I OSK 1667/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant: sekretarz sądowy Justyna Łaskawska po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2020 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Łd 836/17 w sprawie ze skargi J. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2017 roku nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów akt sprawy oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 26 stycznia 2018 r. (sygn. akt II SA/Łd 836/17) - orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") - oddalił skargę J. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy (pkt 1) oraz przyznał adwokatowi wynagrodzenie tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu (pkt 2). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku, w części oddalającej skargę, wniósł J.R. reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to: art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 73 § 2 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, podczas gdy naruszono przepisy postępowania poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego czego skutkiem było błędne ustalenie, iż strona nie wykazała ważnego interesu, o którym mowa w art. 73 § 2 k.p.a. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi w tej części do ponownego rozpoznania, wyznaczenie i przeprowadzenie rozprawy celem rozpoznania niniejszej skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi zaś żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., a zatem sprawa ta mogła być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny tylko w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, wobec czego podlega oddaleniu. Przedmiotem kontroli Sądu I instancji było postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...]utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...], którym odmówiono J. R. wydania uwierzytelnionych odpisów akt sprawy. Sąd Wojewódzki, oddalając skargę J. R. na ww. postanowienie, w całości podzielił stanowisko organów, iż w sprawie brak było podstaw do uwzględnienia żądania skarżącego dotyczącego wydania z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów z uwagi na niewskazanie ważnego interesu, zgodnie z dyspozycją art. 73 § 2 k.p.a. Sąd stwierdził, że ani zamiar złożenia odwołania od decyzji organu I instancji wydanej w sprawie, której dotyczyło żądanie zgłaszany przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego w piśmie z dnia 17 czerwca 2016 r., ani planowane w przyszłości złożenie zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa (które zostało wyartykułowane dopiero w piśmie z dnia 22 stycznia 2018 r. stanowiącym uzupełnienie skargi) nie stanowiły o ważnym interesie strony. Sąd wyjaśnił, że odwołanie nie wymaga załączania doń jakichkolwiek dokumentów, znajdujących się w aktach sprawy, tym bardziej, że akta te wraz z odwołaniem przekazywane są organowi odwoławczemu, właściwemu do rozpoznania środka zaskarżenia. Poza sporem pozostaje natomiast, że skarżący zapoznał się z aktami sprawy w dniu 27 czerwca 2017 r., skutecznie korzystając również z prawa do wniesienia odwołania. W żadnym zakresie zatem brak uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy nie naruszył jego prawa do czynnego udziału w postępowaniu. Zdaniem Sądu dla wykazania "ważnego interesu strony" nie jest również wystarczające uzasadnienie go koniecznością ewentualnego powiadomienia organów ścigania o możliwości popełnienia przestępstwa, bowiem dla złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa nie jest konieczne przedłożenie uwierzytelnionego dokumentu. Dla tych potrzeb strona mogła natomiast w trybie art. 73 § 1 k.p.a. sporządzić z akt notatki, kopie lub odpisy. Z wyrokiem tym nie zgodził się J. R., twierdząc, że w sprawie doszło do błędnych ustaleń faktycznych, bowiem swój interes prawny uzasadniał zamiarem złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], który przeprowadzał środowiskowy wywiad w miejscu jego zamieszkania. Swoje zastrzeżenia, które przekładały się w jego ocenie na spełnienie przesłanek z art. 231 k.k., przedstawiał konsekwentnie w wywiedzionych przez siebie pismach a w szczególności w piśmie z dnia 13 lipca 2016 r. - a nie jak wskazał Sąd - dopiero w uzupełnieniu skargi z dnia 22 stycznia 2018 r. Zdaniem skarżącego, również złożony przy ww. piśmie szereg dokumentów, uzasadniał żądanie wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy. W związku z powyższym wyjaśnić należy, że kodeks postępowania administracyjnego przewiduje dwa odrębne uprawnienia w zakresie szeroko rozumianego zapoznania się z dokumentami zebranymi w aktach sprawy. Pierwsze przewidziane jest w art. 73 § 1 k.p.a., zgodnie z którym strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje stronie także po zakończeniu postępowania. Uprawnienie do zaznajomienia się z aktami sprawy oraz samodzielnego utrwalenia zawartych tam treści na własny użytek nie wymaga przy tym spełnienia żadnych wymogów przez stronę, a organ nie może co do zasady ograniczać dostępu do akt. Drugie uprawnienie uregulowane zostało w art. 73 § 2 k.p.a., przewidującym, że strona ma także prawo żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Powyższe uprawnienie dotyczy zatem szczególnej formy zapoznania się z aktami sprawy i w tym przypadku na stronie spoczywa obowiązek wykazania ważnego interesu w uzyskaniu uwierzytelnionych dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych. Podkreślić przy tym należy, że podstawową formą uzyskiwania kopii lub odpisów z akt sprawy administracyjnej jest ich samodzielne wykonywanie przez stronę postępowania, do czego uprawnia art. 73 § 1 k.p.a., natomiast wydanie stronie uwierzytelnionych odpisów lub uwierzytelnionych kopii z akt sprawy ma charakter wyjątkowy, przy czym realizacja tego uprawnienia uzależniona jest od legitymowania się przez stronę ważnym interesem. Pojęcie "ważnego interesu strony", o którym mowa w art. 73 § 2 k.p.a., nie zostało w ustawie zdefiniowane, wobec tego rozpatrując zgłoszone na podstawie powyższego przepisu żądanie organ w każdym zindywidualizowanym przypadku dokonuje własnej oceny, czy w danej sprawie, ze względu na okoliczności prowadzonego postępowania lub ze względu na potrzeby strony, ważny interes strony zaistniał. Przy czym to na stronie spoczywa obowiązek wykazania, że jej żądanie jest uzasadnione ważnym interesem. