IV SA/Gl 502/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Burmistrz M. orzekł o nienależnym pobraniu przez A. S. zasiłku rodzinnego na dzieci F. S. i K. S. oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na córkę K. S. i dodatku z tytułu z tytułu urodzenia dziecka na F. S. za okres od 1 marca 2014 r. do 31 października 2014 r. i zobowiązał A. S. do zwrotu kwoty 2 361,00 zł z tytułu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i dodatku z tytułu urodzenia dziecka na dzieci F. S. i K. S. za okres od 1 marca 2014 r. do 31 października 2014 r. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w dniu 6 marca 2014 r. A. S. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i dodatku z tytułu urodzenia dziecka na dzieci F. S. i K. S.. Decyzją nr [...] z dnia [...] r. przyznano stronie wnioskowane świadczenia rodzinne na okres od 1 marca 2014 r. do 31 października 2014 r. Następnie po wznowieniu postępowania, decyzją nr [...] z dnia [...]r. Burmistrz M. uchylił decyzję nr [...] z dnia [...]r. i odmówił A. S. przyznania świadczenia w formie zasiłku rodzinnego na F. S. i K. S. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka, przyznany na F. S. w kwocie 1000,00 zł jednorazowo oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na K. S.. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. W myśl art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest zobowiązana do ich zwrotu. Organ I instancji stwierdził, że wypłacone stronie świadczenia w formie zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego spełniają kryteria świadczenia nienależnie pobranego i jako takie podlega zwrotowi. W odwołaniu strona zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 5 pkt 1, art. 24 pkt 7, art. 30 ust. 1 i 1 pkt 1, ust. 2b i ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że doszło do pobrania świadczenia, które było nienależne, zaliczenia do dochodów diet, które nie są przychodem, a stanowią ekwiwalent za wyżywienie się i mieszkanie oraz brak przeprowadzonego wnikliwego postępowania w zakresie wiedzy co do świadczeń nienależnych. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji podając w uzasadnieniu motywy złożonego odwołania. W uzasadnieniu wskazała, że diety z tytułu zagranicznej podróży służbowej nie podlegają wliczeniu do dochodu rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a świadczenie to nie powinno mieć wpływu na otrzymanie bądź nie określonych świadczeń rodzinnych. Stwierdziła, że w czasie składania wniosku żaden z z pracowników organu nie pytał, czy żona bądź mąż pobierają diety. Nadto domaganie się od strony zwrotu świadczeń, które strona w całości przeznaczyła na utrzymanie siebie i dzieci nie znajdują usprawiedliwienia. Zauważyła, że jest w trakcie rozprawy rozwodowej z mężem, a jej obecny dochód nie wystarcza na pokrycie niezbędnych potrzeb. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja organu I instancji jest poprawna merytorycznie, a okoliczności podniesione w odwołaniu nie mogą stanowić podstawy jej uchylenia lub zmiany. Przedstawiło chronologiczne stan faktyczny sprawy oraz obowiązujące przepisy prawa stwierdzając, że spełniona została przesłanka z art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem należało utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji (sprostowaną postanowieniem z dnia [...]r.). Podkreśliło, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wynika z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, obowiązana jest do ich zwrotu. Dalej wyjaśniło, że na kwotę 2 361, 00 zł złożyły się: zasiłek rodzinny wypłacony na K. S. w kwocie 77,00 zł miesięcznie przez okres od marca do września 2014 r. (razem 539,00 zł), zasiłek rodzinny wypłacony na K. S. w kwocie 106,00 zł za październik 2014 r., zasiłek rodzinny wypłacony na F. S. w kwocie 77,00 zł miesięcznie przez okres od marca do października 2014 r. (616, 00 zł ), dodatek z tytułu urodzenia dziecka F. S. wypłacony jednorazowo w kwocie 1 000, 00 zł i dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przyznany na K. S. wypłacony jednorazowo w kwocie 100, 00 zł. Odnosząc się do okoliczności podniesionych w odwołaniu Kolegium wyjaśniło, że nie badało zasadności wliczenia do dochodu strony diet z tytułu podróży służbowych jakie mąż strony uzyskał w 2012 r., gdyż powyższa okoliczność była podstawą wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...]r. nr [...] i stanowiła przesłankę uchylenia przedmiotowej decyzji oraz orzeczenia o odmowie przyznania świadczeń rodzinnych na dzieci F. i K. S., co nastąpiło decyzją z dnia [...]r. nr [...], wydaną w trybie art. 151 § 1 pkt 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., od której strona nie wniosła odwołania, zatem przedmiotowa okoliczność we właściwym czasie i we właściwym trybie nie została przez A. S. zakwestionowana. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] roku Nr [...] skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w całości. Nie zgodziła się z decyzją i zobowiązaniem jej do zwrotu kwoty 2361,00 zł, z tytułu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dzieci F. i K. za okres od dnia 1 marca 2014 r. do dnia 31 października 2014 r. Wyraziła opinię, że diety są dochodem nieopodatkowanym tylko na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, natomiast w świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mogą być zaliczone do kategorii dochodów niepodlegających opodatkowaniu. Zwróciła uwagę na niewliczenie do dochodu diet z tytułu podróży krajowych i zagranicznych oraz na charakter diet, które jedynie rekompensują zwiększone lub pełne koszty wyżywienia, nie zwiększając dochodu rodziny pracownika. W tym zakresie wskazała na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2012 r., sygn. akt II PK 230/11, a organy zastosowały wobec skarżącej rozszerzającą wykładnię sprzeczną z retio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podobnie jak w odwołaniu podkreślała, że jest w trakcie rozprawy rozwodowej. Skarżąca stwierdziła że jej mąż nie informował jej o wysokości otrzymywanych przez siebie diet i faktycznie nie korzystała ona z tych pieniędzy. Ponadto opisała swoją obecną, trudną sytuacje finansową i rodzinną podkreślając, że w jej ocenie choć to skarżąca wnioskowała o zasiłki rodzinne to nie poczuwa się do ich samodzielnej spłaty, bowiem to jej mąż jest osoba pracującą i lepiej zarabiającą od niej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 -dalej "p.p.s.a."). Jednocześnie po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji orzekającą o nienależnym pobraniu przez skarżącą zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci K. S. i F. S. oraz zobowiązująca A. S. do zwrotu kwoty 2 361,00 zł z tytułu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i dodatku z tytułu urodzenia dziecka na dzieci F. S. i K. S. za okres od 1 marca 2014 r. do 31 października 2014 r. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 z późn. zm. – dalej "u.s.r."). W tym miejscu należy wskazać, że w dniu 18 września 2015 r. weszła w życie nowelizacja ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wprowadzona ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302), która w zasadniczy sposób zmodyfikowała dotychczasowy tryb postępowania. W poprzednim bowiem brzmieniu ustawa w art. 30 stanowiła o "decyzji ustalającej" (ust. 3) i "decyzji o zwrocie" (ust. 5). W związku z tym na gruncie art. 30 tej ustawy, co było zgodne z linią orzeczniczą sądów administracyjnych, wyodrębnione były dwa postępowania i dwie decyzje, tj. w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń i w przedmiocie zwrotu takich świadczeń. Zatem możliwość orzekania w sprawie zwrotu świadczenia ustalonego jako świadczenie nienależnie pobrane, powstała dopiero z chwilą ostatecznego zakończenia postępowania w sprawie ustalenia, że świadczenie jest nienależnie pobrane. Byt decyzji wydanych w sprawie zwrotu takiego świadczenia był więc uzależniony od pozostawania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji ustalającej, że świadczenie zostało pobrane nienależnie. Jednakowoż wyżej powołaną ustawą nowelizującą, która weszła w życie 18 września 2015 r. wykluczono to wyodrębnienie tworząc nowy rodzaj decyzji - o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Jest to decyzja integralna, rozstrzygająca jedną sprawę dotyczącą ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że ustawa nowelizująca nie zawiera w tym względzie przepisów przejściowych, a zatem obowiązuje reguła intertemporalna natychmiastowego skutku działania nowej regulacji. W konsekwencji postępowanie w przedmiocie wyłącznie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń utraciło swoją podstawę materialnoprawną, co jest równoznaczne z brakiem możliwości merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracyjny wyłącznie w zakresie dotyczącym ustalenia świadczeń nienależnie pobranych. W związku z tym zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca prawidłowo uwzględniły powyższą zmianę. Kwestia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, do jakich zalicza się zgodnie z art. 2 ust. 1 u.s.r. zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego została uregulowana w art. 30 u.s.r.. Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.s.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W świetle ustępu 2 tego artykułu (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji) za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego; 5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. Decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (ust. 5). W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, że Burmistrz M. ostateczna decyzją nr [...] z dnia [...]r. wydaną w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...]r. nr [...] uchylił wymienioną wyżej decyzję i odmówił A. S. przyznania świadczenia w formie zasiłku rodzinnego na F. i K. S. od 1 marca 2014 r. do 31 października 2014 r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka, przyznany na F. S. w kwocie 1000,00 zł jednorazowo oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na K. S. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz.1518 z późn. zm.- dalej "u.s.r.") Stosownie od tego przepisu, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Z cytowanego unormowania jednoznacznie wynika, że wyeliminowanie decyzji przyznającej świadczenie rodzinne we wskazanych powyżej trybach (nieważności lub wznowienia), skutkuje uznaniem wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane. W orzecznictwie przyjmuje się, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 u.s.r., przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma niejako charakter związany. Oznacza to, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie (tak wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1773/12, dostępny www.orzecznia.nsa.gov.pl). Organ prowadząc postępowanie w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia, jest zobowiązany do ustalenia tylko tych okoliczności faktycznych, które mają bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie. Dla zaistnienia podstawy prawnej przewidzianej w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.s.r., decydujące znaczenia ma wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano rozstrzygnięcie stwierdzające, w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., nieważność decyzji przyznającej świadczenie, albo decyzję, którą po wznowieniu postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 k.p.a., uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego udzielenia. Ustawodawca w omawianym przepisie nie przewiduje żadnych dodatkowych przesłanek, w tym nie uzależnia jego zastosowania od spełnienia warunków, o których mowa w innych przepisach ustawy. Omawiana regulacja, jako stanowiąca samodzielną podstawę do wydania stosownego rozstrzygnięcia w sprawie, nie wymaga ani ponownej oceny przesłanek przyznania świadczenia ani istnienia po stronie świadczeniobiorcy określonego stanu świadomości o tym, czy uprawnienie do otrzymywania świadczenia przysługuje. Tak więc bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji pozostaje kwestia ewentualnego braku pouczenia skarżącej przez właściwy organ administracji publicznej o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jak również prawidłowości ustalenia wysokości dochodu rodziny, czy też trudnej, obecnej sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącej. W związku z tym zarzuty skargi dotyczące pominięcia tych kwestii przez organ są bezzasadne. Sąd zauważą, że regulacja art. 30 ust. 2 pkt 4 u.s.r. jest odmienną od pozostałych regulacji zamieszczonych w art. 30 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 u.s.r. toteż w jej przypadku nie można brać pod uwagę okoliczności wskazywanych przez skarżącą zarówno w odwołaniu jak i w skardze. Organy administracji orzekające w sprawie, zgodnie z wymogami wynikającymi z powyższych przepisów ustaliły wszystkie istotne okoliczności w sprawie i dokonały prawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, czemu dały wyraz w uzasadnieniu decyzji. Sąd również nie dopatrzył się naruszenia zasad rządzących postępowaniem administracyjnym. Końcowo można tylko poinformować skarżącą, że po uprawomocnieniu się zaskarżonej decyzji, może ona złożyć wniosek o umorzenie kwoty nienależnie pobranego zasiłku. Przepis art. 30 ust. 9 u.s,r, stanowi bowiem, iż organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. O ile zatem skarżąca byłaby zainteresowana udzieleniem jej takiej formy pomocy, to winna złożyć stosowny wniosek w tym przedmiocie do organu właściwego, to jest Burmistrza M. Wniosek taki podlega rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.