IV SA/Wr 352/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędziowie sędzia WSA Ireneusz Dukiel (spr.), sędzia NSA Julia Szczygielska, , Protokolant st. sekretarz sądowy Dorota Hurman, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 listopada 2017 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta O. z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. (dalej jako organ odwoławczy, Kolegium lub SKO) zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu decyzją z dnia 18 kwietnia 2017 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta O. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. (dalej jako organ I instancji) z dnia 16 marca 2017 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie zasiłkowym 2016/2017 dla E. D. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Wnioskiem z dnia 28 lutego 2017 r. E. D. (zwana dalej skarżącą), wystąpiła do organu I instancji o przyznanie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2016/2017. Organ I instancji wskazaną na wstępie decyzją z dnia 16 marca 2017 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego z powodu przekroczenia, określonego w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm., dalej jako u.p.u.o.a.) kryterium dochodowego ustalonego na kwotę 725 zł. Dochód rodziny został obliczony w oparciu o dokumenty o dochodach, zweryfikowanych w systemie informatycznym Ministerstwa Finansów z dnia 3 marca 2017 r. z uwzględnieniem złożonej przez G. D. (zwaną dalej matką skarżącej) korekty zeznania PIT. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikło, że w roku 2015 r. matka skarżącej otrzymała dochód w kwocie 41.754,59 zł, z którego odliczono składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości 5.482,21 zł oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 2.873,52 zł, co dało kwotę 33.398,86 zł. Do dochodu zaliczono również otrzymaną w 2015 r. kwotę z tytułu ulgi na dziecko w wysokości 1.135,55 zł oraz stypendium, uzyskane przez skarżącą w łącznej wysokości 1.500 zł. W związku z tym, dochód osiągnął sumę 36.034,41 zł, która po podzieleniu przez 12 miesięcy i cztery osoby w rodzinie dała kwotę 750,72 zł. Od tej decyzji strona wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., uzasadniając je błędną interpretacją, przedstawionego dokumentu dotyczącego korekty w zeznaniu PIT za 2015 r., w którym to kwotę korekty przyjęto za środki już wypłacone. Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia 18 kwietnia 2017 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podkreślając w szczególności, że dochody związane z ulgą prorodzinną były częścią dochodu rodziny w roku bazowym , tj. w 2015 r., zaś po roku bazowym odliczyć można jedynie utratę dochodu, której przyczyny zostały taksatywnie wymienione w art. 2 pkt 17 u.p.u.o.a. SKO wskazało także, iż sytuację materialną osób ubiegających się o świadczenia funduszu alimentacyjnego należy oceniać, biorąc pod uwagę dochody w roku kalendarzowym, poprzedzającym okres świadczeniowy. Ewentualne zmiany sytuacji dochodowej mogą być uwzględnione wyłącznie w sytuacjach wskazanych w ustawie, w ściśle określonych przypadkach (tj. art. 9 ust. 4 i ust. 4a u.p.u.o.a.). Zdaniem Kolegium, po upływie roku kalendarzowego, poprzedzającego okres świadczeniowy korekty zeznania podatkowego i zwrot otrzymanej na dziecko ulgi, nie mogą mieć wpływu na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ I instancji w sposób poprawny dokonał obliczeń dochodu przypadającego na jednego członka rodziny strony, dlatego Kolegium nie znalazło podstaw do uchylenia lub zmiany zaskarżonej decyzji i utrzymało ją w mocy. W skardze do tut. Sądu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: a) art. 9 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1 oraz art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, albowiem przekroczony został próg finansowy tj. dochód na osobę przekroczył w rodzinie skarżącego 725 zł (wyniósł on 750,72 zł), w konsekwencji czego organ odmówił przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, pomimo prawomocnego zasądzenia przez sąd powszechny alimentów od ojca na dzieci, a brakiem ich faktycznego pozyskiwania z uwagi na uporczywą niealimentację po stronie zobowiązanego alimentacyjnie, b) art. 2 pkt 4 i pkt 5 u.p.o.u.a. w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zastosowana ulga prorodzinna doliczona została do dochodu, zwiększając tym samym dochód rodziny D. za rok 2015, uwzględniany przy ustalaniu uprawnienia do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy w roku 2015 takie zasady nie obowiązywały i ulga prorodzinna, przewidziana dla takich rodzin, jak rodzina strony, nie była wliczana do dochodu, c) art. 9 ust. 4 w zw. z art. 3 ust. 18 u.p.o.u.