I SA/Rz 4/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Andrzej Tokarz po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2018 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku JP – Syndyka Masy Upadłości U.. w upadłości z/s w o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi JP – Syndyka Masy Upadłości U. w upadłości z/s w na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [.] z dnia [.] października 2017 r. nr[.] w przedmiocie długu celnego - p o s t a n a w i a - I. przyznać JP – Syndykowi Masy U.sp. z o.o. w upadłości z/s w prawo pomocy poprzez zwolnienie od opłat sądowych każdorazowo ponad kwotę 500 zł (słownie: pięćset złotych), II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1886 zł, JP - Syndyk Masy U. sp. z o.o. w upadłości z/s w ... wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu PPPr oświadczeniu podał, że Spółka od października 2017 r. znajduje się w stanie upadłości, co samo w sobie świadczy o złym stanie finansów masy upadłości. Podstawą ogłoszenia upadłości jest bowiem stan niewypłacalności, a celem postępowania upadłościowego spłata wierzycieli. Z udziałem Spółki, a obecnie Syndyka, toczy się wiele postępowań w różnych sądach i przed organami administracji skarbowej. Przez około 2 miesiące doręczono mu około 340 decyzji administracyjnych pierwszej instancji, dotyczących należności celno-podatkowych, przy czym nie ma pełnej wiedzy na temat liczby toczących się postępowań, ale przewidywana, według informacji uzyskanych od organów podatkowych, przekracza tysiąc. Przed WSA w Rzeszowie w listopadzie i grudniu 2017 r. zakończono postępowania w 46 sprawach. Wartość opłat sądowych we wszystkich szacuje na około milion złotych, którym nie dysponuje. Według bilansu sporządzonego dla celów postępowania upadłościowego na dzień 29 października 2017 r. strata w działalności Spółki wynosiła 438 193,22 zł. Stan rachunku bankowego wynosi około 50 000 zł, wartość kapitału zakładowego 500 000 zł. Syndyk posiada też środki zdeponowane u notariusza. W niniejszej sprawie reprezentowany jest przez zawodowego pełnomocnika, adwokata. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) zwanej dalej: "Ppsa", osobie prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nie ulega wątpliwości, że Spółka postawiona została w stan upadłości. Pomimo tego, że o prawo pomocy ubiega się Syndyk, oceny wniosku dokonać należało przez pryzmat sytuacji materialnej masy upadłości. Syndyk winien zatem przedstawić sytuację materialną i zdolności płatnicze reprezentowanej Spółki, które w obiektywny sposób wykazałyby, że nie będzie w stanie ponieść kosztów postępowania związanych z udziałem w nim, czyniąc zadość dyspozycji art. 199 Ppsa. Podkreślić przy tym należy, że instytucja prawa pomocy nie może być wykorzystywana do ochrony prywatnego majątku, ponieważ służyć ma zapewnieniu dostępu do sądu tym podmiotom, którym brak środków finansowych dostęp ten by uniemożliwiał. Ponadto, w przypadku osób prawnych, wykazanie przesłanek określonych w art. 246 § 2 Ppsa nie obliguje do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 30 września 2014 r. sygn. I FZ 325/14). Analiza wniosku w niniejszej sprawie przemawia za jego uwzględnieniem w części. Nie w pełni wykazano bowiem, że Syndyk nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Już tylko środki zgromadzone na rachunku bankowym pozwalają na ich poniesienie, podobnie jak pozwoliły zapewne skorzystać z usług zawodowego pełnomocnika, adwokata. Do czasu więc dysponowania takimi aktywami uwzględnienie wniosku w całości nie jest możliwe, ponieważ oznaczałoby ochronę prywatnego majątku strony, a jedynym kryterium oceny wniosku o prawo pomocy jest stan finansowy. Wbrew stanowisku Syndyka, stan niewypłacalności nie oznacza braku jakichkolwiek środków albo majątku, a ogłoszenie upadłości – w świetle art. 13 ust. 1 i art. 361 ust. 1 Prawa upadłościowego, oznaczać wręcz musi, że majątek niewypłacalnego dłużnika wystarcza na więcej aniżeli tylko zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego. Wskazana w formularzu strata według bilansu na dzień 29 października 2017 r. nie stanowiła dla Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach X Wydział Gospodarczy przeszkody w ogłoszeniu w dniu 30 października 2017 r. upadłości Spółki, a zatem jej majątek