II SA/Łd 836/17

Dnia 26 stycznia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Protokolant Sekretarz sądowy Izabela Bielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2018 roku sprawy ze skargi J. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów akt sprawy 1) oddala skargę; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A. Ł. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. LS Postanowieniem z dnia [...]., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2017r., poz. 1257), powoływanej dalej jako "k.p.a.", utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]., nr [...], którym odmówiono J.R. wydania uwierzytelnionych odpisów akt sprawy. W pierwszej kolejności Kolegium wyjaśniło, że postanowieniem z dnia [...], nr [...], stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]. nr [...], w przedmiocie wydania uwierzytelnionych odpisów akt sprawy, uznając, że zostało ono doręczone stronie w trybie art. 44 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 22 marca 2017r., sygn. akt II SA/Łd 971/16, uchylił postanowienie Kolegium, wskazując, że brak było podstaw do przyjęcia skuteczności doręczenia przesyłki w trybie zastępczym. Należy zatem uznać, że postanowienie Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...], zostało doręczone w dniu 22 sierpnia 2016 r., kiedy koperta wraz ze skarżonym zażaleniem postanowieniem organu pierwszej instancji została skarżącemu wydana. Tym samym też zachowany został termin do wniesienia zażalenia. Organ odwoławczy wskazał następnie, że realizacja uprawnienia z art. 73 § 2 k.p.a. uzależniona jest od legitymowania się przez stronę ważnym interesem, tym samym sam status strony nie uprawnia ją do żądania wydania uwierzytelnionych kserokopii. O ile strona do przeglądania akt sprawy nie musi wykazać się ważnym interesem, to już żądanie od organu wydania uwierzytelnionych odpisów wymaga jego uzasadnienia ważnym interesem. Na stronie spoczywa zaś obowiązek wykazania ważnego interesu w uzyskaniu uwierzytelnionych dokumentów, znajdujących się w aktach administracyjnych. W przypadku wydania uwierzytelnionych odpisów powstają nowe dokumenty, które strona może wykorzystywać poza prowadzonym postępowaniem. Z tych względów organ prowadzący postępowanie zobowiązany jest zbadać, czy żądanie strony jest uzasadnione jej ważnym interesem. Dalej organ II instancji podniósł, że w piśmie z dnia 13 czerwca 2016r. J.R. zwrócił się o bezpłatne wydanie odpisów uwierzytelnionych dokumentów, pochodzących od niego i sporządzonych z jego udziałem w trakcie wykonywania czynności przez pracownika MOPS. Podanie nie zawierało uzasadnienia. W odpowiedzi na to podanie Prezydent Miasta Ł. pismem z dnia 15 czerwca 2016r., nr [...], poinformował wnioskodawcę o treści art. 73 § 1 i 1a k.p.a. W piśmie z dnia 17 czerwca 2016 r. J.R. ponownie zwrócił się o bezpłatne wydanie odpisów dokumentów, pochodzących od niego i sporządzonych z jego udziałem w trakcie wykonywania czynności przez pracownika MOPS wskazując, że ma to związek z zawitym terminem skorzystania z przysługującemu mu prawa do wniesienia odwołania. W odpowiedzi na pismo Prezydent Miasta Ł. z dnia 15 czerwca 2016r., nr [...], skarżący stwierdził, że zapoznał się z aktami przedmiotowej sprawy i wnosi o bezpłatne wydanie odpisów dokumentów sporządzonych z jego udziałem w trakcie wykonywania czynności przez pracownika MOPS. Podanie nie zawierało uzasadnienia. Pismem z dnia 6 lipca 2016r., nr [...], Prezydent Miasta Ł. wezwał J.R. do wykazania ważnego interesu, uzasadniającego konieczność posiadania żądanych dokumentów. W odpowiedzi na ww. wezwanie w piśmie z dnia 13 lipca 2016r. J.R. stwierdził, że już wykazał i uzasadnił ważny interes strony. Mają powyższe na uwadze Kolegium stwierdziło, że skarżący nie wykazał istnienia ważnego interesu strony w uzyskaniu z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów. Organ odwoławczy dodał, że, jak twierdzi sam skarżący, z aktami sprawy się zapoznał, a więc mógł sporządzać z nich notatki lub kopie. O ile strona do przeglądania akt sprawy nie musi wykazać się ważnym