III SA/Gl 944/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie przekraczającej kwotę 2.000 (dwa tysiące) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 18.641 zł, skarżący, działający w sprawie za pośrednictwem doradcy podatkowego z wyboru, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej i utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w firmie [...] s.r.o. w C. w kwocie około 4.060 zł brutto (w przeliczeniu na polską walutę), z kolei żona osiąga wynagrodzenie w kwocie 4.000 zł. Wnioskodawca zaznaczył, że pozostałe wynagrodzenia są zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżący pozostaje w trzyosobowym gospodarstwie domowym: razem z żoną B. oraz z synem D. (20 lat). Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych, posiada natomiast gotówkę w kwocie 5.000 zł. Skarżący posiada udziały w dwóch podmiotach: 400 udziałów o łącznej wartości nominalnej 40.000 zł w [...] Sp. z o.o. w O. oraz 91 udziałów o łącznej wartości nominalnej 4.550 zł w [...] Sp. z o.o. w O. Na miesięczny dochód wspólnego gospodarstwa skarżącego składa się pięć źródeł. Skarżący otrzymuje następujące kwoty: 4.120 zł netto i 4.120 zł netto (obie kwoty z tytułu pełnienia funkcji zarządzie spółek [...] i [...]) oraz wynagrodzenie w [...] s.r.o. – 4.060 zł netto. Z kolei jego żona uzyskuje wynagrodzenia w dwóch spółkach [...] i [...] – po 2.000 zł netto. Łączny dochód miesięczny małżonków G., wg oświadczenia złożonego na druku urzędowego formularza PPF, zamyka się więc w kwocie 16.300 zł netto. Strona oszacowała także swoje wydatki miesięczne: czynsz (około 880 zł); energia elektryczna (1.369 zł – za czerwiec 2017 r.); gaz (700 zł); woda (380 zł); wywóz śmieci (35 zł); telefony (104 zł); abonament RTV (149 zł); koszty utrzymania syna (około 1.000 zł); rata kredytu budowlanego hipotecznego (4.828,85 zł – do 2036 r.). Jednocześnie strona spłaca pożyczkę (900.000 zł) – odsetki od kapitału po 4.986 zł na kwartał. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, do akt nadesłano: zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu oraz umowy o pracę B. G.; wyciąg z rachunku bankowego B. G.; wyciąg z rachunku karty kredytowej skarżącego oraz wyciąg ze wspólnego konta służącego do obsługi spłat kredytu hipotecznego; szereg zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego (ich jest wiele banków, w których rachunki posiada skarżący); zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę skarżącego (w obu spółkach) – dochodzone należności stanowią w sumie kwotę 1.376.252,30 zł. W aktach znajdują się również akty notarialne obejmujące czynności dotyczące podmiotu gospodarczego i szereg zeznań podatkowych za 2016 r. małżonków G.; umowa pożyczki i kredytu hipotecznego (wskazanych na druku formularza PPF). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku H. G., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności wskazać należy, że wnioskodawca wykazał swój aktualny stan majątkowy w sposób dostatecznie jasny i przejrzysty. Dokonując jednak jego analizy stwierdzić należy, że skarżący nie zdołał wykazać, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, które skutkowałyby uwzględnieniem jego wniosku w całości. Żona skarżącego uzyskuje łączny dochód z tytułu wynagrodzeń w kwocie 4.000 zł netto miesięcznie. Z kolei łączny dochód miesięczny skarżącego zamykający się w kwocie 12.300 zł jest przedmiotem zajęć w postępowaniach egzekucyjnych. Należy podkreślić, że wnioskodawca nie udokumentował wysokości tych świadczeń w takim stopniu, jak nastąpiło to w przypadku wynagrodzeń jego żony. Brak jest bowiem w aktach stosownych zaświadczeń o wysokości tych wynagrodzeń. Skarżący wykazał jedynie, że są one przedmiotem zajęć egzekucyjnych. Należy jednak podkreślić, że