II SA/Sz 1108/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...] r. przyznał na rzecz A. S. zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2013 r. Następnie decyzją z dnia [...] r. organ orzekł o uchyleniu z dniem [...] r., ww. decyzji z dnia [...] r. w związku z wnioskiem E. S., że rezygnuje w trybie art. 155 k.p.a. z pobierania zasiłku pielęgnacyjnego na rzecz syna w związku ze zmianą sytuacji rodzinnej. Decyzja uchylająca stała się ostateczna. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23), zwanej dalej: "k.p.a.", art. 3 pkt 11 w zw. z art. 20 ust. 3, art. 17, art. 4, art. 8, art. 14, art. 23a ust. 1,2,5 i 6, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.), art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212). Prezydent Miasta S. uchylił powyższą decyzję własną z dnia [...] r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż z pisma z dnia 26 marca 2015 r. Marszałka Województwa Z. wynika, że w stosunku do E. i J. S. mają zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od 1 maja 2010 r. Z tego względu, w oparciu o przepis art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ uchylił decyzję uchylającą decyzję przyznającą E. S. na rzecz syna A. S. zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2013 r., skoro osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1 tego przepisu w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. E. S. złożyła od tej decyzji odwołanie, zarzucając organowi naruszenie: - art. 107 k.p.a. w zw. z art. 23a ust. 5 w zw. z art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, brak wskazania przyczyn przyjęcia daty 1 maja 2010 r., od której to organ uchylił decyzję, - art. 7, art. 77 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie, - art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uchylenie decyzji z mocą wsteczną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymało w mocy powyższą decyzję z dnia [...] r. W wyniku wniesionej skargi, wyrokiem z dnia 22 września 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 903/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził nieważność ww. decyzji organu odwoławczego, w uzasadnieniu wskazując, że odwołanie skarżącej nie było podpisane, zatem rozstrzygnięcie było przedwczesne. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. art. 21 ust. 1 pkt 2, art. 23a ust. 1 i 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji z dnia [...] r. Kolegium wskazało, że zgodnie z aktualnym brzmieniem ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych rozszerzono zakres kompetencji organu I instancji do uchylenia decyzji przyznającej stronie świadczenia rodzinne w okresie, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ zacytował art. 23a ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że po ustaleniu, przez marszałka województwa, że w sprawie zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, właściwy dotychczas organ (w tym przypadku Prezydent Miasta S.), uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i przekazuje sprawę do rozpatrzenia Marszałkowi Województwa Z., zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy. Jednocześnie organ wskazał, że na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ I instancji miał uprawnienie do uchylenia decyzji ostatecznej z dniem, w którym stwierdzono, że zachodzi konieczność zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. A. S., reprezentowany przez matkę, wystąpił ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. zarzucając jej wydanie z naruszeniem: - art. 107 k.p.a. w zw. z art. 23a ust. 5 w zw. z art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. brak wskazania w uzasadnieniu decyzji dostatecznie jasnych przyczyn jej uchylenia przez organ, - art. 7, art. 77 K.p.a., poprzez ich niezastosowanie, - art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego niewłaściwą interpretację i niezbadanie przez organ I, jak i II instancji, czy skarżący lub członek jego rodziny pobierał jakiekolwiek świadczenia z kraju zatrudnienia ojca dziecka oraz uchylenie decyzji z mocą wsteczną. W uzasadnieniu skargi, wskazał skarżący, że organ zaniechał dostatecznego wykazania, dlaczego jako datę