I OSK 637/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 353/17 w sprawie ze skargi G. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. prostuje z urzędu oczywistą omyłkę w komparycji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 353/17 w ten sposób, że w oznaczeniu numeru decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] kwietnia 2017 r., zamiast "[...]" wpisuje "[...]"; 2. oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 16 listopada 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 353/17, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta Oława z dnia [...] marca 2017 r. nr [...]. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wnioskiem z dnia 28 lutego 2017 r. G. D. (zwana dalej skarżącą), matka nieletniego W. D., wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Oławie o przyznanie dla swojego syna prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2016/2017. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Oławie, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta Oławy wskazaną decyzją z dnia [...] marca 2017r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla syna z powodu przekroczenia, określonego w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm., dalej jako u.p.u.o.a.) kryterium dochodowego ustalonego na kwotę 725 zł. Od tej decyzji strona wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu, uzasadniając je błędną interpretacją, przedstawionego dokumentu dotyczącego korekty w zeznaniu PIT za 2015 r., w którym to kwotę korekty przyjęto za środki już wypłacone. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podkreślając w szczególności, że dochody związane z ulgą prorodzinną były częścią dochodu rodziny w roku bazowym , tj. w 2015 r., zaś po roku bazowym odliczyć można jedynie utratę dochodu, której przyczyny zostały taksatywnie wymienione w art. 2 pkt 17 u.p.u.o.a. Kolegium wskazało także, iż sytuację materialną osób ubiegających się o świadczenia funduszu alimentacyjnego należy oceniać, biorąc pod uwagę dochody w roku kalendarzowym, poprzedzającym okres świadczeniowy. Ewentualne zmiany sytuacji dochodowej mogą być uwzględnione wyłącznie w sytuacjach wskazanych w ustawie, w ściśle określonych przypadkach (tj. art. 9 ust. 4 i ust. 4a u.p.u.o.a.). Zdaniem Kolegium, po upływie roku kalendarzowego, poprzedzającego okres świadczeniowy korekta zeznania podatkowego i zwrot otrzymanej na dziecko ulgi, nie mogą mieć wpływu na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W ocenie Kolegium organ I instancji w sposób poprawny dokonał obliczeń dochodu przypadającego na jednego członka rodziny strony, dlatego nie ma podstaw do uchylenia lub zmiany zaskarżonej decyzji. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego G. D. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 16 listopada 2017 r. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta Oława z dnia [...] marca 2017 r. wskazując, że do wydania zaskarżonej decyzji doszło z naruszeniem prawa z uwagi na fakt, że jest ona drugą ostateczną decyzją w tej samej sprawie. Sąd wskazał, że przedmiotem niniejszej skargi jest decyzja Kolegium z dnia [...] kwietnia 2017r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] marca 2017 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie zasiłkowym 2016/2017 dla W. D. Sąd I instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja dotyczyła sprawy już poprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną, tj. decyzją Kolegium z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...], odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla W. D. i D. D. na okres świadczeniowy 2016/2017. Sprawa dotyczyła bowiem odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego wnioskowanego przez skarżącą na rzecz swoich niepełnoletnich synów W. D. i D. D. z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że z akt sądowych sprawy o sygn. IV SA/Wr 211/17, która zakończyła się przed tymże Sądem wyrokiem oddalającym skargę D. D. i skarżącej, jako przedstawiciela ustawowego małoletniego W. D., wynika, że organ I instancji odmówił przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, gdyż ustalił, iż dochód rodziny skarżącej w 2015 r. wyniósł 844,47 zł na osobę w