IV SO/Wr 46/17

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu przed wszczęciem postępowania sądowego w sprawie dotyczącej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...], nr [...] postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący pismem z dnia 23 października 2017 r., wniesionym bezpośrednio do Sądu wniósł skargę na decyzję SKO nr [...] z dnia [...]. Wraz z tą skargą przedłożył dokumenty dotyczące jego stanu zdrowia oraz pismo k- 10 bez podpisu zawierające kopię opłaty w wysokości 320 zł uiszczoną dnia [...] na rzecz spółdzielni mieszkaniowej przez wymienioną przez skarżącego osobę. W treści powyższej skargi skarżący zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Oryginał tej skargi wniesionej bezpośrednio do Sądu, pismem Sądu z dnia 24 listopada 2017 r. nr [...], wysłano do SKO we [...], a kopię tej skargi włączono do akt niniejszej sprawy. W treści tej skargi skarżący podał m. in., że pracownik socjalny wyraził swoje wątpliwości co do prowadzenia przez niego jednoosobowego gospodarstwa domowego i że SKO posiłkowało się tym co napisał pracownik w czasie wywiadu środowiskowego tzn. że w swoim mieszkaniu uniemożliwił wejście do kuchni. Podał, że nie mógł tego zrobić, bo nie ma kuchni, ponieważ w [...] 2017 r. przekazał kuchnię zamieszkałej u niego [...], która płaci z tego tytułu co miesiąc opłatę na rzecz spółdzielni. W kuchni nie ma żadnych swoich rzeczy i gotuje wodę w pokoju, a ciepłe posiłki spożywa w jadłodajni 3 - 4 razy w tygodniu. Następnie w związku z powyższym wnioskiem o ustanowienie adwokata z urzędu pismem referendarza sadowego z dnia 28 listopada 2017 r. wezwano skarżącego do złożenia powyższego wniosku na urzędowym formularzu oraz do nadesłania w terminie 7 dni - na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej: dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszystkich dochodów wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym z tytułu prac dorywczych (ostatni odcinek emerytury lub renty, zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie trzy miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, aktualna decyzja: ZUS, urzędu pracy lub opieki społecznej przyznająca świadczenia, umowa o pracę, zlecenie lub o dzieło, stypendia, honoraria i inne), wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy i domowników oraz małżonka; dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, raty kredytów i pożyczek i inne), dokument ustalający wymiar opłat za czynsz (opłat mieszkaniowych) z uwzględnieniem liczby osób zamieszkujących, wyjaśnienia jaki tytuł prawny skarżący posiada do lokalu w którym zamieszkuje, z jakiego tytułu jest zgłoszony do ubezpieczeń zdrowotnych (dane te należało udokumentować), ostatniej decyzji w sprawie podatku od nieruchomości i podatku rolnego. Pismo to zostało doręczone skarżącemu w dniu 4 grudnia 2017 r. W odpowiedzi na to pismo skarżący dnia 6 grudnia 2017 r. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W jego treści podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo w domowe i nie uzyskuje żadnych dochodów. W rubryce nr 11 obejmującej zobowiązania i stałe wydatki podał zaś nie ma zobowiązań i wydatków. W oświadczeniu o stanie majątkowym podał, zaś, że nie posiada żadnych nieruchomości w tym nie posiada domu ani mieszkania oraz, że nie posiada również oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych a także wierzytelności. Ponadto w rubryce nr 5 formularza obejmującej uzasadnienie zawarł zdanie o treści "to samo co napisałem w moim piśmie". Do formularza tego dołączył odrębne zwięzłe pismo w którym podał jedynie, że składa wymagany formularz oraz podał że "jeżeli jeszcze czegoś będzie potrzeba uprzejmie proszę napisać do mnie i podać co potrzeba, a ja to wypełnię". Skarżący nie nadesłał natomiast żadnego z dokumentów i wyjaśnień wymienionych w opisanym wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 28 listopada 2017 r. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej p.p.s.a.) wynika, że ustanowienie radcy prawnego lub adwokata obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek o prawo pomocy został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowego (art. 243 p.p.s.a.) skoro został on zawarty w skardze wniesionej bezpośrednio do Sądu, którą zgodnie z art. art. 54 § 1 p.p.s.a. wnosi się za pośrednictwem organu. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega wniosek o ustanowienie adwokata. