IV SA/Wr 767/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędziowie Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (spr.) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków Protokolant starszy inspektor sądowy Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 2 lutego 2018 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Decyzją z [...] X 2017 r. (nr [...]) Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. (dalej "organ"), po rozpatrzeniu odwołania D. K. (dalej "skarżący"), utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w P. z [...] XII 2016 r. (nr [...]) o braku podstaw do stwierdzenia u D. K. choroby zawodowej - przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60% wartości należnej, wywołane narażeniem na pyły lub gazy drażniące, jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej co najmniej w 30% przypadków stwierdzono na stanowisku pracy przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń. W motywach decyzji organ wyjaśnił, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte z urzędu na skutek zgłoszenia dokonanego przez D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. - Oddział w L.. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżący był zatrudniony kolejno: - od 28 XI 1989 r. do 26 VI 1991 r. w Cukrowni "[...]" w J. (zakład zlikwidowany) jako ślusarz-tokarz; - od 21 VII 1992 r. do 22 IV 1999 r. w [...] S.A Oddział Zakłady Górnicze "[...]" w P. (obecnie: [...] S.A. - Oddział Zakłady Górnicze "[...]" w Kaźmierzowie) jako rurarz-monter rurociągów pod ziemią, górnik pod ziemią, górnik operator samojezdnych maszyn górniczych przodkowych pod ziemią (w narażeniu na pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę, czynniki chemiczne, spaliny Diesla); - od 11 XII 2000 r. do 25 I 2001 r. w J. Sp. z o.o. z siedzibą w J. jako pomoc stolarza maszynowego (w narażeniu na pył drewna twardego); - od 16 X 2001 r. do 14 I 2002 r. w Przedsiębiorstwie Handlowo-Produkcyjno- Usługowym T. sp. z o.o. w O. (zakład zlikwidowany, miejsce wykonywania pracy: Kopalnia Granitu "[...]" Sp. z o.o. w Z.) jako kamieniarz (w narażeniu na pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę); - od 01 X 2002 r. do 15 II 2003 r. w Przedsiębiorstwie Budowy Kopalń M. S.A. w T. (zakład zlikwidowany) jako górnik operator samojezdnych maszyn przodkowych pod ziemią (w narażeniu na pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę); - od 20 I 2004 r. do 20 I 2016 r. w [...] S.A - Oddział Zakłady Górnicze "[...]" w P. jako górnik operator samojezdnych maszyn górniczych pod ziemią, górnik operator samojezdnych maszyn górniczych przodkowych pod ziemią (w narażeniu na pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę, substancje chemiczne, WWA); - od czerwca 2016 r. przebywa na rencie. Dalej organ wyjaśnił, że sporządzone zostały oceny narażenia zawodowego oraz wydane orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. - Oddział w L. dnia 25 IV 2016 r., orzeczeniem lekarskim nr [...], stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u skarżącego. Jednostka orzecznicza I stopnia diagnostycznego swoje stanowisko uzasadniła tym, że: "(...) stwierdzone u skarżącego do stycznia 2014 r. prawidłowe wartości parametrów spirometrycznych w zakresie natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej FEV1 (znacznie powyżej 60%), brak narażenia zawodowego skutkującego rozwojem schorzenia, jak również wypadków w pracy polegających na zatruciu pyłami lub gazami drażniącymi wyklucza tło zawodowe przewlekłej obturacyjnej choroby płuc. Wskazane przez pacjenta objawy ze strony układu oddechowego należy wiązać z wieloletnim paleniem papierosów (do chwili obecnej) oraz przebytym w 2014 r. wysiękowym zapaleniem opłucnej i płuca lewego." Także Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. – po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – orzeczeniem lekarskim z [...] XI 2016 r. (nr [...]) stwierdzł brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Jednostka orzecznicza II stopnia diagnostycznego swoje stanowisko uzasadniła tym, że: "Z dostępnej dokumentacji wynika, że przed zachorowaniem na pleuropneumonię lewostronną we wrześniu 2014 r. nie stwierdzono u niego zaburzeń wentylacji płuc o typie obturacji z obniżeniem FEV1 poniżej 60% wartości należnej. Natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa FEV1 w badaniach spirometrycznych z 2008 r., 2011 r. i ze stycznia 2014 