rodzinie (695,81 zł + 23,66 zł + 125 zł = 844,47). Kolegium, po rozpoznaniu odwołania skarżącej, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazało, że wprawdzie organ pierwszoinstancyjny w swych ustaleniach poczynił błąd, to jego naprawienie poprzez skorygowanie dochodu osiągniętego przez rodzinę w 2015 r. nie pozwala jednak na zmianę rozstrzygnięcia zakwestionowanej odwołaniem decyzji, ponieważ nadal dochód ten przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło bowiem, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie skarżącej z 2015 r. wyniósł 750,72 zł (695,81 zł + 23,66 + 31,25 zł = 750,72 zł). Zdaniem Sądu I instancji organ odwoławczy w tym wcześniejszym postępowaniu brał pod uwagę dochód tej samej rodziny, w tym samym składzie osobowym, za ten sam okres i w tej samej wysokości, co w sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania. Podano, że składając w dniu 27 lutego 2017 r., w imieniu swojego małoletniego syna W., ponowny wniosek o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie zasiłkowym 2016/2017, a następnie wnosząc odwołanie i w konsekwencji tego również skargę skarżąca wskazywała, że obliczając uzyskany przez nią dochód nie uwzględniono złożonej korekty zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2015 (PIT-37) z dnia 27 lutego 2017 r. dokonanej z uwagi na dokonany przez nią w dniu 1 marca 2017 r. zwrot pobranej wcześniej ulgi prorodzinnej. Sąd zaznaczył, że – abstrahując od oceny, czy korekta zeznania podatkowego i zwrot ulgi prorodzinnej w 2017 r. może rodzić skutki dotyczące roku bazowego 2015 – ta kwestia nie może być przedmiotem ponownego postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie zwykłym. W ocenie Sądu w tej sytuacji właściwym by było ewentualne procedowanie w trybie przewidzianym w art. 24 u.p.o.u.a., bądź też poprzez odesłanie z art. 25 u.p.o.u.a. w trybach nadzwyczajnych uregulowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego, czy to w drodze wznowienia postępowania, czy też poprzez przewidzianą w art. 154 § 1 i 2 k.p.a. zmianę ostatecznej decyzji. Wobec tego Sąd – przyjmując za prawidłowe stanowisko o tożsamości spraw dotyczących przyznania świadczenia alimentacyjnego w okresie zasiłkowym 2016/2017 – stwierdził, że organy obu instancji naruszyły zasadę powagi rzeczy osądzonej, gdyż obok zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia [...] marca 2017 r., funkcjonuje również decyzja Kolegium z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] oraz decyzja organu I instancji z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...], które to decyzje mają przymiot ostatecznych, a nawet prawomocnych z uwagi na prawomocność wyroku tegoż Sądu z dnia 20 lipca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 211/17, oddalającego skargę skarżącej i jej syna D. D. na te decyzje. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu, zaskarżając go w całości. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi i jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Jednocześnie zrzeczono się rozprawy. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej "p.p.s.a."), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1. art. 145 § 1 pkt 2 i art. 3 § 1 p.p.s.a., poprzez wadliwe wykonanie kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, które skutkowało nieuzasadnionym stwierdzeniem nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 2017 r. ([...]) oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] marca 2017 r. (nr [...]), zamiast oddaleniem skargi; 2. art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w związku z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu, które doprowadziło do przyjęcia, że decyzja Kolegium z dnia [...] kwietnia 2017 r. ([...]) oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] marca 2017r. (nr [...]) dotyczą sprawy już poprzednio rozstrzygniętej ostateczną decyzją Kolegium z dnia [...] grudnia 2016 r. ([...]), co skutkowało nieuzasadnionym stwierdzeniem nieważności decyzji przez Sąd I instancji, mimo braku tożsamości spraw załatwionych ww. decyzjami Kolegium; 3. