IV SA/Gl 547/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi G. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Decyzją dnia [...] r. nr [...], Wójt Gminy M. działając na podstawie art.2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195 ze zm.- dalej "ustawa") oraz Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18. 02. 2016r. (Dz. U. z 2016r., poz. 214) i art. 104, art. 107 i art. 109 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23). orzekł o odmowie G.R. przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko: N.R. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniu 17 lutego 2017 r. wpłynął wniosek G.R. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na kolejne dziecko tj. N.R. Do składu rodziny wnioskodawca wpisał również starsze dziecko z poprzedniego małżeństwa – R.R., które także zgodnie z informacją wnioskodawcy zamieszkuje z matką. Do wniosku strona załączyła wyrok Sądu z dnia 24 lutego 2009r. sygn. akt [...] w którym powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej matce dziecka. Organ I instancji wyjaśnił, że w myśl art. 2 pkt 16 ustawy rodzina oznacza następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostaje na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia (...); w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieka naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Organ I instancji uznał, że skoro małoletni R.R. zamieszkuje razem z matką i to ona sprawuje nad nim władzę rodzicielską, to co za tym idzie, nie należy do składu rodziny wnioskodawcy. Strona wnioskowała o przyznanie świadczenia na kolejne dziecko, zaś N.R. według ustawy jest pierwszym dzieckiem w rodzinie G.R. W odwołaniu G.R. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 2 pkt 16, art. 4 ust. 1,2 i 3 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy wnosząc o jej zmianę i przyznanie wnioskodawcy prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnią córkę N.R. W uzasadnieniu wskazał, iż z treści ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, wbrew twierdzeniom organu I instancji, nie wynika, by z faktem braku wspólnego zamieszkiwania z pierwszym dzieckiem, ustawodawca łączył fikcję prawną, że kolejne dziecko jest jego pierwszym, tym samym pozbawiał je świadczenia wychowawczego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium dokonało analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy. Zauważyło, że w świetle uregulowań prawnych zawartych w art. 4 ust. 2 i 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Świadczenie przysługuje osobom, o którym mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Zauważyło jednocześnie, że ustawa nie precyzuje, jakie kryteria ma spełniać osoba składająca wniosek o świadczenie, a zatem ojciec, matka, opiekun faktyczny albo opiekun prawny. Zdaniem Kolegium treść art. 4 ust 1 ustawy wskazuje, że chodzi tu o osobę faktyczne sprawującą opiekę nad dzieckiem. Powyższy pogląd znajduje potwierdzenie w art. 22 ustawy, z którego wynika, że istotnym kryterium nie jest tu rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej, ale faktyczne przebywanie dziecka u danego rodzica. Ustosunkowując się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Kolegium wyjaśniło, że z definicji ustawowej rodziny (art. 2 pkt 16 ustawy) wynika, że odnosi się ona do faktycznego zamieszkiwania. Oznacza to, że dziecko jest członkiem rodziny ojca, matki, opiekuna prawnego albo faktycznego, jeżeli z nim zamieszkuje. Natomiast w rozpoznawanej sprawie, syn wnioskodawcy – R.R. zamieszkuje z matką i jest członkiem jej rodziny. W kontekście powyższego, Kolegium stwierdziło, G.R. nie spełnia ustawowych przesłanek do otrzymania świadczenia wychowawczego na N.R., gdyż jego syn R.R. mieszka z matką i stanowi z nią rodzinę w rozumieniu przepisów ustawy, a N.R. jest pierwszym dzieckiem w rodzinie wnioskodawcy, na które strona może starać się o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. W takim przypadku przesłanką konieczną, warunkującą przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko jest spełnienie kryterium dochodowego zawartego w ustawie Wobec powyższego Kolegium nie znalazło podstaw prawnych do uwzględnienia odwołania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1. art. 2 pkt 16, art. 4 ust. 2 i 3, art. 5 ust. 1 ustawy poprzez