I SA/Ke 600/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Protokolant Starszy inspektor sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi W.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z [...] r. [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. 1.1 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z [...]. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z [...]nr [...]odmawiające E.N. i M.N. uwzględnienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. 1.2 Organ ustalił, że organ egzekucyjny Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. wszczął wobec majątku E.N. i M.N. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z 21 marca 2017 r. wystawionego przez wierzyciela Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W celu wyegzekwowania zadłużenia organ egzekucyjny zawiadomieniem z 29 marca 2017 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w N. Banku Spółdzielczym w S.-Z.. Zobowiązani E.N. i M.N. złożyli zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, o którym mowa w art. 33 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1201), dalej: u.p.e.a., którego podstawą jest zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Zdaniem zobowiązanych, istniało wiele możliwości zastosowania środków egzekucyjnych i należało wybrać ten najmniej uciążliwy. Wnieśli o uchylenie dokonanego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia zarzutu oraz uznanie zarzutu i umorzenie postępowania egzekucyjnego. 1.3 Organ powołując przepisy art. 27 § 1 pkt 9, art. 33 § 1, art. 1a pkt 12 lit. a/, art. 1 i art. 7 § 1 i § 2 u.p.e.a. wyjaśnił, że zastosowany środek egzekucyjny nie może być kwalifikowany jako zbyt dolegliwy i uciążliwy. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanych w świetle przepisów u.p.e.a. stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku bowiem prowadzenia takiej egzekucji strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń i rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji. Rachunek pozostaje otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę. Ponadto, zobowiązany na każdym etapie postępowania egzekucyjnego może zwrócić się z wnioskiem o zwolnienie spod egzekucji określonego składnika majątkowego, w tym rachunku bankowego ze względu na jego ważny interes. Wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania. Zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie może prowadzić do wstrzymania egzekucji w ogóle, ale skierować ją do innych składników majątkowych zobowiązanego, z których realizacja zobowiązania będzie szybka i skuteczna. Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w S. w chwili przystąpienia do egzekucji znany był rachunek bankowy w N. Banku Spółdzielczym w S. -Z., zatem to do niego zostało skierowane zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Rachunek ten wskazał wierzyciel. 1.4 Organ wskazał, że działalność rolnicza nie jest jedynym źródłem utrzymania zobowiązanych, bowiem M.N. prowadzi działalność gospodarczą, z której za 2016 r. uzyskał dochód w wysokości 102.373,33 zł. Zajęcie rachunku bankowego, na który wpływają środki ze sprzedaży zwierząt i zboża nie jest więc jedynym źródłem dochodów zobowiązanych i zajęcie tego rachunku nie powoduje, że są oni pozbawieni środków do życia. Zobowiązani podnosząc zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka nie wskazali innego środka egzekucyjnego, który byłby mniej uciążliwy i mógłby zostać zastosowany w sprawie. Zaproponowany przez zobowiązanych środek w postaci dobrowolnego porozumienia z dłużnikiem i dokonywanie przez niego spłat w ratach nie mieści się w katalogu ustawowych środków egzekucyjnych. Złożenie zaś samego wniosku o rozłożenie na raty płatności należności nie oznacza automatycznie dla organu egzekucyjnego powstrzymania się od podjęcia działań egzekucyjnych. Nierozstrzygnięty stosowną decyzją wniosek o rozłożenie zaległości podatkowej na raty nie może skutecznie rzutować na dopuszczalność wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz jego kontynuowanie. Organ podkreślił, że wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego było zasadne, a zaległość objęta tytułem wykonawczym jest wymagalna. Organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. 2.1 E.N. i M.N. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K.. Zarzucili naruszenie prawa i dokonanie błędnych ustaleń faktycznych oraz wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia. 2.2 Skarżący zarzucili pominięcie przez organ, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego jest dla nich niezwykle uciążliwe. W sposób uporczywy wpływa na możliwości finansowe stron, pozbawiając ich jednocześnie środków do życia. Na zajęty rachunek bankowy zostają przekazywanie środki pieniężne za sprzedaż zwierząt i zboża. W przypadku zajęcia wskazanego rachunku strony są pozbawione możliwości korzystania z pieniędzy, które wpływają na konto, ponieważ od razu są zajmowane prze organ egzekucyjny. Tym samym strony pozbawione są wszelkiego dochodu jaki uzyskują z prowadzonego gospodarstwa rolnego i pozostają bez środków z prowadzonej działalności rolniczej. Zastosowany środek nie jest najłagodniejszym z możliwych, a jako najłagodniejszy sposób wskazano egzekucję z pieniędzy, którą to w ocenie skarżących powinien zastosować organ. 3.1 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył co następuje: 4.1 Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r.– Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych z przepisami prawa materialnego i procesowego. Przy czym sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, jak też powołaną podstawą prawną, jest natomiast związany granicami sprawy (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: p.p.s.a. 4.2 Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. W niniejszej sprawie jest sporne, czy zastosowany środek egzekucyjny nie był zbyt uciążliwy dla skarżących, tj. czy organ w zgodzie z dyspozycją art. 7 § 2 u.p.e.a. zastosował środek najmniej uciążliwy dla zobowiązanej i jej małżonka. 