r. stanowiła odpowiednio: 77%, 76% i 72% wartości należnej. Wobec powyższych ustaleń dotyczących przebiegu choroby a w szczególności z uwagi na infekcyjny jej początek i pogorszenie parametrów wentylacji dopiero po przebytym ciężkim zapaleniu płuca i opłucnej lewej, fakt wieloletniego, ciągłego palenia tytoniu przez pacjenta a także przy uwzględnieniu danych odnośnie oceny narażenia zawodowego na zapylenie i czynniki drażniące układ oddechowy w ostatnich 10 latach pracy pacjenta (brak udokumentowanych przekroczeń normatywów higienicznych w środowisku pracy) - nie znajdujemy podstaw do rozpoznania u badanego przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli pochodzenia zawodowego". Organ zwrócił uwagę, że na etapie odwoławczym uzupełniono materiał dowodowy o brakujące oceny narażenia zawodowego (dotyczące "[...]" Sp. z.o.o. z siedzibą w J. oraz Przedsiębiorstwie Handlowo-Produkcyjno-Usługowym "[...]" sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w O.). Oceny te przesłano, celem ustosunkowania się, do jednostek orzeczniczych I i II stopnia wraz z treścią odwołania, w którym skarżący podał jako przyczynę schorzenia wysoką temperaturę na przodkach i wprowadzenie maszyn klimatyzowanych. Jednostki orzecznicze podtrzymały swoje stanowisko wyjaśniając, że fakt pracy w maszynach klimatyzowanych i różnic temperatur w środowisku pracy nie może być uznany za czynnik sprawczy przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli. Przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli jest pierwotnie chorobą oskrzeli, a nie miąższu płucnego czy opłucnej. W ocenie organu, mając na względzie, że materiał dowodowy nie budził zastrzeżeń, orzeczenia lekarskie sporządzone zostały w sposób obiektywny, przekonujący, nie było podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. W skardze na powyższą decyzję podniesiono, że choroba zawodowa jest skutkiem regularnego przegrzewania organizmu podczas pracy na dole. Skarżący podniósł, że dwa razy wywożono go do góry, bo temperatura przekraczała nawet 50 oC, zaś odpowiednie wpisy są dokonane w punkcie pierwszej pomocy R. –P.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Działając w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z 25 VII 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz.1066) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 VIII 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "ppsa", sąd administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ppsa). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 ppsa). Poddawszy takiej kontroli zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa, organ administracji publicznej zobligowany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy sprawy. Dowody zebrane w postępowaniu muszą pozwalać na dokonanie ustaleń w zakresie wszystkich okoliczności istotnych w sprawie, zaś ocena materiału dowodowego odpowiadać powinna zasadzie swobodnej oceny dowodów. Tylko pod takim warunkiem można uznać, że ustalenia faktyczne spełniają postulat zasady prawdy materialnej określonej w art. 7 kpa. O ile zagadnienia formalne dotyczące środków dowodowych stanowią przedmiot regulacji procesowej, o tyle zakres wymagających dowodu okoliczności istotnych w sprawie wyznaczony jest normami prawa materialnego, w oparciu o które rozstrzygana jest konkretna sprawa administracyjna. Decyzja zakwestionowana rozpatrywaną skargą została wydana na podstawie art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 2016 r., poz. 1666, ze zm.), dalej jako "kp", w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Stosownie do art. 235¹ kp za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Jak wynika z powyższego chorobę zawodową można stwierdzić po łącznym ustaleniu następujących przesłanek: 1) rozpoznana choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych; 2) choroba wystąpiła u pracownika lub byłego pracownika w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych; 3) ocena warunków pracy wskazuje na istnienie czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy; 4) istnieje bezsporny albo wysoce prawdopodobny związek przyczynowy pomiędzy działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy a stwierdzoną chorobą. W niniejszej sprawie rozpoznania dokonywano w zakresie choroby wymienionej w poz. 5 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 30 VI 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1367, ze