I FSK 739/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Wiatrowski (spr.), Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, Sędzia WSA del. Dominik Mączyński, po rozpoznaniu w dniu 15 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. akt III SA/Gl 935/17 w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 18 sierpnia 2017 r. nr [...]; [...] w przedmiocie zaliczenia zwrotu podatku na poczet zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z 5 grudnia 2017 r., sygn. akt III SA/Gl 935/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A. K. (dalej skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 18 sierpnia 2017 r. w przedmiocie zaliczenia zwrotu podatku na poczet zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług (ww. wyrok oraz inne orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu opublikowane zostały w bazie internetowej NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). 2. W skardze kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny w trybie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.) oraz uwzględnienie skargi poprzez uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji lub uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania podatkowego na podstawie art. 145 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych oraz rozpoznanie skargi na rozprawie, podnosząc zarzuty naruszenia: I. przepisów postępowania, tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c [p.p.s.a.] w zw . z art. 121 § 1, 122 i art. 125 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm., dalej o.p.) poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji mimo braku dokładnego ustalenia i wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co podważa zasadę prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych a w konsekwencji doprowadziło do braku zwrotu z tytułu podatku od towarów i usług w terminach przewidzianych w art. 87 ust. 2 oraz 87 ust. 5a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm., dalej ustawa o VAT), w sytuacji, w której organy przez okres od złożenia przez podatnika wniosku o zwrot nadpłaconego podatku VAT nie podjęły jakichkolwiek czynności zmierzających do stwierdzenia zasadności zwrotu; po ponad 3 latach od złożenia wniosku przez podatnika wydane zostało postanowienie o zaliczeniu zwrotu na poczet decyzji wymiarowej; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 122 i art. 191 o.p. polegające na oddaleniu skargi mimo błędnej oceny stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że w związku z wydaniem postanowień o przedłużeniu zwrotu, termin zwrotu VAT został skutecznie przedłużony, zatem podatnikowi nie przysługuje oprocentowanie kwoty zwrotu VAT według zasad przewidzianych w art. 78 § 1 o.p.; 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 122 i art. 187 § 1 o.p. polegający na oddaleniu skargi, mimo naruszenia przez organ podatkowy ciążącego na nim obowiązku zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego poprzez brak podjęcia działań mających na celu zbadanie prawidłowości wydania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. [...] postanowień o przedłużeniu terminu zwrotu VAT, co ma istotne znaczenie z punktu widzenia wysokości naliczanych odsetek. II. przepisów prawa materialnego, tj.: 1. art. 87 ust. 7 w zw. z art. 87 ust. 2 w zw. z art. 87 ust. 5a ustawy o VAT poprzez jego niezastosowanie, pomimo braku zwrotu w terminach przewidzianych w art. 87 ust. 2 oraz 87 ust. 5a ustawy o VAT organ nie potraktował nadpłaty jako podlegającej oprocentowaniu w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej; 2. art. 78 § 1 o.p. poprzez niezastosowanie oprocentowania nadwyżki liczonego jako równowartość odsetek pobieranych od zaległości podatkowych. 2.1. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3. Na wstępie należało podnieść, że skarga kasacyjna pomimo zawartego w niej wniosku o rozpoznanie na rozprawie została, stosownie do zarządzenia Przewodniczącej Wydziału I wydanego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842, z późn. zm.) oraz w związku z § 26 ust. 2 pkt 4 (sprawy pozostające w związku ze sprawą Gminy o sygn. akt I FSK 2099/19) rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. - Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz. U. poz. 1202), skierowana na posiedzenie niejawne. 3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 3.2. Mając na uwadze treść skargi kasacyjnej i podniesione w niej zarzuty, należy w pierwszej kolejności wyjaśnić, że sposób prezentacji zarzutów skargi kasacyjnej ogranicza skuteczność z powodu braku możliwości nałożenia samej kontroli kasacyjnej oraz jej wyniku dokonanej na określoną i wskazaną w tej skardze argumentację "zwalczającą" argumentację przeprowadzoną w tym zakresie przez sąd pierwszej instancji. Należy także zaznaczyć, że w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że koniecznym warunkiem uznania, że strona powołuje się na jedną z podstaw kasacji, jest wskazanie, które przepisy oznaczone numerem artykułu (paragrafu, ustępu, punktu itd.) ustawy zostały naruszone (zob. wyrok NSA z 5 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3071/15, LEX nr 2325013), na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Podkreślić także należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w zasadzie utrwaliło się stanowisko, którego źródłem jest unormowanie zawarte w art. 183 § 1 zd. 1 p.p.s.a., że granice