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez lakoniczne stwierdzenie, że korekta zeznania podatkowego za rok 2015 przez G. D. (matkę W. D.) i zwrot przez nią ulgi prorodzinnej w 2017 r. nie może być przedmiotem "ponownego" postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego (prowadzonego w trybie zwykłym), a należałoby w takim przypadku procedować w trybie art. 24 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r. poz. 489), w drodze wznowienia postępowania administracyjnego, bądź w trybie przewidzianym w art. 154 k.p.a., choć żaden ze wskazanych przez Sąd I instancji trybów nie mógłby w opisanej wyżej sytuacji znaleźć zastosowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że stan faktyczny sprawy załatwionej decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. ([...]) - na skutek złożenia przez G. D. (matkę W. D.) korekty zeznania podatkowego za rok 2015 (co miało miejsce 27 lutego 2017 r.) i zwrotu ulgi prorodzinnej (do czego doszło w dniu 1 marca 2017 r.) - był, wbrew ocenie Sądu pierwszej instancji, odmienny od stanu faktycznego sprawy załatwionej decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. ([...]). Podkreślono, że wszelkie rozstrzygnięcia winny być podejmowane w oparciu o stan faktyczny i prawny istniejący w chwili orzekania, co oznacza, iż zachodzące w nich zmiany muszą być przez organ orzekający wzięte pod uwagę. W ocenie organu w/w fakty musiały być zatem ocenione – w ramach postępowania administracyjnego zainicjowanego wnioskiem złożonym w lutym 2017 r. – pod kątem ich ewentualnego wpływu na sytuację dochodową rodziny. Gdyby bowiem nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej skutkująca tym, iż dochód rodziny osoby uprawnionej nie przekraczałby ustawowego kryterium dochodowego określonego w art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a., tj. 725 zł, to wówczas należałoby przyznać świadczenie z funduszu alimentacyjnego, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela, nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego do końca tego okresu. Kolegium wskazało, że świetle art. 18 ust. 1 u.p.o.u.a, daty wniesienia wniosków o przyznanie na rzecz W. D. świadczenia z funduszu alimentacyjnego (załatwionych ostatecznie w/w decyzjami Kolegium) także świadczą o braku tożsamości w/w spraw, gdyż unormowanie to wyklucza możliwość ewentualnego przyznania świadczenia w postępowaniach wszczętych tymi wnioskami od tego samego miesiąca. Wobec tego, w ocenie skarżącego kasacyjnie organu, materialnoprawne uwarunkowania wydania decyzji w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego zobowiązywały organy administracji do merytorycznego załatwienia wniosku złożonego w lutym 2017 r. w postępowaniu zwykłym. Skarżący kasacyjnie organ stwierdził, że żaden z trybów nadzwyczajnych wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie mógłby znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Wniesiona skarga kasacyjna została oparta na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., a pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy. Strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, wobec czego rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Stwierdzenie nieważności danej decyzji wymaga zatem bezspornego ustalenia, że kwestionowana decyzja dotknięta jest jedną z wad określonych w przepisie art. 156 k.p.a. Przy czym podkreślić należy, że istotą stwierdzenia nieważności decyzji jest to, aby przesłanka będąca przyczyną stwierdzenia nieważności istniała już w dacie wydania tej decyzji. Jednocześnie, aby mogło dojść do przełamania zasady trwałości decyzji, wady prawne orzeczenia muszą znajdować potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco. W niniejszej sprawie Sąd I instancji stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji ze względu na tożsamość spraw i ze stanowiskiem tym trzeba się zgodzić. Wskazać należy, że o tożsamości spraw można mówić, jeżeli zachodzi ich tożsamość podmiotowa i przedmiotowa, co oznacza, że sprawy między tymi samymi stronami oparte są na tym samym stanie faktycznym i prawnym. Z taką sytuacją mamy właśnie do czynienia w niniejszej sprawie. Stan faktyczny niniejszej sprawy jest bowiem tożsamy ze stanem faktycznym sprawy rozstrzygniętej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2016 r., dotyczącej odmowy przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres