I OSK 409/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Jakimowicz sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia del. WSA Rafał Wolnik (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Dorota Korybut-Orłowska po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2018 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 607/15 w sprawie ze skargi M. N. na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej, związku schorzeń ze służbą wojskową i stopnia inwalidztwa 1. uchyla punkt pierwszy zaskarżonego wyroku, zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w K. z dnia [...] października 2014 r. nr [...], 2. zasądza od Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. na rzecz M. N. kwotę 454 (słownie: czterysta pięćdziesiąt cztery) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 października 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 607/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. N. na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], w przedmiocie orzeczenia o zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej, związku schorzeń ze służbą wojskową i stopnia inwalidztwa oddalił skargę w części określającej zdolność do pełnienia zawodowej służby wojskowej, w pozostałej części ją odrzucił. W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne: Centralna Wojskowa Komisja Lekarska w W. orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, utrzymała w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w K. z dnia [...] października 2014 r., nr [...], w sprawie zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej - kat. N, Zał. 1, Grupa II - trwale niezdolny do zawodowej służby wojskowej. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że Komisja pierwszej instancji rozpoznała w pkt 8 orzeczenia schorzenie powodujące niezdolność do służby wojskowej tj. zaburzenia adaptacyjne z reakcją przygnębiającą, upośledzające zdolności przystosowawcze oraz schorzenia współistniejące tj. dyskopatię szyjną i lędźwiową z zespołem bólowym, bez objawów ubytkowych oraz blizny pozabiegowe w okolicy podłopatkowej lewej oraz nadłopatkowej prawej nieupośledzające sprawności ustroju. Organ ustalił kategorię zdrowia N, załącznik nr 1 Grupa II - trwale niezdolny do zawodowej służby wojskowej. Wymienione wyżej schorzenia nie pozostają w związku ze służbą wojskową. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił obrazę art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 i art. 138 §1 pkt 2 k.p.a., art. 5 ust. 7 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (obecnie: Dz. U z 2016 r., poz. 1726, dalej jako ustawa) oraz § 19 i § 23 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz.U. z 2010 r., Nr 15, poz. 80, dalej jako rozporządzenie), poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz naruszenie art. 5 ust. 6 pkt 3 ustawy w zw. z § 16 rozporządzenia poprzez niewłaściwe zastosowanie jego przepisów polegające na braku tożsamości schorzeń stwierdzonych u skarżącego. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie orzeczeń organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie w części określającej zdolność do pełnienia zawodowej służby wojskowej, natomiast w części dotyczącej związku (lub jego braku) ustalonych schorzeń z zawodową służbą wojskową oraz określenia grupy inwalidzkiej skargę odrzucił. Sąd w pierwszej kolejności podkreślił, że przedmiotem jego kontroli była wyłącznie kwestia stwierdzonej u skarżącego niezdolności do służby wojskowej, nie zaś związek (brak związku) ustalonych schorzeń z zawodową służbą wojskową, bowiem w tej części skarga do sądu administracyjnego nie przysługuje. Sąd wskazał, że kontrola orzeczenia ustalającego zdolność do pełnienia służby wojskowej, które z natury rzeczy obejmuje zagadnienia obejmujące wiedzę specjalistyczną, sprowadza się przede wszystkim do oceny prawidłowości prowadzonego postępowania, a w szczególności prawidłowego zastosowania przepisów procesowych i materialnych. W ramach tak pojętej kontroli, sąd administracyjny nie posiada uprawnień do oceny orzeczeń komisji lekarskich w zakresie ich medycznych ustaleń i nie może dokonywać ich zmiany, np. poprzez zmianę kategorii do zdolności do służby wojskowej. Dalej Sąd zauważył, że na podstawie zebranych w sprawie dokumentów organy stwierdziły u skarżącego schorzenie (zaburzenia adaptacyjne z reakcją przygnębiającą upośledzającą zdolności przystosowawcze) powodujące niezdolność do służby