III SA/Kr 1257/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Renata Czeluśniak (spr.) WSA Janusz Kasprzycki Protokolant sekretarz sądowy Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Zaskarżoną decyzją z dnia 18 września 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz m.in. art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 roku, poz. 1518 z późn. zm.; dalej: "u.ś.r.") utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania K. T. (dalej, w skrócie: skarżącej) świadczenia rodzicielskiego na córkę N. T. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podzielił stanowisko organu instancji, że w art. 27 ust. 5 u.ś.r. ustawodawca wykluczył możliwość równoczesnego wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego oraz świadczenia rodzicielskiego, co w związku z brakiem rezygnacji z prawa do uprzednio przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego na córkę K. (decyzją Burmistrza z dnia [...] 2016 r. na okres od 1 września 2016 r. do 31 października 2017 r.) skutkować musiało odmową przyznania wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego na córkę N. Tym samym organ odwoławczy nie podzielił zarzutów odwołania, w którym skarżąca podniosła, że organ pierwszej instancji niesłusznie odmówił przyznania świadczenia rodzicielskiego ponieważ świadczenie pielęgnacyjne dotyczy innego dziecka niż świadczenie rodzicielskie, a zgodnie z orzeczeniami sądów administracyjnych, wskazany w art. 27 ust.5 u.ś.r. zbieg uprawnień do określonych w nim świadczeń ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy istnieje zbieg uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę, jak i osoby wymagającej opieki. Zdaniem Kolegium, wykładnia przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. w orzecznictwie sądowoadministracyjnym była taka, jak przedstawiła skarżąca, jednakże jak wskazał ustawodawca w uzasadnieniu do projektu ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. "doprecyzowanie art. 27 ust. 5 ustawy ma na celu zapewnienie jednolitości stosowania przepisów ustawy przez organy właściwe i jednoznacznego wskazania, że nie jest możliwa kumulacja wielu rodzajów świadczeń finansowanych z budżetu państwa, które są związane z brakiem aktywności zawodowej spowodowanej opieką nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny". Zdaniem organu, ustawodawca wskazał wprost, jak należy interpretować przepisy dotyczące zbiegu uprawnień do świadczeń rodzicielskich i świadczenia pielęgnacyjnego przyznanych na różne osoby. W skardze do WSA w Krakowie K. T. wskazała, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia rodzicielskiego wystąpiła przed wejściem obecnych przepisów, a prawo nie działa wstecz. Wniosek złożyła w dniu 12 maja 2017 r., zatem przed 1 sierpnia 2017 r., wtedy też rozpoczęło się postępowanie zgodnie z ówczesnymi przepisami i tamte przepisy muszą być stosowane w jej sprawie. Dlatego manipulowanie wykładnią i próby naruszenia prawa uznała za naruszenie art. 6-12 k.p.a. oraz art. 2 i 7 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1647) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), zwanej dalej "ppsa". Orzekanie – w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 ppsa. Dokonując kontroli zaskarżonego aktu prawnego, zgodnie z powołanymi wyżej przepisami stwierdzić należy, że skarga jest zasadna. Stan faktyczny w niniejszej sprawie nie jest sporny i Sąd nie kwestionuje w tym zakresie ustaleń poczynionych przez organy orzekające w sprawie. Okolicznością bezsporną jest, że skarżąca na podstawie decyzji nr [...] Burmistrza z dnia [...] 2016 r., zmienioną dnia 30 grudnia 2016 r. pobiera świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad córką K. T. Bezsporne też jest, że postępowanie o przyznanie świadczenia rodzicielskiego na córkę N. toczy się od dnia 12 maja 2017 r. (daty złożenia wniosku przez skarżącą). Stosownie do art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952), w brzmieniu obowiązującym w dniu złożenia ww. wniosku, tj. przed nowelizacją tego przepisu ustawą z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428), w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Nie budzi też wątpliwości, że w orzecznictwie sądów administracyjnych (jak podniosła skarżąca i przyznało Kolegium Odwoławcze) ukształtowało się stanowisko, że określony w powołanym