dowolną, sprzeczną z literalnym brzmieniem wskazanych przepisów ich interpretację i przyjęcie, że z treści w/w przepisów łącznie wynika, że: a) z brakiem wspólnego zamieszkiwania rodzica z pierwszym dzieckiem ustawodawca łączy fikcję prawną, że kolejne dziecko jest jego pierwszym, w rozumieniu ustawy dziecko nie jest dzieckiem rodzica, z którym nie mieszka, podczas gdy taka interpretacja stoi w oczywistej sprzeczności z zawartą w ustawie definicją "dziecka z której nie wynika, by ustawodawca na potrzeby ustawy wiązał określenie "dziecko własne" z faktem wspólnego zamieszkiwania, b) wydatki związane z wychowaniem dziecka, od których ustawa, w części odciąża zobowiązanych, co jest jej celem, ponosi wyłącznie rodzic sprawujący bezpośrednią opiekę nad dzieckiem, wspólnie z nim zamieszkujący, podczas gdy treść przepisów ustawy nie daje podstaw do takiej interpretacji, wobec natomiast ogólnych przepisów o alimentacji oczywistym jest, że do ponoszenia wydatków związanych z wychowaniem dziecka zobowiązani są obydwoje rodzice, 2. art. 2 pkt 16 ustawy poprzez jego zastosowanie, podczas gdy przepisu tego, zawierającego jedynie ustaloną na potrzeby ustawy definicję "rodziny", nie ujęto w przepisach ustawy regulujących kwestię przyznania świadczenia na kolejne dzieci, znajduje się natomiast w licznych zapisach dotyczących świadczenia na pierwsze dzieci, związanego z kryterium dochodowym, tj. dotyczących zagadnienia, nie mającego związku z niniejszą sprawą, 3. art. 22 ustawy poprzez jego zastosowanie podczas gdy zapis ten, regulując kwestię zbiegu prawa do świadczenia wychowawczego nie dotyczy zagadnienia, które jest przedmiotem niniejszej sprawy; 4. art. 22 ustawy poprzez jego interpretację na potrzeby uzasadnienia decyzji, podczas gdy ustawodawca nie wyklucza, iż świadczenie może przysługiwać także osobie, która nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o rozpoznanie skargi także pod nieobecność skarżącego. W uzasadnieniu stwierdził, że wnioski organu są błędne a argumentacja Kolegium przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji utwierdza skarżącego w przekonaniu, że organy administracyjne mają świadomość braku oparcia w przepisach dla przyjętego władczo stanowiska. Odnosząc się do przytoczonych przez Kolegium przepisów skarżący stwierdził, że żaden z nich nie wskazuje, by świadczenie na drugie dziecko przysługiwało rodzicowi tylko w przypadku wspólnego zamieszkiwania z pierwszym dzieckiem i sprawowania nad nim osobistej opieki. Zaakcentował, że ponosi wydatki związane z wychowaniem obydwojga swoich dzieci, zarówno niezamieszkującego z nim wspólnie pierwszego dziecka - syna R. (w postaci alimentów oraz upominków związanych z bieżącymi zainteresowaniami syna), jak i drugiego dziecka - mieszkającej z nim córki N. Powyższe, zdaniem skarżącego, uzasadnia przyznanie mu świadczenia zgodnie z wnioskiem, co znajduje potwierdzenie m.in. w wyroku WSA w Warszawie z dnia 29 grudnia 2016 roku, w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 876/16. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to , że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego i procesowego, nie zaś według kryterium słuszności . Na podstawie art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017 r., poz. 1369- dalej "p.p.s.a") Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy M. o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na córkę skarżącego. Skarżący domagał się przyznania świadczenia wychowawczego w na córkę N.R.- dzieckiem skarżącego z drugiego małżeństwa. Powodem odmowy przyznania wnioskowanego przez skarżącego świadczenia było przyjęcie, że córka skarżącego jest pierwszym dzieckiem w rodzinie w rozumieniu ustawy, gdyż syn skarżącego po rozwodzie rodziców mieszka z matką. Istotą sporu jest odmienna interpretacja przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz. 195 – dalej "ustawa"), która reguluje zasady i warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego . W myśl art. 4 ust. 1 i 2 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Przysługuje ono matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (ust. 3 ww. artykułu) w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (art. 5 ust. 1 ustawy). Zgodnie z art. 2 pkt 16 ww. ustawy, rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U.2016.162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Definicja