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego rzeczywista sytuacja dochodowa. Skarżący nie nadesłał bowiem w wyznaczonym siedmiodniowym terminie żadnego z dokumentów wymienionych w omówionych wyżej piśmie referendarza sądowego z dnia 23 listopada 2017 r., w którym został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących jego aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej. Oceny tej nie zmienia fakt, iż w opisanym wyżej piśmie k- 12 skarżący zawarł zdanie: że "jeżeli jeszcze czegoś będzie potrzeba uprzejmie proszę napisać do mnie i podać co potrzeba, a ja to wypełnię". Skoro zatem wspomniane pismo referendarza sądowego zostało doręczone skarżącemu w dniu 4 grudnia 2017 r. to siedmiodniowy termin do nadesłania dokumentów źródłowych i wyjaśnień upłynął bezskutecznie w poniedziałek 11 grudnia 2017 r. Niewiarygodne jest w niniejszej sprawie oświadczenie skarżącego, zawarte w urzędowym formularzu (rubryka nr 10) że nie otrzymuje on żadnych dochodów i tym samym że mimo braku jakichkolwiek dochodów jest on w stanie utrzymać się samodzielnie. Skoro skarżący nie udzielił żadnych wyjaśnień co stanowi obecnie źródło jego dochodów ani też nie udokumentował tych danych, to powyższe braki nie pozwoliły na ustalenie co stanowi obecnie źródło dochodu skarżącego. Skarżący nie nadesłał także wyciągów z kont bankowych i kart kredytowych i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, co także nie pozwala na ustalenie aktualnej sytuacji dochodowej skarżącego wynikającej ze stanu kont bankowych. Natomiast żądanie dokumentu dotyczącego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego miało na celu ustalenie na podstawie jakiego tytułu skarżący jest zgłoszony do tych ubezpieczeń, tj. np. w związku z rejestracją jako osoba bezrobotna, pobieraniem renty, ewentualnie w związku z zatrudnieniem. Wyjaśnienie tej kwestii pozwoliłoby zatem na ustalenie, czy skarżący pozostaje w zatrudnieniu lub jest np. osobą bezrobotną. Kwestia aktualnego ubezpieczenia zdrowotnego miała istotne znacznie w niniejszej sprawie, skoro w treści niewłaściwie wniesionej skargi, skarżący podał, że MOPS od [..] nie opłaca na jego rzecz składki zdrowotnej, co uniemożliwia mu wizyty lekarskie. Skarżący nie nadesłał zeznania podatkowego za 2016 r., co nie pozwala na ustalenie, czy w poprzednim roku podatkowym uzyskał dochody podlegające opodatkowaniu. Skarżący nie wyjaśnił w jakiej wysokości ponosi wydatki dotyczące jego utrzymania ani też nie nadesłał dowodów potwierdzających wysokość tych wydatków, co nie pozwala na ocenę w jakiej wysokości ponosi on te wydatki. Niewiarygodne jest przy tym twierdzenie skarżącego, zawarte w urzędowym formularzu, że nie ponosi on żadnych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. Z treści skargi wynika bowiem, że skarżący posiada mieszkanie spółdzielcze, nawet jeżeli pomieszczenie kuchenne zajmuje wskazana przez niego osoba trzecia, która opłaca jak sam wyjaśnił skarżący w piśmie dołączonym do skargi czynsz w wysokości 320 zł, a pełna wysokość tego czynszu wynosi zgodnie z twierdzeniem skarżącego 460 zł k- 10. Treść tego pisma zawiera kopię opłaty w wysokości 320 zł uiszczoną dnia [...] na rzecz spółdzielni mieszkaniowej przez wymienioną przez skarżącego osobę, która ma adres zamieszkania tożsamy z adresem zamieszkania skarżącego. W świetle powyższego pisma wątpliwości budzi w niniejszej sprawie także oświadczenie skarżącego że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, zawarte w rubryce nr 6 formularza, obejmującej dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy, w której należało wpisać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą. Ponadto w treści skargi skarżący podał, że mieszka z wymienioną wyżej osobą, której przekazał kuchnię i która opłaca czynsz za tą kuchnię. Przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 ppsa do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ppsa (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Dochody osób z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe lub też ewentualnie środki finansowe uzyskane od osób trzecich np. na pokrycie opłat czynszowych współkształtują zatem sytuację finansową wnioskodawcy. W tym miejscu zauważyć należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). W takiej sytuacji należy stwierdzić, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że spełnia przesłanki do przyznania tego prawa. Brak tych danych nie pozwala zatem na ustalenie, co w rzeczywistości stanowi źródło dochodu skarżącego, w jakiej wysokości ponosi wydatki związane z utrzymaniem i czy jest on w stanie ponieść koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 28 listopada 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). Z tych względów należało, w pkt I sentencji, odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W tej sytuacji rozpoznanie tego wniosku stało się zbędne, a postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i 249a w związku z art. 239 pkt 1 lit "a" i art. 258 § 2 pkt 7 i art. 243 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.