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela ocenę Sądu I instancji wyrażoną w zaskarżonym wyroku, że skarżący kasacyjnie nie wykazał ważnego interesu w uzyskaniu uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy, co – wbrew zarzutom skargi kasacyjnej - zostało poprzedzone wnikliwą i rzetelną oceną materiału dowodowego w postaci pism skarżącego, w których zgłaszał takie żądanie. Odnosząc się do treści tych pism składanych w toku postępowania administracyjnego, tj. pisma z dnia: 13 czerwca 2016 r., 17 czerwca 2016 r., 27 czerwca 2016 r. i 13 lipca 2016 r., trafnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że nie jest wystarczające dla wykazania "ważnego interesu strony" w uzyskaniu uwierzytelnionych odpisów dokumentów z akt administracyjnych uzasadnienie go zamiarem złożenia odwołania od decyzji organu I instancji wydanej w sprawie, której dotyczyło żądanie (a tylko na takie przesłanki powoływał się skarżący w toku postępowania administracyjnego w piśmie z dnia 17 czerwca 2016 r., zaś pisma z dnia 13 czerwca 2016 r. i 27 czerwca 2016 r. w ogóle nie zawierały uzasadnienia). Powtórzyć jedynie przyjdzie za Sądem Wojewódzkim, że elementem koniecznym do wniesienia odwołania nie jest dołączenie do niego uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy, bowiem po złożeniu tego środka odwoławczego organ I instancji przekazuje całość akt organowi odwoławczemu, a ponadto dokumenty co do których skarżący wnioskował o sporządzenie odpisów, znajdują się w tych aktach i na każdym etapie postępowania skarżący jako strona miał do nich dostęp i w związku z czym mógł samodzielnie, w trybie art. 73 § 1 k.p.a., sporządzić z akt notatki, kopie lub odpisy. Jak wynika natomiast z akt sprawy, skarżący zapoznał się z aktami w dniu 27 czerwca 2016 r., zaś pismem z dnia 26 czerwca 2016 r. wniósł odwołanie, co potwierdza realizację przez stronę prawa do czynnego udziału w postępowaniu. Odnosząc się natomiast do argumentacji skarżącego kasacyjnie, iż swój ważny interes przedstawił również w piśmie z dnia 22 stycznia 2018 r. stanowiącym uzupełnienie skargi, wskazać trzeba, że zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, natomiast art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych definiuje kryterium kontroli działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, przy czym sąd administracyjny dokonuje oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania przez organ ostatecznego rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie – wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej – w uzupełnieniu skargi z dnia 22 stycznia 2018 r. skarżący wskazał na nowe, nieznane organom w dniu orzekania powody, dla których w jego ocenie legitymował się on ważnym interesem w uzyskaniu uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy. W żadnym bowiem z pism znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy skarżący nie uzasadnił swojego żądania koniecznością ewentualnego powiadomienia organów ścigania o możliwości popełnienia przestępstwa przez pracownika MOPSu w [...]. Uczynił to dopiero w uzupełnieniu skargi. Takiego uzasadnienia nie zawierało w szczególności pismo z dnia 13 lipca 2016 r. W piśmie tym skarżący wskazywał bowiem jedynie na szereg nieprawidłowości, których w jego ocenie dopuścił się pracownik socjalny podczas przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Z treści pisma nie sposób natomiast wywieść jakiegokolwiek uzasadnienia wystąpienia z żądaniem w oparciu o art. 73 § 2 k.p.a. Dlatego też, ze wskazanych wyżej przyczyn okoliczności powołane dopiero w uzupełnieniu skargi, jak też dokumenty doń dołączone nie miały znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego postanowienia. Na marginesie należy tylko wskazać, że dla złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa nie jest konieczne przedłożenie uwierzytelnionego dokumentu, dlatego też powody podane przez skarżącego w piśmie z dnia 22 stycznia 2018 r. nie mogły świadczyć o istnieniu "ważnego interesu" przemawiającego za realizacją wniosku o wydanie uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy, co słusznie podniósł Sąd I instancji. Konkludując, stwierdzić trzeba, że Sąd Wojewódzki wszechstronnie ocenił zebrany w sprawie materiał dowody i prawidłowo wywiódł, iż okoliczności powoływane przez skarżącego były niewystarczające, aby interes skarżącego zakwalifikować jako ważny w rozumieniu art. 73 § 2 k.p.a. W konsekwencji Sąd zasadnie uznał, iż brak jest podstaw do wzruszenia zaskarżonego postanowienia Kolegium, co skutkowało oddaleniem skargi. W świetle powyższego, zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 73 § 2 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. nie był zasadny. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej w ramach prawa pomocy orzeka właściwy wojewódzki sąd administracyjny ( art. 254 §1 p.p.s.a.). ----------------------- 6