zasiłkowy 2016/2017. Co prawda korekty zeznania podatkowego, jak i zwrotu ulgi prorodzinnej G. D. dokonała już po wydaniu decyzji z grudnia 2016 r., bo w lutym i marcu 2017 r., to jednak zauważyć należy, że w odpowiedzi na skargę rozstrzygniętą powołanym wyrokiem WSA we Wrocławiu z dnia 20 lipca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 211/17, organ odniósł się do kwestii zwrotu ulgi wskazując, że zwrot ten nastąpił po roku bazowym branym pod uwagę przy ocenie prawa do świadczeń, tj. roku 2015, oraz podkreślił, że w tymże roku bazowym rodzina dysponowała kwotą z tytułu zwrotu ulgi prorodzinnej. Organ wskazał ponadto, że zwrot ulgi prorodzinnej nie mieści się w katalogu okoliczności powodujących utratę dochodu z art. 2 pkt 17 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wymaga podkreślenia, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w powołanym wyżej wyroku z dnia 20 lipca 2017r., sygn. akt IV SA/Wr 211/17 podzielił stanowisko organu, tj. stwierdził, że dochód rodziny D. został wyliczony prawidłowo, a więc, że zasadnie organ doliczył do dochodu osiągniętego w roku bazowym 2015 r. zwrot niewykorzystanej ulgi prorodzinnej. W wyroku tym Sąd wskazał także, iż podstawę prawną wliczenia do dochodu rodziny D. za rok 2015 r. kwoty z tytułu zwrotu niewykorzystanej ulgi prorodzinnej stanowił przepis art. 3 pkt 1 lit c) tiret 29 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stosownie do którego, dochód to kwoty otrzymane na podstawie art. 27f ust. 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Sąd podkreślił przy tym, że mające zastosowanie w niniejszej sprawie przepisy nie przewidują żadnych wyłączeń otrzymanych kwot na podstawie art. 27f ust. 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zatem okoliczność zwrotu kwoty z tytułu niewykorzystanej ulgi prorodzinnej nie miała – w ocenie tego Sądu – istotnego znaczenia w niniejszej sprawie. Co jednak ważne wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 lipca 2017r., sygn. akt IV SA/Wr 211/17 uprawomocnił się wobec niezaskarżenia go przez żadną ze stron postępowania. A właśnie w tym wyroku Sąd wyraził stanowisko odnośnie zaliczenia ulgi prorodzinnej do dochodu po dokonanej przez skarżącego korekcie zeznania podatkowego. Jeśli skarżący z tą oceną się nie zgadzał należało od tego wyroku wnieść skargę kasacyjną. W rozpoznawanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, którą odmówiono stronie przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2016/2017. Rację ma zatem Sąd I instancji, że objęta kontrolą sądową decyzja dotyczyła już sprawy uprzednio rozstrzygniętej także prawomocnym - a opisanym wyżej - wyrokiem Sądu we Wrocławiu w stosunku do tej samej rodziny, za ten sam okres świadczeniowy 2016/2017. Zasadnie więc Sąd pierwszej instancji stwierdził nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] kwietnia 2017 r. oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Tym samym nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 i art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 3 k.p.a. W odniesieniu do zarzutu skargi kasacyjnej naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., także należy uznać, że nie jest on uzasadniony. Zarzut ten mógłby okazać się słuszny, gdyby naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazana w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentacja w zakresie naruszenia art.141 § 4 p.p.s.a. miała na celu wykazanie, że żaden z trybów nadzwyczajnych wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie mógłby znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. Jednak uwzględnienie tak zredagowanego i uzasadnionego zarzutu mogłoby nastąpić, jeżeli zawarta w nim ocena prawna miałaby pierwszoplanowe znaczenie dla wadliwego, końcowego załatwienia sprawy. Nawet częściowo błędne uzasadnienie orzeczenia stanowi podstawę kasacyjną wymienioną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tylko wówczas gdy prowadzi do niezgodnego z prawem załatwienia sprawy, co – jak wskazano powyżej – nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O sprostowaniu oczywistej omyłki orzeczono na podstawie art. 156 § 1 i 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a.