4.3 Z art. 7 § 2 u.p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Z przepisu tego wynikają dwie zasady, tj. zasada celowości (stosowania środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania zobowiązania) oraz zasada stosowania najłagodniejszego środka. Nie ma przy tym przeszkód prawnych do stosowania równocześnie kilku środków egzekucyjnych, lecz ich wybór powinien zostać dokonany w taki sposób, aby doprowadzić do wykonania obowiązku bez potrzeby stosowania środków kolejnych. Specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia przy tym, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jawić się będzie dla zobowiązanego jako dokuczliwe. Przepisy nie określają, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. W toku danego postępowania egzekucyjnego organ prowadzący postępowanie winien zatem w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. 4.4 Zgodnie z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Skarżący podnosząc zarzut na tej podstawie prawnej wskazali, że na rachunek bankowy wpływają dochody ze sprzedaży zwierząt i zboża, a poprzez zajęcie wierzytelności z tego rachunku pozbawieni są środków do życia. Sąd w całości podziela ocenę organu, że zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego nie jest zbyt uciążliwy. Kluczowym dla tego wniosku jest ustalenie, że dochody z działalności rolniczej, jakie wpływały na ten rachunek, nie stanowią jedynego źródła utrzymania małżonków. Organ wskazał, że M.N. prowadzi działalność gospodarczą, z której w 2016 r. uzyskał dochód w wysokości 102.373,33 zł. Skarżący, co istotne, nie zaprzeczyli temu ustaleniu. Oznacza to, że ich twierdzenie o pozbawieniu ich środków na utrzymanie jest gołosłowne. Jeśli zatem skarżący posiadają inne źródła dochodu, niż te które wpływają na zajęty rachunek bankowy, to nie można mówić o zbytniej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego. 4.5 Słusznie organ podkreślił, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego stanowi jeden z najmniej uciążliwych środków egzekucyjnych (por. też wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 listopada 2007 r. III SA/Wa 1462/07, LEX nr 494247). Jak bowiem wynika z przepisu art. 80 § 1 u.p.e.a., strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji. Istotnym zatem jest to, że rachunek pozostaje otwarty, a strona może swobodnie dysponować nadwyżką ponad zajętą kwotę. Ponadto, w świetle art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a., wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania. Należy zauważyć, że przekazane z rachunku bankowego środki w wysokości 3.137,50 zł tylko w niewielkiej części pokrywają kwotę zadłużenia, która jak wynika z tytułu egzekucyjnego wynosi 80.032,26 zł, a odsetki 20.808,37 zł. Oznacza to, że egzekucja na tym etapie okazała się skuteczna tylko w niewielkim stopniu wobec całości zadłużenia. 4.6 Zdaniem Sądu, wybór środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego realizował zasadę celowości opisaną w art. 7 § 2 u.p.e.a., tj. podejmowania w postępowaniu egzekucyjnym takich postanowień i czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązaną spoczywającego na niej obowiązku. Nawet jeśli tak zastosowany środek zapewnił egzekucję jedynie niewielkiej części zobowiązania, to nie sposób przyjąć, że organ naruszył zasadę zastosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Organ egzekucyjny może zrezygnować ze stosowania niektórych, bardziej uciążliwych dla zobowiązanego środków jedynie wtedy gdy osiągnięcie celu możliwe jest przy wykorzystaniu tylko niektórych środków egzekucyjnych. Innymi słowy, aby organ mógł zastosować najmniej uciążliwy środek, musi mieć w tym zakresie wybór. Taka sytuacja w sprawie nie wystąpiła. Po pierwsze, środek egzekucyjny w postaci zajęcia wskazał wierzyciel, który na podstawie art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a. wskazuje środek egzekucyjny. Organ egzekucyjny jest w tym zakresie związany wnioskiem wierzyciela. Po drugie sami zobowiązani w piśmie zawierającym zarzut z 10 kwietnia 2017 r. nie wskazali innego środka egzekucyjnego. Trafnie wskazał organ, że porozumienie o rozłożeniu zaległości na raty, jako nienależące do katalogu wymienionego w art. 1a pkt 12 lit. a/ u.p.e.a., nie jest środkiem egzekucyjnym. Dopiero w skardze wniesionej 30 września 2017 r. wskazali na celowość prowadzenia egzekucji z pieniędzy, co należy uznać za twierdzenie wysoce spóźnione wobec daty wystawienia tytułu wykonawczego – 23 marca 2017 r. i daty zawiadomienia zobowiązanej o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego – 3 kwietnia 2017 r. W ocenie Sądu, argumenty skarżących o możliwości zastosowania innych środków egzekucyjnych stanowią nieuzasadnioną polemikę z argumentami organu. Gdyby bowiem w istocie istniała możliwość egzekucji ze środków pieniężnych, racjonalnym z punktu widzenia interesu ekonomicznego E. i M.N. byłoby uiszczenie zaległości, a nie wskazywanie na konieczność poszukiwania przez organ dogodniejszego dla skarżących środka egzekucyjnego, którym miałaby być egzekucja z pieniędzy, jako mniej dolegliwa od egzekucji z rachunku bankowego. W tym kontekście wskazać należy, że wiedzę o posiadanych poza rachunkiem bakowym środkach pieniężnych poosiadają tylko skarżący. Oznacza to, że tylko z ich inicjatywy egzekucja z tych środków mogłaby być prowadzona, choć logiczniejszym wydaje się przy posiadaniu takich środków dobrowolne uiszczenie długu celem uniknięcia kosztów postępowania egzekucyjnego. Nie można przy tym pominąć, że upomnienie wzywające do wykonania obowiązku doręczono zobowiązanej kilka lat wcześniej, bowiem 27 października 2014 r. 4.7 Podsumowując należy stwierdzić, że wydając zaskarżone rozstrzygnięcie organ nie naruszył prawa, a jego poprawność i przejrzyste uzasadnienie, wskazujące tak na fakty jak i na zastosowane przepisy prawa powoduje, że zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego jest bezzasadny. 4.8 Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.