uchylenia decyzji przyjął datę wsteczną, generalną datę zmiany zakresu przedmiotowego przepisów. Zaniechał jednakże wskazania rozstrzygnięcia organu państwa obcego przyznającego świadczenie, celem skonkretyzowania tych przepisów i wykazania podstaw tej daty. Według skarżącego, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie ma żadnych wyjaśnień dlaczego organ przyjął, że w tym samym okresie strona pobierała świadczenia zarówno w kraju zamieszkania, jak i z kraju pracy ojca dziecka. Nie ma żadnego wyjaśnienia, ani wskazania, czy doszło do zbiegu pobieranych świadczeń, czy też nie – i na jakiej podstawie organ przyjął, że do tego doszło. Ponadto organy I i II instancji, nie wskazały, czy ojciec dziecka faktycznie pobierał świadczenia rodzinne tożsame ze świadczeniami pobieranymi przez skarżącego oraz jaka była ich wysokość. Organ, zdaniem skarżącego, nie wskazał także w jakim charakterze ojciec dziecka pozostawał zatrudniony w Państwie Członkowskim. Końcowo skarżący podkreślił, że świadczenia rodzinne, jakie pobierał ojciec były odpowiednio pomniejszane o świadczenia pobierane przez matkę w Polsce – zatem nie doszło do nienależnego pobrania świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działań organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego, stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). Zgodnie z art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z akt sprawy wynika, że Marszałek Województwa Z. pismem z dnia 26 marca 2015 r. poinformował, że w przypadku rodziny skarżącego mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 1 maja 2010 r. do dnia 30 czerwca 2013 r., gdyż zgodnie z dokumentami zebranymi w sprawie J. S., ojciec dziecka A. S., od kwietnia 2007 r. mieszka na terenie [...], zaś E. S. wraz z dzieckiem mieszkają na terenie [...] od [...] r. Powyższa informacja została dodatkowo uzupełniona pismem z dnia 22 marca 2017 r., w którym Marszałek Województwa Z. wyjaśnił, że ojciec dziecka J. S. już od kwietnia 2007 r. zamieszkiwał na terenie [...], jednak przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w jego wypadku mają zastosowanie dopiero od 1 maja 2010 r. Od tego bowiem dnia zmienił się zakres podmiotowy obowiązujących przepisów, tj. rozporządzenie nr 883/2004 stosuje się do obywateli Państwa Członkowskiego, bezpaństwowców i uchodźców mieszkających w Państwie Członkowskim, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich oraz członków ich rodzin i osób pozostałych przy życiu. Oznacza to, że przepisom rozporządzeń dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 1 maja 2010 r. podlegają także rodziny, w których żaden z rodziców nie wykonuje pracy zawodowej, a mieszkają w różnych krajach Unii Europejskiej. W oparciu o powyższą informację Prezydent Miasta S. zobowiązany był, w trybie art. 23a ust. 5 ustawy, do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z dnia [...] r. uchylającej decyzję o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego na rzecz A. S. na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2013 r. Fakt, że w konkretnym przypadku winny mieć zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego determinował treść wydanego rozstrzygnięcia. Od tego momentu uznać należało, że właściwym w sprawie organem stał się marszałek województwa – obowiązany do ustalenia jakiego rodzaju świadczenia, w jakim okresiei czy w ogóle pobierał drugi rodzic dziecka. Marszałek województwa, zgodnie z art. 21 i art. 23a ust. 4, 5 i 9 ustawy, jest bowiem organem kompetentnym w sprawach, w których zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zaznaczyć trzeba, że ojciec dziecka, niezależnie od tego czy utrzymuje z nim kontakt i czy przyczynia się do jego utrzymania, uznawany jest za członka rodziny, a skoro tak, to w przypadku jego wyjazdu i podjęcia zatrudnienia, zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a właściwy organ, zgodnie z art. 23a ust. 5 ustawy, zobligowany jest uchylić decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 – obowiązującego do dnia 30 kwietnia 2010 r. - rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dziennik Urzędowy UE L 1971. 