II SA/Ol 991/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędziowie sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant sekretarz sądowy Marta Kudła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi A. Ł.–K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że w dniu 25 lipca 2017 r. A. K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym wujem W. G. Decyzją z dnia "[...]" organ I instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, m.in., że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj. przesłanka związana z istnieniem pomiędzy wnioskodawczynią, a podopiecznym ustawowego obowiązku alimentacyjnego. Podopieczny jest bowiem wujem wnioskodawczyni. Odwołanie od ww. decyzji w ustawowym terminie złożyła A. K.. Odwołująca się wskazała, że od 5 lat opiekuje się W. G., którego stan zdrowia nie pozwala na samodzielną egzystencję. Dodatkowo skarżąca wskazała, że osoby zobowiązane do alimentacji z różnych powodów nie są w stanie podjąć się opieki nad wujem. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ wskazał, że w toku postepowania administracyjnego ustalono, iż wnioskodawczyni jest siostrzenicą W. G., który jest kawalerem. Osobami zobowiązanymi do alimentacji względem niepełnosprawnego jest jego rodzeństwo. Według pisemnego oświadczenia nie mogą oni sprawować opieki nad niepełnosprawnym bratem. E. C. z powodu własnej choroby, B. D. również z powodu choroby oraz znacznej odległości zamieszkania, E. D. z powodu upośledzenia umysłowego, a A. G. z powodu wykonywania pracy zarobkowej. Faktycznie opiekę sprawuje skarżąca. Kolegium podniosło, że w sprawie nie została spełniona przesłanka istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy skarżącą, a W. G.. Zgodnie z treścią art. 128 ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W. G. jest zaś wujem wnioskodawczyni, a zatem pomiędzy ww. osobami nie zachodzi obowiązek alimentacyjny. Organ odwoławczy skonstatował, że w związku z faktem, iż art.16a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje wyjątków w zakresie określonego w niej kręgu podmiotów uprawnionych do przyznania świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego, rozstrzygnięcie organu I instancji należy uznać za prawidłowe. Skargę na ww. decyzję wywiodła A. K., wnosząc o jej uchylenie i przyznanie skarżącej zasiłku opiekuńczego. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że rodzeństwo jej podopiecznego nie jest w stanie zajmować się nim. Strona opisała przyczyny takiego stanu rzeczy, na które składają się głównie względy zdrowotne. Strona podniosła, że rozumie, iż zasiłek opiekuńczy przysługuje tylko osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny ale w jej ocenie przedmiotowa sytuacja jest szczególna i należałoby zrobić wyjątek, co byłoby korzystne dla jej podopiecznego. W ocenie skarżącej przy przyznawaniu zasiłku opiekuńczego powinno się wziąć przede wszystkim pod uwagę dobro osoby niepełnosprawnej. Zawężenie zaś kręgu osób uprawnionych do tego świadczenia godzi według niej w podstawowe konstytucyjne zapisy gwarantujące wsparcie państwa dla rodzin, szczególnie tych pozostających w trudnej sytuacji oraz dla osób niepełnosprawnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ppsa (Dz. U. z 2017r. poz. 1369, z późn. zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", którym to rozstrzygnięciem organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji dnia "[...]" o odmowie przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad jej wujem W. G.. Podstawę materialnoprawną przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017r., poz. 1952 j.t.), zgodnie z którym specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ponadto specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy. Zacytowane przepisy określają przesłanki warunkujące nabycie prawa do świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jedną z nich jest przesłanka podmiotowa, wyznaczająca krąg osób uprawnionych do przedmiotowego świadczenia poprzez odesłanie do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujących obowiązek alimentacyjny. Artykuł 23 tego Kodeksu ustanawia obowiązek małżonków do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Ponadto, obowiązki alimentacyjne