skargi kasacyjnej wyznaczane są przez stronę skarżącą, przy czym powinny być one wskazane w sposób precyzyjny. Naczelny Sąd Administracyjny nie może bowiem domniemywać granic skargi kasacyjnej ani uzupełniać wywodów strony. Sąd ten jest bowiem władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wymienione (wyartykułowane) w skardze kasacyjnej. Nie jest dopuszczalna rozszerzająca wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie czy uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej bądź poprawianie występujących w niej niedokładności. Wadliwe sformułowanie podstaw kasacyjnych obciąża stronę wnoszącą ułomnie skonstruowany środek zaskarżenia, uniemożliwiając prawidłową ocenę kwestionowanego orzeczenia. Mając to na uwadze, należy wyjaśnić, że rozpatrując sprawę na skutek skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny związany jest jej granicami, tj. treścią przytoczonych w niej podstaw kasacyjnych oraz treścią i zakresem zawartego w niej wniosku, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza zatem, że zakres kontroli orzeczenia wydanego w pierwszej instancji wyznacza sama strona wnosząca ten środek zaskarżenia. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił Sąd pierwszej instancji, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego, wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odniesieniu do prawa materialnego należy wykazać, na czym polegała dokonana przez Sąd pierwszej instancji błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa lub jakie powinno być właściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego. 3.3. W świetle przedstawionych wyjaśnień, należy zauważyć, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty, zarówno w ich podstawie, jak i w uzasadnieniu zmierzają do wykazania, że "organy przez okres od złożenia przez podatnika wniosku o zwrot nadpłaconego podatku \/AT nie podjęły jakichkolwiek czynności zmierzających do stwierdzenia zasadności zwrotu; po ponad 3 latach od złożenia wniosku przez podatnika wydane zostało postanowienie o zaliczeniu zwrotu na poczet decyzji wymiarowej" (punkt 1 skargi kasacyjnej w zakresie przytaczania zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania), organy błędnie oceniły stan faktyczny "poprzez przyjęcie, że w związku z wydaniem postanowień o przedłużeniu zwrotu, termin zwrotu VAT został skutecznie przedłużony" (punkt 2 skargi kasacyjnej w zakresie przytaczania zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania) oraz że organy nie podjęły "działań mających na celu zbadanie prawidłowości wydania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. [...] postanowień o przedłużeniu terminu zwrotu VAT" (punkt 3 skargi kasacyjnej w zakresie przytaczania zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania). Przytoczona za autorem skargi kasacyjnej argumentacja ogniskuje się zatem na wykazaniu, że nie doszło do skutecznego przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad podatkiem należnym, w wyniku czego organ zobowiązany był do zwrotu tego podatku. W rezultacie, wobec wadliwości przedłużenia terminu zwrotu VAT, podatnikowi przysługuje oprocentowanie kwoty zwrotu VAT według zasad przewidzianych w art. 78 § 1 o.p. Żaden z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy nie odnosi się zatem do wadliwości postępowania organów w sprawie będącej przedmiotem kontroli sądowej w tym postępowaniu. Należy bowiem zaznaczyć, że zaskarżone do sądu administracyjnego zostało postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. [...] w przedmiocie zaliczenia zwrotu z tytułu podatku od towarów i usług za sierpień 2013 r. na poczet zaległości w tym podatku za grudzień 2012 r. wraz z odsetkami. W podstawie prawnej organ powołał art. 233 § 1 pkt 1 oraz art. 76 § 1 w związku z art. 76a § 1 oraz art. 76b § 1 o.p. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że skarżący złożył w Urzędzie Skarbowym W. [...] deklarację dla podatku od towarów i usług VAT-7 za 08/2013 z wykazaną kwotą do zwrotu w wysokości 49.188,00 zł. W dniu 28 października 2013 r. została złożona korekta deklaracji VAT-7 za 08/2013, w której wykazano kwotę do zwrotu w wysokości 49.188,00 zł równą kwocie deklaracji pierwotnej. W celu weryfikacji prawidłowości rozliczenia dokonanego w deklaracji VAT-7 prowadzona została kontrola podatkowa w zakresie prawidłowości rozliczania podatku od towarów i usług za sierpień 2013 r., a następnie wszczęte zostało postępowanie kontrolne celem weryfikacji prawidłowości rozliczenia dokonanego w deklaracji VAT-7, w zakresie kontroli rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług za poszczególne okresy 2012 r. oraz za okres od stycznia do października 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. [...] w dniu 16 stycznia 2014 r. wydał postanowienie o przedłużeniu terminu zwrotu różnicy podatku naliczonego nad należnym za sierpień 2013 r. do czasu zakończenia weryfikacji rozliczenia podatnika. Postanowienie to nie zostało zaskarżone, wobec czego stało się ostateczne i prawomocne. Mając na uwadze przedstawione wyjaśnienia, należy stwierdzić, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty proceduralne nie odnoszą się do postępowania zmierzającego do wydania zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach w przedmiocie zaliczenia zwrotu z tytułu podatku od towarów i usług za sierpień 2013 r. na poczet zaległości podatkowych. Autor skargi kasacyjnej kwestionuje bowiem