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że stypendium nie mieści się w pojęciu "uzyskanie dochodu", a jednocześnie zakwalifikowanie stypendium socjalnego jako dochodu i podzielenie go przez 12 miesięcy, a następnie dodanie do dochodu rodziny D., powodując przekroczenie kwoty 725 zł, determinującej możliwość przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, d) art. 3 pkt 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieuwzględnienie pomimo faktu, że żadne stypendia nie zostały wymienione w art. 3 pkt 23 ustawy jako tytuł utraty dochodu, e) art. 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez jego nieuwzględnienie, a tym samym pozostawienie w sprzeczności interpretacji dochodu według przytoczonej ustawy z interpretacją dochodu, przyjętą przez organy I i II instancji, które niekonsekwentnie zakwalifikowały tzw. stypendium jako dochód. W skardze zarzucono także naruszenie przepisów prawa procesowego, mających wpływ na rozstrzygnięcie, tj.: a) art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, b) art. 7a § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie zasady przyjaznej interpretacji przepisów prawa (in dubio pro libertate), nakazującej organom rozstrzygnąć wątpliwości co do treści normy prawnej na korzyść strony. W tym konkretnym przypadku takie wątpliwości mają miejsce, ponieważ brak jest przepisu mówiącego, iż zwrot ulgi prorodzinnej za rok "bazowy", później niż w roku "bazowym" – nie pomniejsza dochodu w roku tzw. bazowym, tym bardziej że przepisy podatkowe umożliwiają podatnikom dokonywanie korekty zeznań podatkowych do pięciu lat wstecz; c) art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania wbrew zasadzie nakazującej organom prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników do władzy publicznej, albowiem organ pomimo kierowanych pytań, błędnie poinformował, że nie zasięgał ponownie danych z systemu EMATIA, chociaż posiadał wiedzę o wprowadzonych przez strony zmianach w zeznaniu podatkowym za 2015 r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej w skrócie u.p.p.s.a) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Sąd rozpoznaje zatem sprawę rozstrzygniętą decyzją ostateczną z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) u.p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Ponadto badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, sąd administracyjny czyni to w określonej kolejności. Stwierdzenie istnienia danego typu wad decyzji może bowiem eliminować potrzebę ustalania innych wad, co ma niewątpliwy wpływ na racjonalizację działalności kontrolnej sądu administracyjnego. W pierwszej kolejności Sąd bada ewentualne istnienie wad powodujących nieważność decyzji. Następnie kontroluje przestrzeganie przez organ administracji przepisów procesowych w zakresie określonym postanowieniami art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i lit. c) u.p.p.s.a. Dopiero w ostatniej kolejności kontrolowane jest przestrzeganie przez organy administracyjne norm prawa materialnego (por. T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz.", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, str. 460 - 461). Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 u.p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Działając w granicach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż w badanej sprawie zachodzą przesłanki przemawiające za stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji, gdyż doszło do jej wydania z naruszeniem prawa z uwagi na fakt, że jest ona drugą ostateczną decyzją w tej samej sprawie. Uwzględnienie skargi poprzez stwierdzenie nieważności decyzji następuje w wypadku ustalenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach. W tym przypadku, rozstrzygnięcie sądu nie wymaga wcześniejszego ustalenia, że ujawniona wada miała wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco. O tożsamości sprawy można mówić, gdy występują te same podmioty, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym. W