II SA/Sz 1197/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...], nr [...] Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta S., na podstawie art. 15b oraz art. 3 pkt 11 w zw. z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.), odmówił przyznania M. M. prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka – M. M.. Organ stwierdził, że z zaświadczenia lekarskiego dołączonego do wniosku wynika, że M. M. pozostawała pod opieką medyczną dopiero od [...] tygodnia ciąży. Zgodnie zaś z art. 15b ust. 5 ustawy, zapomoga przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. M. M. odwołała się od ww. decyzji wskazując, że mając [...] lat zaszła w ciążę i do [...] tygodnia nie wiedziała o tym. Objawy ciąży dostrzegła dopiero w [...] tygodniu ciąży i wówczas poinformowała o tym mamę i udała się z nią do ginekologa. Ponadto podała, że jest osobą dotkniętą chorobą [...] W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., nr [...], w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23) i art. 3 pkt 2 i 2a, art. 10, art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Kolegium przywołało treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazanych w podstawie prawnej decyzji, wyjaśniając, że wykładnia art. 15b ust. 5 ww. ustawy nie powinna ograniczać się wyłącznie do jego literalnego brzmienia. Wypełnienie obowiązku badania przyszłej matki i dziecka nie może być ocenianie z pominięciem obiektywnych możliwości jego realizacji przez kobietę w terminie wskazanym przez ustawodawcę. Jednak Kolegium doszło do przekonania, że analiza przyczyn braku pozostawania pod opieką lekarską nie prowadzi do wniosku, że nastąpiło to z przyczyn niezależnych od strony. Nawet młody wiek nie uzasadnia braku rozeznania, czy strona pozostawała w ciąży, a z pewnością nie jest to przyczyna medyczna. Gdyby takowe były, to lekarz odnotowałby na zaświadczeniu fakt pozostawania strony w trakcie np. leczenia hormonalnego. Strona przedłożyła zaświadczenie lekarskie z którego nie wynika, że zaburzenia menstruacji występowały ani nie wskazuje, że pacjentka była w trakcie jakiegokolwiek leczenia, które mogłoby wpłynąć na fakt braku rozeznania, że pozostaje w ciąży. M. M. zaskarżyła opisaną wyżej decyzję wyjaśniając, że od [...] roku życia choruje na chorobę [...], która wymaga stałego leczenia. Przyjmowane leki powodują zaburzenia menstruacyjne. Dopiero w [...] tygodniu ciąży zorientowała się, że jej brzuch rośnie. Wcześniejsze objawy ciąży były podobne do zaostrzającej się choroby [...]. Z tego powodu późno zgłosiła się do lekarza. Do skargi strona dołączyła zaświadczenie lekarskie z dnia [...] [...] r. oraz kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia [...] Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Przedmiotem skargi stała się decyzja odmawiająca przyznania świadczenia w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. W podstawie prawnej jej wydania przywołane zostały przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., określanej dalej jako "u.ś.r."). Zgodnie z art. 15b ust. 1 ww. ustawy, z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1000 zł na jedno dziecko. W myśl art. 15b ust. 5 u.ś.r., zapomoga, o której mowa w ust. 1, przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Stosowanie przepisu art. 15 ust. 5 u.ś.r., uzależniającego prawo do przyznania zapomogi z tytułu urodzenia dziecka od pozostawania kobiety pod opieką medyczną od 10 tygodnia ciąży do porodu, było przedmiotem licznych wyroków sądów administracyjnych jak i rozważań Trybunału Konstytucyjnego. W wyrokach sądy podkreślały, że uregulowanie art. 15b ust. 5 u.ś.r., co prawda wprowadza ścisłą cenzurę czasową poddania się kobiety w ciąży opiece medycznej, jednakże dokonując wykładni tego przepisu nie można tracić z pola widzenia rzeczywistej intencji ustawodawcy, którego wolą było zmobilizowanie kobiet w ciąży do szczególnej dbałości o zdrowie, przejawiającej się w podaniu ich systematycznej kontroli medycznej w całym okresie ciąży. Przy tym, przy stosowaniu art. 15b ust. 5 u.