interesem, to już żądanie od organu wydania uwierzytelnionych odpisów wymaga jego uzasadnienia ważnym interesem. Nie jest wystarczająca sama chęć posiadania uwierzytelnionych odpisów dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Nie stanowi również o ważnym interesie strony samo tylko powołanie się na otwarty termin do wniesienia środka prawnego. Na ostateczne postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożył J.R. podnosząc, że zaskarżone, postanowienie i jego uzasadnienie jest niezgodne z prawem, z prywatnym i społecznym interesem oraz rzeczywistym stanem faktycznym i prawnym, bowiem "obraża i narusza podstawowe, elementarne konstytucyjne i ustawowe prawa, dobra i interesy prywatne skarżącego, jako obywatela Rzeczypospolitej Polskiej oraz społeczne społeczeństwa i narodu polskiego". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Postanowieniem z dnia [...] przyznano skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W piśmie z dnia 22 stycznia 2017r., zatytułowanym "uzupełnienie skargi" pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko J.R., wyrażone w skardze oraz wniósł o dopuszczenie dowodów z dokumentów, załączonych do pisma na okoliczność "istnienia po stronie skarżącego ważnego interesu, o którym mowa w art. 73 § 2 k.p.a." W jego uzasadnieniu wskazał, iż potrzeba uzyskania przez skarżącego uwierzytelnionych odpisów akt sprawy wynika z konieczności załączenia ich do zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, jakie skarżący zamierza skierować do organów ścigania w związku z "licznymi nieprawidłowościami" w pracy organu pomocowego. Brak tychże stanowić zaś może podstawę do nieuzasadnionej odmowy wszczęcia postępowania, czego skarżący doświadczał już w swoich sporach sądowych. Zarówno bowiem sądy jak i organy ścigania odmawiają załączania do akt sprawy akt innych postępowań, zatem posiadanie przez skarżącego ich uwierzytelnionych odpisów praktyce tej będzie zapobiegać. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2014r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art.156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach – stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi w zaś grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art.145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 270, powoływanej dalej jako p.p.s.a.) Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, brak było podstaw do wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 74 § 2 k.p.a. wydany w związku z art. 73 § 2 k.p.a. Zgodnie art. 74 § 2 k.p.a. odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Natomiast według art. 73 § 1 k.p.a. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, przy czym prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Strona ma ponadto prawo żądać uwierzytelnienia sporządzonych odpisów lub kopii z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile uzasadnione jest to jej ważnym interesem (art. 73 § 2 k.p.a.). Z powyższego przepisu wynika, że organ może wydać uwierzytelnione dokumenty sprawy po pierwsze stronie postępowania, a po drugie jeżeli jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Omawiana regulacja prawna stanowi realizację zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, wyrażonej w art. 10 § 1 k.p.a. Uprawnienie przewidziane w art. 10 § 1 k.p.a. w postaci wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, nie mogłoby być realizowane przez stronę, gdyby nie miała ona możliwości wglądu w akta sprawy. Możliwość sporządzania notatek, kopii lub odpisów także po zakończeniu postępowania pozwala stronie na inicjowanie i obronę jej interesów, czy to w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jak i nadzwyczajnych trybach postępowania. Powyższe uprawnienia nie są niczym ograniczone. Inny charakter mają natomiast uprawnienia określone w art. 73 § 2 k.p.a. dotyczące żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów. Realizacja tych uprawnień uzależniona jest od legitymowania się przez stronę ważnym interesem. Należy mieć na uwadze, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, iż