ustawowa " rodziny" w sposób istotny różni się od pojęcia " rodziny" rozumianego tradycyjnie. Oczywistym bowiem jest, że dziecko w tradycyjnym ujęciu "rodziny" zawsze należy do rodziny obojga rodziców. Tymczasem w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci ustawodawca jako zasadę przyjął, że dziecko uznawane jest za członka tylko jednej rodziny, wyjątkowo zaś można zaliczyć dziecko jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. O tym, do której rodziny należy zaliczyć dziecko, decyduje, który z uprawnionych podmiotów wymienionych w art.4 ust. 2 ustawy wspólnie zamieszkuje z dzieckiem, a w konsekwencji, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Za powyższym stanowiskiem przemawia użyty w art.2 pkt.16 ustawy zwrot, że rodzinę stanowią osoby wspólnie zamieszkujące z dziećmi pozostającymi na ich utrzymaniu. Wspólne zamieszkiwanie - co do zasady – wiążę się z faktycznie sprawowaną opieką nad dzieckiem. Ustawodawca w art.22 ustawy, w przypadku zbiegu prawa do świadczenia wychowawczego, przyznał prawo do tego świadczenia podmiotowi, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Analiza przepisów ustawy pozwala na przyjęcie stanowiska, zgodnie, z którym – co do zasady - dziecko należy do rodziny rodzica, z którym wspólnie zamieszkuje i który sprawuje nad tym dzieckiem faktyczną opiekę. Wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, w której zgodnie z orzeczeniem sądu opiekuńczego, dziecko jest pod opieką naprzemienną rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w C. Wydział [...] Cywilny, Sekcja do Rozpoznawania Spraw o Rozwód i Separacje z dnia [...]r., sygn. akt [...], rodzice syna skarżącego są rozwiedzeni, a zgodnie z wyrokiem orzekającym o rozwiązaniu małżeństwa pomiędzy skarżącym a matką dziecka, władza rodzicielska została powierzona matce dziecka zastrzegając ojcu prawo współdecydowania w istotnych sprawach dziecka dotyczących wyboru zawodu i szkoły, leczenia , informowania się o wynikach nauki, osobistych kontaktów w terminach i miejscach przez strony ustalonych. Nie ma wątpliwości, również zgodnie z oświadczeniem skarżącego, że jego syn z pierwszego małżeństwa mieszka z matką. Jest to miejsce zamieszkania syna skarżącego. Miejsce pobytu syna skarżącego przy matce, w ocenie Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę, oznacza, że syn skarżącego należy do rodziny matki, a nie do rodziny jego ojca, przy czym pojęcie "rodziny" oznacza rodzinę w rozumieniu art. 2 pkt.16 ustawy. Art. 2 pkt 16 ustawy, we wskazanym zakresie jest jasny i nie wymaga zabiegów interpretacyjnych. Z punktu widzenia ustawy, dla przyznania świadczenia wychowawczego konieczne jest ustalenie z kim (z którym rodzicem po rozwodzie) mieszka faktycznie dziecko. Jeżeli bowiem po rozwodzie dziecko nie mieszka z rodzicem, to rodzic, z którym dziecko nie mieszka nie może wnioskować o świadczenie wychowawcze na to dziecko, ani nie może uwzględnić tego dziecka w składzie rodziny. Sąd zauważa ponadto, że miejsce pobytu syna skarżącego przy matce oznacza, że dziecko w miejscu zamieszkania matki ma pobyt stały. W związku z tym każdorazowy pobyt dziecka w innym miejscu należy traktować jak pobyt tymczasowy, gdyż zgodnie z art.28 Kodeksu cywilnego można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania . Rozpatrując przedmiotową sprawę, Sąd w pełni podzielił stanowisko organów obu instancji. Sąd zwraca uwagę, że przesłanki uzyskania świadczenia wychowawczego nie zależą od tego, który z rodziców żyjących w rozłączeniu sprawuje nad dzieckiem władzę rodzicielską i jak zostały ustalone kontakty z dzieckiem, ani od tego jak jest realizowany obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dzieci. Ustawa jest osobnym aktem prawnym w stosunku do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sąd zwraca uwagę, że ustawa, jeżeli chodzi o wnioskodawców rodziców, przewiduje pomoc finansową państwa ze środków publicznych dla określonej kategorii osób uprawnionych, wyłączając z tego grona rodziców i dzieci nie tworzących rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy. Zdaniem Sądu organy prawidłowo oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz w sposób właściwy uzasadniły swoje stanowisko. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.