I SA/Rz 634/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Andrzej Tokarz po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2018 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku JP – Syndyka Masy Upadłości U. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skarg U. (obecnie Syndyka Masy Upadłości U.) na decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [.] z dnia [.] lipca 2017 r. - nr [.] - nr [.] w przedmiocie podatku od towarów i usług z tytułu importu towaru - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 23 listopada 2017 r. I SA/Rz 634/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargi U. sp. z o.o. w likwidacji z/s w [.] (w dniu wydania wyroku reprezentowane przez Syndyka masy upadłości U.sp. z o.o. w upadłości) na opisane w sentencji decyzje. Wnosząc skargę kasacyjną od ww. wyroku Syndyk wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, precyzując w treści skargi kasacyjnej, że domaga się zwolnienia od opłat sądowych w całości. W złożonym na urzędowym formularzu PPPr oświadczeniu podał, że Spółka od października 2017 r. znajduje się w stanie upadłości, co samo w sobie świadczy o złym stanie finansów masy upadłości. Podstawą ogłoszenia upadłości jest bowiem stan niewypłacalności, a celem postępowania upadłościowego spłata wierzycieli. Z udziałem Spółki, a obecnie Syndyka, toczy się wiele postępowań w różnych sądach i przed organami administracji skarbowej. Przez około 2 miesiące doręczono mu około 340 decyzji administracyjnych pierwszej instancji dotyczących należności celno-podatkowych, przy czym nie ma on pełnej wiedzy na temat liczby toczących się postępowań, ale przewidywana, według informacji uzyskanych od organów podatkowych, przekracza tysiąc. Przed WSA w Rzeszowie w listopadzie i grudniu 2017 r. zakończono postępowania w 46 sprawach. Wartość opłat sądowych we wszystkich szacuje na około milion złotych, którym nie dysponuje. Według bilansu sporządzonego na 30 października 2017 r. strata w działalności Spółki wynosiła 438 193,22 zł. Stan rachunku bankowego wynosi około 50 000 zł, wartość kapitału zakładowego 500 000 zł. Syndyk posiada też środki zdeponowane u notariusza. W niniejszej sprawie reprezentowany jest przez zawodowego pełnomocnika, adwokata. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) zwanej dalej: "Ppsa", osobie prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nie ulega wątpliwości, że Spółka postawiona została w stan upadłości. Pomimo tego, że o prawo pomocy ubiega się Syndyk, oceny wniosku dokonać należało przez pryzmat sytuacji materialnej masy upadłości. Syndyk winien zatem przedstawić aktualną sytuację materialną i zdolności płatnicze reprezentowanej Spółki, które w obiektywny sposób wykazałyby, że nie będzie w stanie ponieść kosztów postępowania związanych z udziałem w nim, czyniąc zadość dyspozycji art. 199 Ppsa. Podkreślić przy tym należy, że instytucja prawa pomocy nie może być wykorzystywana do ochrony prywatnego majątku, ponieważ służyć ma zapewnieniu dostępu do sądu tym podmiotom, którym brak środków finansowych dostęp ten by uniemożliwiał. Ponadto, w przypadku osób prawnych, wykazanie przesłanek określonych w art. 246 § 2 Ppsa nie obliguje do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 30 września 2014 r. sygn. I FZ 325/14). Analiza wniosku przez pryzmat przewidywanych kosztów sądowych w niniejszej sprawie nie pozwoliła na uwzględnienie wniosku. Nie wykazano bowiem, aby Syndyk nie miał dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego, tj. na obecnym etapie tytułem skargi kasacyjnej kwoty 200 zł. Już tylko środki zgromadzone na rachunku bankowym pozwalają na ich poniesienie w pełnym zakresie, podobnie jak pozwoliły zapewne skorzystać z usług zawodowego