w przypadku wydania uwierzytelnionych odpisów lub kopii powstają nowe dokumenty, które strona może wykorzystać poza prowadzonym postępowaniem. Z tych względów organ prowadzący postępowanie zobowiązany jest zbadać, czy żądanie strony jest uzasadnione jej ważnym interesem (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2014r., sygn. akt II OSK 2997/12, z dnia 6 grudnia 2011r., sygn. akt I OSK 64/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podstawę do ustalenia, czy żądanie strony jest uzasadnione jej ważnym interesem, stanowić będą na ogół dane uzyskane od strony postępowania. Przy czym żądanie musi być skonkretyzowane w stopniu umożliwiającym organom ocenę jego zasadności w realiach danej sprawy. (por. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2017r., sygn. akt II SA/Wa 1660/16 oraz z dnia 27 lutego 2013r., sygn. akt II SA/Wa 1557/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) Odmowa wydania dokumentów w niniejszej sprawie nastąpiła z uwagi na okoliczność, że - zdaniem organu - skarżący nie wykazał swojego ważnego interesu, w wydaniu uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy. Stanowisko to, w ocenie Sądu, należy podzielić. W pierwszej kolejności bowiem wskazać należy, że żadne ze złożonych przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego pism, prócz artykułowanych przezeń zastrzeżeń pod adresem pracowników organu, nie wskazuje owego ważnego interesu, który legitymowałby skarżącego do ubiegania się o wydanie uwierzytelnionych odpisów. Ani bowiem zamiar złożenia odwołania od decyzji organu I instancji, wydanej w sprawie, której dotyczyło żądanie, ani planowane w przyszłości złożenie zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa (które nawiasem mówiąc zostało wyartykułowane dopiero w piśmie stanowiącym uzupełnienie skargi) okoliczności tej nie stanowią. Odwołanie nie wymaga załączania doń jakichkolwiek dokumentów, znajdujących się w aktach sprawy, tym bardziej, że akta te wraz z odwołaniem przekazywane są organowi odwoławczemu, właściwemu do rozpoznania środka zaskarżenia. Poza sporem pozostaje natomiast, że skarżący zapoznał się z aktami sprawy w dniu 27 czerwca 2017r., skutecznie korzystając również z prawa do wniesienia odwołania. W żadnym zakresie zatem brak uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy nie naruszył jego prawa do czynnego udziału w postępowaniu. Nie można przeto uznać, że potrzeba wniesienia odwołania stanowiła ważny interes w rozumieniu art. 73 § 2 k.p.a., uprawniający do domagania się wydania uwierzytelnionych odpisów dokumentów, znajdujących się w aktach sprawy. Dla wykazania "ważnego interesu strony" nie jest również wystarczające uzasadnienie go koniecznością ewentualnego powiadomienia organów ścigania o możliwości popełnienia przestępstwa. Podkreślenia wymaga, że dla złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa nie jest konieczne przedłożenie uwierzytelnionego dokumentu, dla tych potrzeb strona mogła zatem w trybie art. 73 § 1 k.p.a. sporządzić z akt notatki, kopie lub odpisy. (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2016r., sygn. akt I OSK 486/15, dostępy w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Załączone do "uzupełnienia skargi" kopie dokumentów urzędowych i prywatnych, wbrew stanowisku strony skarżącej, nie dowodzą tezy przeciwnej. Dokonana natomiast przez sądy powszechne ocena dowodów w sprawach, których stroną pozostaje skarżący, pozostaje bez wpływu na formalne wymogi, związane z ewentualnym wszczęciem postępowania karnego na skutek zawiadomienia skarżącego (w dacie orzekania jedynie hipotetycznego). Biorąc pod uwagę powyższe, wobec tego, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi z uwagi na brak podstaw do jej uwzględnienia. Po myśli art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016r., poz. 1714 ze zm.), przyznano natomiast pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie w kwocie 240 zł, powiększone o należny podatek od towarów i usług, wobec złożonego przezeń oświadczenia, iż koszty te nie zostały pokryte nawet w części. IB