prawidłowość przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za sierpień 2013 r. do czasu zakończenia weryfikacji rozliczenia podatnika. Postanowienie to nie było jednak zaskarżone i poddane sądowej kontroli przez skarżącego, w wyniku czego stało się ostateczne i nie może być kwestionowane w odrębnym postępowaniu. Tym samym w postępowaniu, którego przedmiotem jest zaliczenie zwrotu z tytułu podatku od towarów i usług za sierpień 2013 r. na poczet zaległości podatkowych nie można skutecznie podważać prawidłowości odrębnego aktu, wydanego w odrębnej procedurze, tj. postanowienia o przedłużeniu terminu do zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad podatkiem należnym. Sąd administracyjny nie może bowiem, w ramach sądowej kontroli postanowienia w przedmiocie zaliczenia zwrotu z tytułu podatku od towarów i usług na poczet zaległości podatkowych, dokonać kontroli odrębnego aktu – postanowienia w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do czasu zakończenia weryfikacji rozliczenia podatnika. Tego rodzaju kontrola byłaby możliwa wyłącznie w przypadku zaskarżenia postanowienia w przedmiocie zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za sierpień 2013 r. do czasu zakończenia weryfikacji rozliczenia podatnika, co jednak nie miało miejsca. W rezultacie zarówno organ, jak i sąd administracyjny, rozpatrując sprawę w przedmiocie zaliczenia zwrotu z tytułu podatku od towarów i usług na poczet zaległości podatkowych, winny były przyjąć na podstawie ostatecznego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. [...] z 16 stycznia 2014 r., że termin zwrotu różnicy podatku naliczonego nad należnym za sierpień 2013 r. do czasu zakończenia weryfikacji rozliczenia podatnika został skutecznie przedłużony. Tym samym nie zasługują na uwzględnienie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. W punkcie 1 skargi kasacyjnej naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 121 § 1, 122 i art. 125 § 1 o.p. uzasadniono bowiem niepodjęciem jakichkolwiek czynności zmierzających do stwierdzenia zasadności zwrotu. W punkcie 2 skargi kasacyjnej podniesiono natomiast, że art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 122 i art. 191 naruszono poprzez przyjęcie, że w związku z wydaniem postanowienia o przedłużeniu zwrotu, termin zwrotu VAT został skutecznie przedłużony. Dopiero w tym kontekście autor skargi kasacyjnej stwierdził, że w związku z błędnym przyjęciem, że termin zwrotu VAT został skutecznie przedłużony, podatnikowi przysługuje oprocentowanie kwoty zwrotu VAT według zasad przewidzianych w art. 78 § 1 o.p. Ostatni, podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut dotyczący naruszenia przepisów postępowania oparty był natomiast na przekonaniu o wadliwości postępowania organów, które nie podjęły działań mających na celu zbadanie prawidłowości wydania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. [...] postanowienia o przedłużeniu terminu zwrotu VAT. 3.4. Na uwzględnienie nie zasługują także podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego. W pierwszym zarzucie naruszenia przepisów prawa materialnego powołano w podstawie kasacyjnej art. 87 ust. 7 w zw. z art. 87 ust. 2 w zw. z art. 87 ust. 5a ustawy o VAT. Przepisy te nie stanowiły natomiast materialnoprawnej podstawy wydania zaskarżonego aktu. Należy przypomnieć, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach w postanowieniu z 18 sierpnia 2017 r. w przedmiocie zaliczenia zwrotu z tytułu podatku od towarów i usług za sierpień 2013 r. na poczet zaległości podatkowej powołał w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 233 § 1 pkt 1 oraz art. 76 § 1 w związku z art. 76a § 1 oraz art. 76b § 1 o.p. W rezultacie powołane w skardze kasacyjnej przepisy nie mogły zostać naruszone, gdyż nie znajdowały zastosowania w sprawie poddanej sądowej kontroli w tym postępowaniu. Dodatkowo, nawiązując do warunków, jakie winna spełniać skarga kasacyjna, należy zauważyć, że autor skargi kasacyjnej nie wskazał, czy przepisy te zostały naruszono przez ich błędną wykładnię czy niewłaściwe zastosowanie. Nie jest również zasadny zarzut dotyczący naruszenia art. 78 § 1 o.p. poprzez niezastosowanie oprocentowania nadwyżki liczonego jako równowartość odsetek pobieranych od zaległości podatkowych. Podobnie, jak w powyżej omówionym zarzucie, w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisu, który nie stanowił materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia, a w skardze kasacyjnej nie wskazano, czy przepis ten naruszono przez jego błędną wykładnię czy niewłaściwe zastosowanie. Tymczasem Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wymienione (wyartykułowane) w skardze kasacyjnej. Nie jest dopuszczalna rozszerzająca wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie czy uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej bądź poprawianie występujących w niej niedokładności. Wadliwe sformułowanie podstaw kasacyjnych obciąża stronę wnoszącą ułomnie skonstruowany środek zaskarżenia, uniemożliwiając prawidłową ocenę kwestionowanego orzeczenia. 4. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjna nie dostarcza uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zawartych w niej żądań, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. 4.1. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). Dominik Mączyński Roman Wiatrowski Arkadiusz Cudak sędzia WSA del. sędzia NSA sędzia NSA