musiał posiadać wymierną wartość, która pozwala na poniesienie także innych wydatków aniżeli koszty postępowania upadłościowego. Do czasu ogłoszenia upadłości prowadziła zaś bardzo rozległą działalność gospodarczą, o czym świadczy chociażby wskazana przez Syndyka liczba postępowań z jej udziałem. W toku postępowania upadłościowego Syndyk powinien realizować obowiązki określone m.in. w art. 173, 306, 308, 331 Prawa upadłościowego, w tym podejmować czynności zmierzające do likwidacji majątku upadłego. Inicjując zaś postępowanie, które ma zmierzać do ochrony aktywów masy upadłości winien podjąć wszelkie możliwe działania, aby zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, oraz wykorzystywać te, które zasilają masę upadłości na bieżąco. W razie ich braku może zaś skorzystać z instrumentu określonego w art. 232 Prawa upadłościowego, choć biorąc pod uwagę deklarowany stan środków na rachunku bankowym wydaje się to zbędne. Spółka rzeczywiście jest uczestnikiem wielu spraw sądowych, ale każdą należy ocenić indywidualnie. W 2017 r. w repertorium Wydziału I tut. Sądu zarejestrowano 82 jej skargi, w których poniesiono koszty z nimi związane. Okoliczność tę wziąłem pod rozwagę przy ocenie zdolności płatniczych masy upadłości, podobnie jak wartość przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie, która będzie mieć wpływ na wysokość opłat sądowych. Określona została ona przez Przewodniczącego Wydziału I na kwotę 94 252 zł. Oznacza to, że wpis od skargi wynieść powinien 1 886 zł, a od skargi kasacyjnej 943 zł (połowę wpisu od skargi). Do tego może dojść wydatek tytułem opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (100 zł), której nie pobiera się w przypadku wyroku uwzględniającego skargę. Uiszczenie ww. należności w pełnej wysokości, biorąc pod uwagę także inne sprawy sądowe, do których pod koniec 2017 r. zgłosił swój udział Syndyk (w tym procedowane pod sygn. I SA/Rz 634/17 i I SA/Rz 570/17, w których także zgłosił wnioski o prawo pomocy), jak również konieczność pokrywania innych bieżących wydatków związanych z likwidacją i prowadzeniem przedsiębiorstwa upadłego (kosztów postępowania upadłościowego), mogłoby odbyć się z uszczerbkiem dla tego procesu, w tym wierzycieli upadłego, wśród których jest i Skarb Państwa. Dlatego, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 Ppsa, postanowiłem zwolnić Syndyka od opłat sądowych, każdorazowo ponad kwotę 500 zł, oddalając wniosek w pozostałym zakresie. Należy jeszcze zauważyć, że wszystkie ww. sprawy Spółki z 2017 r. związane są z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą, a więc w pewnym sensie były możliwe do przewidzenia lub należało się z nimi liczyć. Postępowania sądowe są bowiem nieodzownym elementem obrotu gospodarczego, a należności prywatnoprawne nie mają pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi. Syndyk nie przedstawił zaś jakiegokolwiek zestawienia takich zobowiązań, aby możliwe było odniesienie ich do posiadanych zdolności płatniczych. Koszty postępowania sądowego należy zaś traktować na równi z innymi wydatkami ponoszonymi przez niego w toku postępowania upadłościowego, w tym swoim wynagrodzeniem. Z tej m.in. przyczyny upadły nie korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych; regulacji takich nie przewiduje nie tylko Ppsa, ale także ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 2344). Wydatek na ten cel można natomiast zaliczyć do kosztów postępowania upadłościowego na mocy art. 230 ust. 2 Prawa upadłościowego. Wskazane postępowania nie były inicjowane jednego dnia, a wnoszenie skarg było rozciągnięte w czasie, co z pewnością łagodziło obciążenia fiskalne i pozwalało na pewną przewidywalność wydatków. Podobnie w niniejszej sprawie koszty sądowe, chociaż w części, mogą być pokrywane w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum. Jeżeli chodzi zaś o deklarowaną liczbę spraw prowadzonych przez organy administracji skarbowej z udziałem upadłej Spółki, to nie przekłada się ona wymiernie na aktualne obciążenia fiskalne masy upadłości zwłaszcza, że jak zaznaczył Syndyk, są to decyzje wydane w pierwszej instancji. Jeżeli zajdzie konieczność wniesienia w tamtych sprawach skarg do sądu administracyjnego, Syndyk rozważy wówczas potrzebę wystąpienia z należycie uzasadnionym wnioskiem o prawo pomocy.