149.2) – niniejsze rozporządzenie stosuje się do obywateli Państwa Członkowskiego, bezpaństwowców i uchodźców mieszkających w Państwie Członkowskim, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich oraz do członków ich rodzin i osób pozostałych przy życiu. Powyższe rozporządzenie – zgodnie z treścią art. 96 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2009.284.1) – utraciło moc ze skutkiem od dnia 1 maja 2010 r. Z tą też datą wszedł w życie przepis art. 2 rozporządzenia (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2004.166.1), zgodnie z którym –niniejsze rozporządzenie stosuje się do obywateli Państwa Członkowskiego, bezpaństwowców i uchodźców mieszkających w Państwie Członkowskim, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich oraz do członków ich rodzin i osób pozostałych przy życiu (w myśl art. 91 rozporządzenia nr 883/2004, stosuje się je od dnia wejścia w życie rozporządzenia wykonawczego). Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, że przepisom rozporządzeń dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 1 maja 2010 r. podlegają także rodziny, w których żaden z rodziców nie wykonuje pracy zawodowej, a mieszkają w różnych krajach Unii Europejskiej. Za bezpodstawne zatem Sąd uznał zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak też braku wskazania w uzasadnieniu decyzji dostatecznie jasnych przyczyn uchylenia decyzji z dnia [...] r. oraz niewyjaśnienia, czy doszło do zbiegu pobierania świadczeń. W świetle przytoczonych przepisów – w rozpoznawanej sprawie - okoliczność ta, podobnie jak i to, czy ojciec dziecka był zatrudniony na terenie [...], ewentualnie w jakim charakterze był zatrudniony pozostaje bez znaczenia. Kwestie te nie mogły bowiem być badane przez Prezydenta Miasta S., a to z tego względu, że jak słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji – organem właściwym do rozstrzygania powyższych kwestii jest obecnie Marszałek Województwa Z.. Podnoszona skargą okoliczność, że świadczenia rodzinne pobierane przez ojca dziecka były odpowiednio pomniejszane o świadczenia pobierane w Polsce, winna być niewątpliwie wzięta pod uwagę przez wspomniany organ (Marszałka Województwa Z.). Dodać należy, że choć konieczne stało się uchylenie decyzji uchylającej z dniem [...] r. decyzję o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego, w żadnym razie nie jest to równoznaczne z odmową przyznania tych świadczeń. Z powyższego wynika jedynie, że rozstrzygnięcie w tym zakresie musi być wydane przez organ rzeczowo do tego właściwy, czyli Marszałka Województwa Z. (od 1 stycznia 2018 r. Wojewodę Z.). Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut błędnego – zdaniem strony – uchylenia decyzji z mocą wsteczną. Wskazywane przez stronę, na poparcie ww. stanowiska, orzecznictwo sądowe ukształtowało się na tle art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W niniejszej sprawie przepis ten nie miał zastosowania, bowiem faktycznie decyzje wydane zostały w oparciu o art. 23a ust. 2 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. o przepisy, zdaniem Sądu, stanowiące wystarczającą i samodzielną podstawę prawną uchylenia decyzji. Podnoszony skargą zarzut naruszenia art. 107 k.p.a. w części należy uznać za zasadny, gdyż faktycznie Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pominęło wiele elementów, które dla prawidłowości uzasadnienia winny być w nim zawarte. Sąd jednakże uznał, mając na uwadze wielość decyzji administracyjnych wydanych w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych uprzednio przyznanych E. S. na rzecz jej syna, zawierających poprawnie sporządzone uzasadnienia oraz fakt, że zaskarżone decyzje w sposób właściwy wskazują na konieczność zastosowania w sprawie art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, iż naruszenie art. 107 k.p.a. nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Należy podkreślić, że zaskarżona decyzja jest aktem, który nie rozstrzyga sprawy merytorycznie i nie przesądza o pozbawieniu skarżącego uprawnień. Decyzja ta jest swego rodzaju aktem porządkującym stan faktyczny i prawny, powodującym przekazanie sprawy do rozpoznania organowi właściwemu, z uwagi na okoliczność stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę, jako nieuzasadnioną.