUS dotyczy wyłącznie określenia w zakresie niezdolności do pracy E. N., ale nie przesądza o stopniu niepełnosprawności, do czego – jak wyżej wskazano, powołane są powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. W tym stanie rzeczy stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, sąd w oparciu o art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. W przedmiocie wynagrodzenia radcy prawnego, ustanowionego w ramach pomocy prawnej, orzeczono zgodnie z art. 250 § 1 ww. ustawy w związku § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801).