wojskowej i zakwalifikowanie go do kategorii N - trwale niezdolny do zawodowej służby wojskowej. Schorzenie to zostało wymienione w § 67 pkt 2 załącznika nr 1 do rozporządzenia, a z objaśnień szczegółowych wynika, że dotyczy przypadków, które mimo leczenia i innych oddziaływań readaptacyjnych, trwających 9 miesięcy, nie rokują istotnej poprawy. Rozpoznanie ustala się z uwzględnieniem dokumentacji z leczenia w oddziale psychiatrycznym i w PZP. W ocenie Sądu pierwszej instancji komisje lekarskie prawidłowo oceniły na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, że skarżący nie może pełnić zawodowej służby wojskowej i z tego powodu należało zakwalifikować go do kategorii N jako trwale niezdolnego do służby wojskowej. Od części wyroku oddalającego skargę skarżący wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369), zwanej dalej p.p.s.a., naruszenie art. 5 ust. 6 pkt 2 ustawy w zw. z § 16 rozporządzenia poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zakresie objętym pkt 1 oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przedstawił argumenty na poparcie swoich zarzutów. Wskazał m.in., że w jego ocenie naruszenie art. 5 ust. 6 pkt 2 ustawy w zw. z § 16 rozporządzenia poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegało na stwierdzeniu u niego trwałej niezdolności do zawodowej służby wojskowej ze względu na zdiagnozowaną chorobę w postaci zaburzeń adaptacyjnych z reakcją przygnębienną upośledzającą zdolności przystosowawcze pomimo, że stwierdzona u skarżącego jednostka diagnostyczna nie została wskazana w kompleksowym i wyczerpującym katalogu przyczyn uzasadniających stwierdzenie niezdolności do zawodowej służby wojskowej, który znajduje się w załączniku do rozporządzenia. Tym samym diagnoza postawiona skarżącemu nie może stanowić samoistnej podstawy do stwierdzenia jego niezdolności do służby wojskowej. Natomiast odnośnie naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja w sposób oczywisty i istotny naruszyła prawo materialne, została wydana bez dokładnego zbadania stanu zdrowia skarżącego a ponadto była pozbawiona uzasadnienia w odniesieniu do niezdolności skarżącego do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec niestwierdzenia przesłanek nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał oceny podstaw i zarzutów kasacyjnych. Zarzut obrazy przepisów prawa materialnego jest zasadny. Istota zaskarżonej decyzji sprowadzała się do prawidłowego i nie budzącego żadnych wątpliwości zakwalifikowania schorzeń skarżącego zgodnie z rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji nie dokonał prawidłowej oceny zaskarżonej decyzji bowiem stwierdzone u skarżącego kasacyjnie schorzenie nie zostało wymienione w § 67 pkt 2 załącznika nr 1 do rozporządzenia. Z treści wymienionego przepisu wynika, że dotyczy on "reakcji adaptacyjnej przedłużonej", natomiast organy orzekły, że skarżącemu kasacyjnie dolega "zaburzenie adaptacyjne z reakcją przygnębienną upośledzającą zdolności przystosowawcze". Należy zauważyć, że orzeczone wobec skarżącego schorzenie w ogóle nie zostało wymienione w załączniku nr 1 do rozporządzenia. Niemniej jednak Sąd pierwszej instancji przyjął bezkrytycznie ustalenia organów stwierdzając wprost, że orzeczone wobec skarżącego schorzenie "zostało wymienione w § 67 pkt 2 załącznika nr 1 do rozporządzenia". Co więcej, w uzasadnieniach decyzji organów nie sposób doszukać się wykazania, na jakiej podstawie stwierdzono, że skarżący cierpi na zaburzenia adaptacyjne z reakcją przygnębienną upośledzającą zdolności przystosowawcze. Aby zakwalifikować skarżącego jako niezdolnego do służby organ powinien w zaskarżonej decyzji przynajmniej wykazać, że orzeczone schorzenie spełnia przesłanki, o których mowa w objaśnieniach szczegółowych do § 67 pkt 2 załącznika nr 1 do rozporządzenia. Z objaśnień tych wynika, że schorzenie to dotyczy przypadków, które mimo leczenia oraz innego oddziaływania readaptacyjnego trwającego 9 miesięcy, nie rokują istotnej poprawy. Ponadto, rozpoznanie należy ustalać z uwzględnieniem dokumentacji leczenia w oddziale psychiatrycznym i w PZP. Jednak, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z treści decyzji nie wynika aby w przedmiotowej sprawie organy dokonały takiej analizy. Organ drugiej instancji stwierdza jedynie lakonicznie w uzasadnieniu decyzji, że skarżący nie zakończył leczenia w PZP, a następnie odniósł się do schorzeń skarżącego dotyczących kręgosłupa. Organy zatem nie wykazały w wydanych orzeczeniach, aby leczenie przypadku skarżącego i inne oddziaływania readaptacyjne trwały co najmniej 9 miesięcy, jak wymaga tego przywołane objaśnienie. Organy nie wyjaśniły odstąpienia od tego wymogu. Kwestia ta ma zaś kluczowe znaczenie, gdyż determinuje dopuszczalność zastosowania § 67 pkt 2 załącznika nr 1 do rozporządzenia. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że jeżeli organy uznały, że skarżący cierpi na schorzenie, które nie zostało wymienione w załączniku nr 1 do rozporządzenia, to powinny były zastosować § 18 ust. 2 rozporządzenia. Z brzmienia tego przepisu wynika, że jeżeli dla danego przypadku brak odpowiedniego paragrafu lub punktu w załącznikach nr 1 i 2 do rozporządzenia, przypadek ten kwalifikuje się według paragrafu lub punktu najbardziej zbliżonego. W treści decyzji dotyczącej rozpoznania wskazano jako schorzenie powodujące niezdolność do służby "zaburzenie adaptacyjne z reakcją przygnębienną upośledzającą zdolności przystosowawcze". Należy zwrócić uwagę, że powyższe rozpoznanie przyporządkowano - w sposób sprzeczny z unormowaniem § 18 ust. 2 rozporządzenia – jednostce chorobowej "reakcja adaptacyjna przedłużona". Jak wynika z objaśnień szczegółowych do § 67 załącznika nr 1 do rozporządzenia, reakcje adaptacyjne (reakcje dezadaptacyjne, reakcje kryzysowe, ostre reakcje na stres, zaburzenia stresowe) to przemijające, niepsychotyczne zaburzenia psychiczne w postaci zaburzeń emocjonalnych (lęk, depresja, napięcie, gniew), zaburzeń zachowania (agresja, autoagresja, ucieczka, izolacja) i w postaciach mieszanych, powstające pod wpływem stresujących wydarzeń lub sytuacji, u osób w zasadzie zdrowych psychicznie. Należy zaznaczyć, że nie jest rolą Sądu aby oceniać, czy orzeczone schorzenie jest zbieżne z tym, o którym mowa w § 67 pkt 2 załącznika nr 1 do rozporządzenia, jednak rolą Sądu jest ocena, czy organ orzekający dokonał kwalifikacji danego przypadku do paragrafu lub punktu najbardziej zbliżonego. W niniejszej sprawie do takiej kwalifikacji nie doszło. Nie sposób uznać, aby zaliczenie skarżącego do kategorii N - niezdolny do zawodowej służby wojskowej, znalazło potwierdzenie w okolicznościach faktycznych sprawy. Naruszenie prawa materialnego polegało na błędzie w subsumcji, co wyrażone zostało tym, że stan faktyczny błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w powołanych wyżej przepisach. Podkreślenia wymaga specyfika sytuacji zdrowotnej skarżącego, który cierpi na schorzenie, które nie zostało unormowane w przepisach rozporządzenia i tym samym wymaga zakwalifikowania według paragrafu i punktu najbardziej zbliżonego. Sąd pierwszej instancji tej sprzeczności w rozstrzygnięciach obu organów nie dostrzegł, tym samym naruszył wskazane w skardze kasacyjnej przepisy. Na marginesie można zauważyć, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ skupił się przede wszystkim na schorzeniu współistniejącym u skarżącego kasacyjnie związanym – ogólnie rzecz ujmując – z leczeniem kręgosłupa. Wskazane w zaskarżonej decyzji schorzenia współistniejące nie kwalifikowały jednak żołnierza zawodowego jako niezdolnego do służby, co wynika z analizy § 34 pkt 2, § 62 pkt 1 oraz § 3 pkt 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, po przeprowadzeniu szczegółowej analizy zdolności fizycznej i psychicznej skarżącego do pełnienia zawodowej służby wojskowej, organ administracji zobowiązany będzie do odniesienia się do przesłanek obowiązujących przepisów prawa materialnego – a w sytuacji konieczności zastosowania unormowania przewidzianego w § 18 pkt 2 rozporządzenia (obecnie odpowiednio w § 13 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach – Dz. U. z 2015 r., poz. 761), w sposób odpowiadający treści tejże normy prawnej, zakwalifikować jednostkę chorobową skarżącego kasacyjnie według najbardziej zbliżonego paragrafu lub punktu. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym i uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę, którą z uwagi na przedstawione wyżej stanowisko, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. uwzględnił, uchylając zaskarżone orzeczenia. Rozstrzygnięcie o kosztach oparte zostało na przepisie art. 203 pkt 1 p.p.s.a., a na ich wysokość składa się opłata za czynności adwokackie obliczona na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (...) (Dz. U. z 2013 r., poz. 461), w zw. z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800) oraz opłaty skarbowe od pełnomocnictw.