zajęcie wynagrodzenia za pracę nie powoduje, że pracownik nie otrzymuje całego wynagrodzenia. Potrącenie wynagrodzenia w razie egzekucji innych należności niż świadczenia alimentacyjne, następuje do wysokości połowy wynagrodzenia. Zajęcie wynagrodzenia za pracę następuje do ½ wysokości wynagrodzenia. Druga połowa wynagrodzenia jest objęta zwolnieniem spod egzekucji. Wynika z tego, że poszczególne świadczenia z tytułu wynagrodzenia za pracę są nadal wypłacane pracownikowi w wysokości 50 % kwoty świadczenia. Wynika z tego, że na utrzymanie wspólnego gospodarstwa skarżącego nie jest przeznaczone tylko i wyłącznie wynagrodzenie jego żony. Skarżący powinien więc dysponować wynagrodzeniem w łącznej kwocie około 6.000 zł. Łączny dochód wspólnego gospodarstwa domowego małżonków G. oscyluje więc w granicach kwoty 10.000 zł. Skarżący nie wykazał wysokości opłat za poszczególne media, nie nadesłał bowiem odpowiednich rachunków. Z kolei podane przez niego na formularzu PPF kwoty opłat za media: energia elektryczna (1.369 zł – za czerwiec 2017 r.); gaz (700 zł); woda (380 zł) są, obiektywnie rzecz biorąc, kwotami bardzo wysokimi. Przyjmuje się, że z dobrodziejstwa prawa pomocy korzystać mają w pierwszej kolejności osoby ubogie. Trudno jest natomiast uznać za ubogie osoby, które ponoszą tak wysokie opłaty za media. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się powszechnie, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony (np. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2013 r., sygn. akt: II OZ 673/13, LEX nr 1361661). Co do obciążeń kredytowych skarżącego (w tym umowy pożyczki) stwierdzić należy, że nie wykazano de facto, czy zaciągnięcie tych zobowiązań rzeczywiście służyło zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący zaciągając wysokie zobowiązania powinien był również liczyć się z tym, że jego sytuacja finansowa może się przecież zmienić w przyszłości. Trzeba jednocześnie podkreślić, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W konsekwencji ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego – właśnie z uwagi na nadmierne obciążenie spłatą zaciągniętych zobowiązań prywatnych. Na marginesie wskazać również należy na kwotę 1.000 zł miesięcznie stanowiących koszty utrzymania syna. Ma się na nią składać także opłata za jego edukację. Z wyszczególnienia zawartego w rubryce nr 11 druku formularza PPF wynika, że kwota ta nie obejmuje kosztów wyżywienia. Ponoszenie takiej kwoty na utrzymanie niespełna dwudziestoletniego syna, pozostającego przecież we wspólnym gospodarstwie domowym razem z rodzicami również wskazuje na relatywnie duże możliwości finansowe i wydolność finansową małżonków G. Podkreślić należy, że na druku formularza PPF, w rubryce nr 7.2.1. – oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce – zawarte jest oświadczenie, zgodnie z którym skarżący dysponuje gotówką w kwocie 5.000 zł. W tym stanie rzeczy, zdaniem rozpoznającego wniosek, brak jest podstaw, aby stwierdzić, że aktualna sytuacja finansowa skarżącego spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny w przypadku poniesienie jedynie części opłaty sądowej. Faktem jest jednak, że wnioskodawca mógłby mieć znaczne trudności w uiszczeniu całej kwoty wpisu sądowego od skargi. W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący powinien być w stanie wygospodarować kwotę 2.000 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Kwota ta stanowi niespełna 11 % kwoty, którą skarżący byłby zobowiązany uiścić tytułem wpisu sądowego od skargi w sytuacji, w której jego wniosek zostałby całkowicie oddalony. Uiszczenie takiej kwoty nie powinno narazić skarżącego i jego rodziny na uszczerbek w ich koniecznym utrzymaniu. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.