pełnomocnika, adwokata. Do czasu dysponowania takimi aktywami uwzględnienie wniosku nie jest możliwe, ponieważ oznaczałoby ochronę prywatnego majątku strony. Spółka rzeczywiście jest uczestnikiem wielu spraw sądowych, ale każdą należy ocenić indywidualnie. W 2017 r. w repertorium Wydziału I tut. Sądu zarejestrowano 82 jej skargi, w których poniesiono koszty z nimi związane. Przy Okoliczność tę wziąłem pod rozwagę przy ocenie zdolności płatniczych masy upadłości, podobnie jak wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawach objętych wyrokiem, która ma wpływ na wysokość opłat sądowych. Wszystkie te sprawy związane są z prowadzoną przez Spółkę działalnością gospodarczą, a więc w pewnym sensie były możliwe do przewidzenia lub należało się z nimi liczyć. Postępowania sądowe są bowiem nieodzownym elementem obrotu gospodarczego, a należności prywatnoprawne nie mają pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi. Syndyk nie przedstawił zresztą jakiegokolwiek zestawienia takich zobowiązań, aby możliwe było odniesienie ich do posiadanych zdolności płatniczych, w tym środków na rachunku. Poprzestał na wywodach o charakterze probabilistycznym, niemających istotnego znaczenia dla rozpatrzenia wniosku, ponieważ nie odnoszą się wprost do obecnej sytuacji majątkowej Spółki. Koszty postępowania sądowego należy zaś traktować na równi z innymi wydatkami ponoszonymi przez niego w toku postępowania upadłościowego. Z tej m.in. przyczyny upadły nie korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych; regulacji takich nie przewiduje nie tylko Ppsa, ale także ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 2344). Wydatek na ten cel można natomiast zaliczyć do kosztów postępowania upadłościowego na mocy art. 230 ust. 2 Prawa upadłościowego. Ponadto, wskazane postępowania sądowe nie były inicjowane jednego dnia, wnoszenie skarg było rozciągnięte w czasie, co z pewnością łagodziło obciążenia fiskalne i pozwalało na pewną przewidywalność wydatków. Podobnie jest na obecnym etapie postępowań sądowych. Dodatkowo, w sprawie tej należne koszty sądowe będą mieć wręcz symboliczną wartość w stosunku do zakresu prowadzonej dotychczas przez Spółkę działalności oraz posiadanych środków pieniężnych i wartości kapitału zakładowego. Wbrew stanowisku Syndyka, stan niewypłacalności nie oznacza braku jakichkolwiek środków albo majątku, a ogłoszenie upadłości – w świetle art. 13 ust. 1 i art. 361 ust. 1 Prawa upadłościowego, oznaczać musi, że majątek niewypłacalnego dłużnika wystarcza na więcej aniżeli tylko zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego. Wskazana w formularzu strata według bilansu na dzień 29 października 2017 r. nie stanowiła dla Sądu Rejonowego [...] w [...] X Wydział Gospodarczy przeszkody w ogłoszeniu w dniu 30 października 2017 r. upadłości Spółki, a zatem jej majątek musiał posiadać wymierną wartość, która pozwala na poniesienie także innych wydatków aniżeli koszty postępowania upadłościowego. W toku takiego postępowania Syndyk powinien realizować obowiązki określone m.in. w art. 173, 306, 308, 331 Prawa upadłościowego, w tym podejmować czynności zmierzające do likwidacji majątku upadłego. Inicjując zaś postępowanie, które ma zmierzać do ochrony aktywów masy upadłości winien podjąć wszelkie możliwe działania, aby zabezpieczyć na ten cel stosowne środki. W razie ich braku może skorzystać z instrumentu określonego w art. 232 Prawa upadłościowego. Mając na względzie powyższe uznałem, że Syndyk w niniejszej sprawie nie wykazał braku środków na pokrycie kosztów tego postępowania. Na etapie postępowania kasacyjnego wyniosą one 200 zł, a takimi masa upadłości dysponuje. Wobec tego, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 Ppsa, odmówiłem przyznania prawa pomocy.