ś.r. zachodzi konieczność dokonania przez organy ustaleń zarówno w zakresie dbałości kobiety o zdrowie w czasie ciąży (pozostawania w tym okresie pod opieką lekarską), jak również dołożenia przez kobietę należytej staranności w zakresie dochowania terminu poddania się tej opiece. Nie można bowiem wykluczyć, że z przyczyn niezależnych od woli i wiedzy kobiety nie będzie ona w stanie dochować określonego przepisem art. 15b ust. 5 terminu poddania się opiece medycznej. Przyczyn niezależnych od woli kobiety należy upatrywać w szczególności w braku możliwości rozpoznania przez kobietę ciąży w ciągu pierwszych 10 tygodni z uwagi na uwarunkowania zdrowotne i fizjologiczne (por. wyroki: WSA w Białymstoku z 24 września 2015., II SA/Bk 509/15, wyrok WSA w Warszawie z 5 stycznia 2015 r., I SA/Wa 3089/15, wyrok WSA w Lublinie z 30 września 2014 r., II SA/Lu 690/13). Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 22 listopada 2016 r., OTK-A 2016/92 stwierdził, że art. 15b ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 i 1579) rozumiany w ten sposób, że jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się żywego dziecka przysługuje także wówczas, gdy kobieta pozostawała pod opieką medyczną później niż od 10 tygodnia ciąży, a opóźnienie to wynikało z przyczyn od niej niezależnych, jest zgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji takie rozumienie przepisu art. 15b ust. 5 u.ś.r. prezentuje również Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Orzekając jednak w niniejszej sprawie organ nie znalazł podstaw do uznania, że skarżąca fakt niepozostawania pod opieką medyczną wykazała przyczynami od niej niezależnymi, w szczególności takimi, które miałyby podłoże medyczne. Ocena taka mogłaby być uznana za usprawiedliwioną w kontekście przedłożonego przez skarżącą zaświadczenia lekarskiego wystawionego przez położną z dniu [...] r. jak i wyjaśnień skarżącej, która jedynie zasygnalizowała w odwołaniu, że choruje na chorobę [...] Tym niemniej przedłożone wraz ze skargą dokumenty nakazują zweryfikować trafność stanowiska organów. Z dołączonego do skargi zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] [...] dr n. med. M. M. z SPSK nr [...] PUM Kliniki Pediatrii, Hemato-Onkologii i Gastroenterologii Dziecięcej wynika, że skarżąca pozostaje pod opieką Kliniki i Poradni Gastroenterologicznej z powodu [...]. "[...]. W obrazie klinicznym choroby dominują objawy ze strony [...]. Stąd też pierwsze objawy ciąży, jak również nieregularne miesiączki mogą być mylnie zinterpretowane przez pacjentkę jako zaostrzenie choroby podstawowej, co mogło być powodem późnego zgłoszenia się do ginekologa". Z dołączonej do skargi karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia [...] [...] r. wynika, że choroba została rozpoznana u skarżącej w [...] Przedłożone przez skarżącą dokumenty, co prawda dopiero wraz ze skargą, pozwalają na przyjęcie, że późne rozpoznanie ciąży mogło być spowodowane przyczynami od skarżącej niezależnymi, tj. uwarunkowaniami zdrowotnymi. To natomiast oznacza, że organy obu instancji zastosowały przepis art. 15b ust. 5 u.ś.r. w sposób niewłaściwy, nie uwzględniwszy wszystkich okoliczności faktycznych, choć nie dość jasno wykazanych przez stronę na etapie postępowania odwoławczego. Obowiązkiem organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie uwzględnienie przedstawionego w niniejszym wyroku stanowiska. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania skutkującego niewłaściwym przyjęciem stanu faktycznego sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.) co skutkowało niewłaściwym zastosowaniem przepisu prawa materialnego (art. 15b ust. 5 u.ś.r.). Z tego względu Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.