obciążają także krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), przy czym obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie ustanawia wzajemnego obowiązku alimentacyjnego względem innych osób aniżeli małżonkowie oraz krewni - w linii prostej (niezależnie od stopnia pokrewieństwa, tj. rodzice, dzieci, wnuki, prawnuki, dziadkowie, pradziadkowie) lub w linii bocznej (do II stopnia, tj. rodzeństwo). Powyższe oznacza, że literalnie odczytując art. 16a ust. 1 ustawy w związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, osobie opiekującej się niepełnosprawnym wujem, specjalny zasiłek opiekuńczy nie może być przyznany. Należy zwrócić uwagę, że analogiczne zagadnienie prawne na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczące kręgu osób uprawnionych do świadczenia opiekuńczego na podstawie art. 17 ust. 1 tej ustawy, było przedmiotem uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego (uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 5/13, ONSAiWSA 2014/3/36, OSP 2014/12/113, LEX nr 1404019). Co prawda, uchwała ta odnosiła się do świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże z uwagi na tożsamość przesłanki - określonej zarówno w art. 17 ust. 1, jak i w art. 16a ust. 1 ustawy - warunkującej prawo do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, należy przyjąć, że wyrażony w uchwale pogląd prawny winien być stosowany również przy wykładni przepisów określających krąg osób uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W powołanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny w sposób jednoznaczny opowiedział się za literalną wykładnią art. 17 ust. 1 ustawy (co można - jak już wyżej wskazano - przenieść na art. 16a ust. 1 ustawy). Podkreślił zwłaszcza, że nie można tego przepisu interpretować rozszerzająco, z powołaniem się na wartości konstytucyjne. Stwierdził bowiem, że "nie można (...), z powołaniem się na wykładnię prokonstytucyjną, nadawać znaczenia przepisom ustawy sprzecznego z jej brzmieniem, uzasadniając to tym, że sędziowie w sprawowaniu swego urzędu podlegają zarówno Konstytucji, jaki i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Stosowanie prawa przez sądy nie powinno bowiem wypełniać istniejących instytucji prawnych zupełnie nowymi treściami, wbrew jasno wyrażonej woli ustawodawcy. Nie można zatem, powołując się na ogólne zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną". Bezsprzecznie W. G. jest wujem skarżącej, a zatem pomiędzy tymi osobami nie zachodzi obowiązek alimentacyjny. Biorąc pod uwagę przywołane przepisy oraz wskazane wyżej argumenty prawne (również te zaprezentowane w zacytowanej uchwale NSA), należy stwierdzić, że organy prawidłowo przyjęły, iż skarżącej jako osobie, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem jej wuja, nie przysługuje specjalny zasiłek opiekuńczy. Odmienna interpretacja tych przepisów przez organy i Sąd, tak jak oczekiwałaby tego skarżąca, byłaby wprost sprzeczna z przepisami prawa. Nie mniej jednak postawa skarżącej, która niewątpliwie sprawuje opiekę nad wujem, zasługuje na uznanie i szczególny szacunek. Ponadto jak słusznie wskazało Kolegium, nic nie stoi na przeszkodzie, aby rodzeństwo niepełnosprawnego wynagrodziło w jakiś sposób skarżącej poświęcenie dla niepełnosprawnego wuja lub tak podzieliło między sobą i siostrzenicę opiekę (te osoby, których stan zdrowia na to pozwala), aby umożliwiało to wszystkim zainteresowanym zarobkowanie. Ponadto skarżąca może rozważyć zwrócenie się do organu pomocy społecznej o przyznanie innego rodzaju świadczeń (choćby doraźnych), nie uzależnionych od istnienia obowiązku alimentacyjnego. Reasumując, należy stwierdzić, że skarżona decyzja organu odwoławczego została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie zachodzą przesłanki uzasadniające jej uchylenie, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy uznać za kompletny i wyczerpujący, pozwalający na wydanie decyzji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W zaskarżonej decyzji zaś wskazano okoliczności i fakty, które zostały udowodnione, na których oparł się organ wydając swoje rozstrzygnięcie. W związku z powyższym, skargę jako niezasadną, należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.