celu uznania, czy określona decyzja ostateczna dotyczy sprawy już rozstrzygniętej, koniecznym jest stwierdzenie, że w momencie wydania tej decyzji w obrocie prawnym pozostawała już, z wiążącym skutkiem wobec jej adresata i wydającego ją organu, inna decyzja ostateczna rozstrzygająca tę samą sprawę. Przedmiotem niniejszej skargi jest decyzja Kolegium z dnia 18 kwietnia 2017r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 16 marca 2017 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania dla skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie zasiłkowym 2016/2017. Mając na uwadze przedstawiony przebieg wydarzeń stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja dotyczyła sprawy już poprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną, tj. decyzją Kolegium z dnia 21 grudnia 2016 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia 21 listopada 2016 r., nr [...], odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2016/2017. Sprawa dotyczyła bowiem odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego wnioskowanego przez skarżącą z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Z akt sądowych sprawy o sygn. IV SA/Wr 212/17, która zakończyła się przed tut. Sądem wyrokiem oddalającym skargę skarżącej, wynika, że organ I instancji odmówił przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, gdyż ustalił, iż dochód rodziny skarżącej w 2015 r. wyniósł 844,47 zł na osobę w rodzinie (695,81 zł + 23,66 zł + 125 zł = 844,47). Kolegium, po rozpoznaniu odwołania skarżącej, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazało, że wprawdzie organ pierwszoinstancyjny w swych ustaleniach poczynił błąd, to jego naprawienie poprzez skorygowanie dochodu osiągniętego przez rodzinę w 2015 r. nie pozwala jednak na zmianę rozstrzygnięcia zakwestionowanej odwołaniem decyzji, ponieważ nadal dochód ten przekracza ustawowe kryterium dochodowe. SKO ustaliło bowiem, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie skarżącej z 2015 r. wyniósł zatem 750,72 zł (695,81 zł + 23,66 + 31,25 zł = 750,72 zł). Zdaniem składu orzekającego organ odwoławczy w tym wcześniejszym postępowaniu brał pod uwagę dochód tej samej rodziny, w tym samym składzie osobowym, za ten sam okres i w tej samej wysokości, co w sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania. Skarżąca składając w dniu 27 lutego 2017 r. ponowny wniosek o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie zasiłkowym 2016/2017, a następnie wnosząc odwołanie i w konsekwencji tego również skargę do tut. Sądu, wskazywała, że obliczając uzyskany przez nią dochód nie uwzględniono złożonej korekty zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2015 (PIT-37) z dnia 27 lutego 2017 r. dokonanej z uwagi na dokonany przez jej matkę w dniu 1 marca 2017 r. zwrot pobranej wcześniej ulgi prorodzinnej. Abstrahując w tym miejscu od oceny czy korekta zeznania podatkowego i zwrot ulgi prorodzinnej w 2017 r. może rodzić skutki dotyczące roku bazowego 2015 trzeba wyraźnie podkreślić, iż ta kwestia nie może być przedmiotem ponownego postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie zwykłym. W tej sytuacji właściwym byłoby, gdyby oczywiście zachodziły odpowiednie przesłanki, ewentualne procedowanie w trybie przewidzianym w art. 24 u.p.o.u.a., bądź też poprzez odesłanie z art. 25 u.p.o.u.a. w trybach nadzwyczajnych uregulowanych w k.p.a., czy to w drodze wznowienia postępowania, czy też poprzez przewidzianą w art. 154 § 1 i 2 k.p.a. zmianę ostatecznej decyzji. Przyjmując zatem za prawidłowe stanowisko o tożsamości spraw dotyczących przyznania świadczenia alimentacyjnego w okresie zasiłkowym 2016/2017 należało przyjąć, że tym samym organy obu instancji naruszyły zasadę powagi rzeczy osądzonej, gdyż obok zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia 16 marca 2017 r., funkcjonuje również decyzja Kolegium z dnia 21 grudnia 2016 r., nr [...] oraz decyzja organu I instancji z dnia 21 listopada 2016 r., nr [...], które to decyzje mają przymiot ostatecznych, a nawet prawomocnych z uwagi na prawomocność wyroku tut. Sądu z dnia 20 lipca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 212/17, oddalającego skargę skarżącej na te decyzje. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. i art. 135 u.p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.