II OZ 788/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 1299/17 o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi J. W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania robót budowlanych w celu doprowadzenia przebudowanego lokalu do stanu zgodnego z prawem postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 15 maja 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 1299/17 odmówił J. W. przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 10 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 1299/17 Sąd odrzucił skargę J. W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania robót w celu doprowadzenia przebudowanego lokalu do stanu zgodnego z prawem, z powodu nieuiszczenia w terminie wpisu sądowego od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16 marca 2018 r. sygn. akt II OZ 254/18 oddalił zażalenie na to postanowienie. Następnie skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Uzasadniając wniosek wskazał, że wobec prawomocnego odrzucenia skargi zmuszony jest złożyć wniosek o przywrócenie terminu. Ponownie powołał się na okoliczność, że kierowane do niego wezwanie do uiszczenia wpisu nie zostało skutecznie doręczone, w związku z powyższym nie miał świadomości co do istniejącego obowiązku i biegnącego terminu. Sąd wyjaśnił, że czynności procesowe polegające na złożeniu środka zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia przez stronę terminowi i wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności wykluczają się wzajemnie zarówno z powodu konkurencyjności zawartych w nich wniosków, zmierzających do wywołania przeciwstawnych skutków procesowych, ale i sprzeczności wewnętrznej ich podstaw. Wniosek o przywrócenie terminu jest oparty na ustaleniu, że do uchybienia terminowi doszło, jednakże nastąpiło to bez winy strony, która w takim wniosku wskazuje przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie. Natomiast zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi na skutek uchybienia przez stronę terminu do dokonania czynności procesowej jest oparte na twierdzeniu, że do uchybienia nie doszło, a sąd zajął w tej kwestii błędne stanowisko. Sąd przyjął, że skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu w przewidzianym do tego terminie, liczonym od doręczenia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego oddalającego zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi. Zdaniem Sądu skarżący nie uprawdopodobnił natomiast braku winy w uchybieniu terminu. Sąd podkreślił, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 marca 2018 r. przesądził, że do skutecznego doręczenia skarżącemu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi doszło 20 grudnia 2017 r. i kwestia ta nie podlega aktualnie weryfikacji. Rolą skarżącego było przedstawienie okoliczności, które wskazywałyby na to, że pomimo skutecznego doręczenia w sposób niezawiniony uchybił terminowi. Powołane przez skarżącego okoliczności, tj. brak skutecznego doręczenia wezwania, były już przedmiotem rozpoznania i nie mogą być ponownie powoływane, tym razem jako podstawa wniosku o przywrócenie terminu. Wskazał, że pośrednio przesądza o tym konkurencyjność wymienionych środków. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. i wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie. W uzasadnieniu skarżący podtrzymał dotychczasową argumentację, że "fizycznie" nie doręczono mu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi i związku z tym niewątpliwie nie mógł on dochować terminu do uiszczenia wpisu a uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści przepisu art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Jednym z przewidzianych w art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a. warunków przywrócenia terminu przez sąd jest uprawdopodobnienie przez stronę braku jej winy w przekroczeniu terminu. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Innymi słowy, przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. Przechodząc do kontroli dokonanej przez Sąd oceny spełnienia przez skarżącego przesłanek określonych w art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. należy zgodzić się z twierdzeniem, że wskazane przez skarżącego okoliczności, stosownie do których do uchybienia terminu do uiszczenia wpisu od skargi doszło z uwagi na brak doręczenia wezwania w tym przedmiocie, nie stanowiły wystarczającej podstawy do uznania, iż uchybienie terminu nastąpiło przy braku winy ze strony skarżącego. Jak trafnie wyjaśnił Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie prawomocnie przesądzone zostało, że wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego skutecznie doręczono skarżącemu w trybie tzw. doręczenia zastępczego. Po upływie ostatniego dnia terminu, o którym mowa w art. 73 § 3 p.p.s.a., ustanawia się fikcję prawną doręczenia, co oznacza, że w razie nieodebrania pisma złożonego w urzędzie pocztowym za datę doręczenia pisma przyjmuje się datę, w której upłynął termin jego odbioru. Dokonane w tych okolicznościach doręczenie stwarza domniemanie doręczenia pisma i wyznacza początek biegu terminu do podjęcia czynności prawnej. Do rozpoczęcia biegu terminu procesowego nie jest zatem konieczne "fizyczne" doręczenie stronie stosownego wezwania, jeśli awizacja spełnia warunki określone w art. 73 p.p.s.a. W postanowieniu z dnia 16 marca 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że obalenie domniemania prawidłowości doręczenia w trybie art. 73 § 3 p.p.s.a. możliwe jest przez skuteczne przeprowadzenie reklamacji przesyłki. Skarżący takiej reklamacji jednak nie zgłaszał, nie wykazał również, aby zaistniały inne okoliczności podważające przyjęcie skutku doręczenia przesyłki zawierającej wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarżącemu doręczono skutecznie przedmiotowe wezwanie z dniem 20 grudnia 2017 r. (mimo braku "fizycznego" jego odebrania przez stronę). Wskazać należy za Sądem pierwszej instancji, że kwestia prawidłowości doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu sądowego została przesądzona przez Naczelny Sąd Administracyjny kontrolujący postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie o odrzuceniu skargi. Warunkiem stwierdzenia uchybienia terminu do uiszczenia wpisu od skargi, skutkującego odrzuceniem tego pisma, jest bowiem ustalenie, że termin procesowy rozpoczął bieg, do czego z kolei niezbędne jest doręczenie stronie stosownego wezwania. Ta sama okoliczność nie może natomiast być przedmiotem ponownej oceny przy rozpoznawaniu wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Z istoty instytucji przywrócenia terminu wynika wszak, że fakt uchybienia terminu nie jest przez stronę kwestionowany, a jedynie powołuje ona przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie. Strona nie może zatem tłumaczyć braku swojej winy w uchybieniu terminu tym, że nie doszło do skutecznego doręczenia jej wezwania i tym samym nie wiedziała o rozpoczęciu biegu tego terminu. Nie stanowi zatem o braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi argumentacja skarżącego wskazująca, że nie dostał on "fizycznie" wezwania w tym przedmiocie. Kwestionując prawidłowość doręczenia przesyłki skarżący miał możliwość obalenia domniemania wynikającego z tzw. doręczenia zastępczego, składając reklamację w placówce pocztowej – tym bardziej, że w zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi winą za brak zawiadomienia o próbie doręczenia przesyłki obarcza właśnie doręczyciela. Skoro jednak na etapie kontroli postanowienia o odrzuceniu skargi nie wykazał on, że zaistniały okoliczności mogące mieć wpływ na ocenę skuteczności doręczenia pisma w trybie art. 73 § 3 p.p.s.a., to obecnie nie może on powoływać się na brak swojej winy w nieodebraniu wezwania, jeśli Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że doszło do jego skutecznego doręczenia. W świetle powyższego uznać należało, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie narusza przepisów prawa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.