I OW 150/17

Dnia 14 grudnia 2017 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Zbigniew Ślusarczyk (spr.), Sędzia NSA: Jan Paweł Tarno, Rafał Wolnik, Sędzia del. WSA:, po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta i Gminy [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy [...] a Wójtem Gminy [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia sprawy o ustalenie i zwrot nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego postanawia: wskazać Wójta Gminy [...] jako właściwego w sprawie. Wnioskiem z dnia 19 maja 2017 roku, Kierownik do spraw świadczeń wychowawczych, rodzinnych i funduszu alimentacyjnego Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy [...], zwrócił się o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między nim a Wójtem Gminy [...] poprzez wskazanie tego ostatniego właściwym do rozpatrzenia sprawy o ustalenie i zwrot nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego przez A. R. W uzasadnieniu wskazano, że A. R. pobierała w okresie od dnia 16 stycznia 2016 roku do dnia 31 lipca 2016 roku świadczenie rodzicielskie na córkę N. R., przyznane i wypłacane przez Wójta Gminy [...], który był wtedy właściwy ze względu na jej miejsce zamieszkania. Przedmiotowe świadczenie pobrane zostało jednak nienależnie z uwagi na to, że A. R. była wówczas zatrudniona w firmie [...] w G. i w związku z tym przysługiwał jej w okresie od dnia 16 stycznia 2016 roku do dnia 16 stycznia 2017 roku zasiłek macierzyński. W ocenie organu składającego wniosek właściwym w sprawie tego świadczenia jest nadal Wójt Gminy [...] i to ten organ powinien wznowić postępowanie, uchylić decyzję przyznającą świadczenie za wskazany wyżej okres, wydać decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy, a następnie podjąć postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń i ich zwrotu. Podkreślono, że to Wójt Gminy [...] przyznał i wypłacał świadczenie stronie w przedmiotowym okresie. W odpowiedzi na powyższy wniosek, działający z upoważnienia Wójta Gminy [...], Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wskazał, że w jego ocenie organem właściwym do rozpoznania przedmiotowej sprawy jest Burmistrz Miasta i Gminy [...]. Powołał się na treść art. 20 ust. 2 oraz art. 3 pkt 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016, poz. 1518 ze zm., dalej: u.ś.r.) oraz na fakt, że A. R. nie zamieszkuje już na terenie gminy [...], ale na terenie gminy [...]. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej - art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej p.p.s.a.). Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny), względnie dochodzi między tymi organami do sporu negatywnego, kiedy każdy z nich uważa się za niewłaściwy. Z takim właśnie sporem o właściwość w ujęciu negatywnym mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem żaden z organów nie uznaje swojej kompetencji w sprawie dotyczącej świadczeń rodzinnych dla A. R. W niniejszej sprawie spór sprowadza się do wskazania organu właściwego do rozstrzygnięcia w przedmiocie uchylenia decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] marca 2016 roku nr [...], zmienionej decyzją z dnia [...] lipca 2016 roku nr [...], mocą której przyznano A. R. świadczenie rodzicielskie na córkę N. R. na okres od dnia 16 stycznia 2016 roku do dnia 31 lipca 2016 roku, a ponadto orzeczenia o tym, że świadczenie zostało przyznane i wypłacone nienależnie oraz o obowiązku jego zwrotu. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 20 ust. 2 u.ś.r. postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych prowadzi organ właściwy. Natomiast stosownie do art. 32 ust. 1 u.ś.r. organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Nie budzi wątpliwości, że stosownie do art. 3 pkt 11 powołanej ustawy organem właściwym jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta "właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne". Przepis art. 3 pkt 11 u.ś.r. należy interpretować z uwzględnieniem wykładni funkcjonalnej i celowościowej a także systemowej. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela w pełni pogląd wyrażany w orzecznictwie (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2017 roku sygn. akt I OW 91/17), że celem przytoczonej wyżej regulacji jest zapewnienie jednoznaczności co do organów właściwych w sprawie. Jej funkcją jest uczynienie postępowań administracyjnych prowadzonych w trybie u.ś.r. bardziej efektywnymi m. in. poprzez zapobieganie podważaniu skuteczności realizacji celów ustawy, w tym w zakresie egzekwowania zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, przez zmiany właściwości organów, wywołane na przykład właśnie zmianą miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy. Należy tu także wskazać na przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące wznowienia postępowania administracyjnego, regulacji mającej podobny cel jak wskazany w art. 32 ust. 1 u.ś.r. Stosownie do treści art. 150 § 1 tego kodeksu, organem administracji publicznej właściwym w sprawach wznowienia postępowania jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji. Co oznacza, że dla właściwości miejscowej organu w sprawie wznowienia postępowania nie ma znaczenia zmiana okoliczności mających wpływ na właściwość organu w postępowaniu zwykłym. W tym świetle stwierdzić należy, że przez "miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne" wskazane w art. 3 pkt 11 u.ś.r. należy rozumieć miejsce, w którym ta osoba zamieszkuje lub zamieszkiwała w okresie relewantnym dla rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania danego świadczenia rodzinnego. Na gruncie niniejszej sprawy oznacza to, że organem właściwym dla świadczenia wypłaconego na okres od 16 stycznia 2016 roku do dnia 31 lipca 2016 roku będzie Wójt Gminy [...]. Nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy późniejsza zmiana miejsca zamieszkania A. R. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. wskazał Wójta Gminy [...] jako organ właściwy w sprawie.