przepisie zbieg uprawnień do określonych świadczeń rodzinnych ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień w sensie podmiotowym, zarówno co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie, jak i osoby wymagającej opieki. Powołany przepis dotyczy prawa do przyznania jednego ze świadczeń rodzinnych na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej w sytuacji wychowywania lub opieki nad tym samym dzieckiem, a nie dotyczy przypadku, zbiegu uprawnień z tytułu wychowywania lub opieki nad różnymi osobami. Nie można bowiem przyjąć, że z punktu widzenia normy zawartej w art. 27 ust. 5 ustawy, istotne jest wyłącznie to, czy osoba uprawniona pobiera jedno ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, a bez znaczenia pozostaje okoliczność nad kim sprawowana jest opieka lub wychowanie. Omawiany przepis stanowi o zbiegu uprawnień, które nie mogą być rozpatrywane bez badania przesłanek uprawnień w przypadku świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, które są uprawnieniami przyznawanymi w stosunku do sprawowania opieki nad konkretnym podmiotem (por. wyroki WSA w Krakowie z dnia 20 czerwca 2017 r. III SA/Kr 477/17, WSA we Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2017 r. IV SA/Wr 547/16, WSA w Lublinie z 26 grudnia 2016 r. II SA/Lu 610/16, WSA w Gliwicach z 19 kwietnia 2017 r. IV SA/GL 898/16, WSA w Łodzi z 26 kwietnia 2017 r. II SA/Łd 57/17, WSA w Bydgoszczy z 13 lipca 2016 r., II SA/Bd 617/16, WSA w Gdańsku z 27 października 2016 r., III SA/Gd 573/16, z 28 września 2017 r. sygn. akt II SA/Lu 527/17 wszystkie opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Powyższy pogląd podziela także sąd w niniejszej sprawie. Wspomniana regulacja stanowi bowiem o zbiegu uprawnień, których nie można rozpatrywać w oderwaniu od przesłanek do poszczególnych wymienionych w nim świadczeń. W przypadku świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego należy uwzględnić, że uprawnienia te są przyznawane w związku ze sprawowaniem opieki nad konkretnym podmiotem i w oparciu o inne przesłanki materialnoprawne. W rozpoznawanej sprawie skarżąca domagała się przyznania świadczenia rodzicielskiego, które zgodnie z art. 17c ustawy o świadczeniach rodzinnych przysługuje w związku z urodzeniem się dziecka określonym osobom, które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego, a przesłanki, w jakich świadczenie nie przysługuje zostały szczegółowo wskazane w art. 17c ust. 9 pkt 1-5 u.ś.r. Ponadto, co istotne, w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy wniosek o przyznanie świadczenia rodzicielskiego skarżąca złożyła 12 maja 2017 r., czyli przed 1 sierpnia 2017 r., czyli wprowadzeniem zmiany w art. 27 ust. 5 u.ś.r., co oznacza, że organ nie był uprawniony do zastosowania wobec skarżącej przepisów znowelizowanej ustawy. Jak wskazała skarżąca wszczęła ona postępowanie o przyznanie świadczenia kiedy obowiązywała ustawa, która nie wprowadzała zakazu korzystania ze świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy dotyczy to różnych dzieci. Należy też zwrócić uwagę, że w art. 6 pkt 17 ustawy z 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428) dokonano zmiany art. 27 ust. 5 u.ś.r., w ten sposób, że część wspólna otrzymała brzmienie:" - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami", jednak, czego nie zauważyły organy, że art. 17 tej noweli stanowi, że wspomniany przepis w nowym brzmieniu ma zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres zasiłkowy rozpoczynający się od dnia 1 listopada 2017 r. Naruszenie przepisu prawa materialnego - art. 27 ust. 5 u.ś.r. miało zatem istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego w ponownie prowadzonym postępowaniu organy orzekające uwzględnią ocenę prawną i wskazania wynikające z uzasadnienia wyroku, a przede wszystkim to, że zgodnie z ww. art. 17 ustawy nowelizującej, przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, z wyłączeniem art. 16a ust. 9, art. 17 ust. 6, art. 23 ust. 3 pkt 1, ust. 4 pkt 1, ust. 5 i 5d u.ś.r., mają zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres zasiłkowy rozpoczynający się od dnia 1 listopada 2017 r. Tym samym w sprawie nie ma zastosowania art. 27 ust. 5 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 sierpnia 2017 r. Z tego powodu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.