zm.) – dalej "rozporządzenie". Chodzi więc o chorobę w postaci przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60% wartości należnej, wywołane narażeniem na pyły lub gazy drażniące, jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej co najmniej w 30% przypadków stwierdzono na stanowisku pracy przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń. Wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi mieć przy tym miejsce najpóźniej w okresie 1-go roku od zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Przesłanka narażenia zawodowego, a więc występowania w środowisku pracy czynników szkodliwych dla zdrowia, ustalana powinna być zgodnie z przepisami rozporządzenia. Zgodnie z § 6 ust. 3 rozporządzenia, ocenę narażenia zawodowego w toku ustalania rozpoznania choroby zawodowej przeprowadza lekarz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem (§ 6 ust. 3 pkt 1), następnie lekarz zatrudniony we właściwej do orzekania w zakresie chorób zawodowych jednostce orzeczniczej (§ 6 ust. 3 pkt 2). Jednakże w toku podejmowania decyzji w przedmiocie choroby zawodowej ocenę narażenia zawodowego przeprowadza właściwy powiatowy inspektor sanitarny (§ 6 ust. 3 pkt 3). Jednocześnie – jak wynika z § 6 ust. 4 rozporządzenia – ocenę narażenia zawodowego sporządza się na formularzu określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 237 § 4 pkt 1 kp, przy wykorzystaniu dokumentacji gromadzonej zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 2981 kp przez pracodawców i jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Sanitarnej, a także, jeżeli postępowanie dotyczy aktualnego zatrudnienia, na podstawie oceny przeprowadzonej bezpośrednio u pracodawcy z uwzględnieniem oceny ryzyka zawodowego. Wzór formularza oceny narażenia zawodowego określa załącznik nr 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 1 VIII 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób (Dz.U. z 2013 r., poz. 1379). Formularz po jego wypełnieniu podpisywany jest przez osobę prowadzącą postępowanie. Z powyższego wynika, że w żadnym wypadku oceny narażenia zawodowego nie może sporządzać pracodawca. Pracodawca jest stroną postępowania a jego interes w sprawach stwierdzenia choroby zawodowej z reguły koliduje z interesem pracownika. Tymczasem, jak wynika z materiału dowodowego sprawy, karty oceny narażenia zawodowego dotyczące pracy skarżącego w Oddziale Zakładu Górniczego "Rudna" (lata 2004 – 2016) oraz w Oddziale Zakłady Górnicze "[...]" (lata 1992 – 1999) sporządzone zostały w istocie przez pracodawców. Organ pierwszej instancji zwrócił się bowiem do nich o "opracowanie" kart narażenia zawodowego (pisma z 27 I 2016 r.), co w świetle powołanych wyżej przepisów jest niedopuszczalne. Sporządzenie, w tym i "opracowanie", karty narażenia zawodowego jest obowiązkiem organu. Przy realizacji tego obowiązku organ może naturalnie wykorzystywać dokumentację zgromadzoną przez pracodawcę oraz jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Sanitarnej, co jasno wynika z § 6 ust. 4 rozporządzenia. Nie może jednak swoich zadań w tym zakresie przerzucać na stronę postępowania. Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej mają charakter organów specjalistycznych, powołanych m.in. do przeprowadzania badań i pomiarów warunków zdrowotnych środowiska pracy, przy pomocy podległych im stacji sanitarno-epidemiologicznych (zob. art. 4 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 5 pkt 4a i art. 15 ust. 1 ustawy z 14 III 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej – Dz.U. z 2017 r., poz. 1261 ze zm.). Są to więc podmioty wyposażone w kompetencje i środki do przeprowadzania pomiarów i badań we własnym zakresie. Sąd zwraca uwagę, że karta oceny narażenia zawodowego stanowi dokument o bardzo istotnym znaczeniu dla sprawy stwierdzenia choroby zawodowej, gdyż z założenia wskazywać ma w sposób obiektywny i bezstronny stężenia czynników szkodliwych w konkretnym miejscu pracy uwzględniane następnie przez medyczne jednostki orzecznicze przy ustalaniu związku przyczynowego pomiędzy chorobą a warunkami pracy. W przypadku choroby, będącej przedmiotem ustaleń w niniejszej sprawie, poziom czynników szkodliwych stanowi nadto dodatkową przesłankę pozytywną stwierdzenia choroby zawodowej (wymagane stwierdzenie w ostatnich 10 latach pracy zawodowej co najmniej w 30% przypadków przekroczenia NDS). Nie bez powodu prawodawca wyraźnie zastrzegł, jakie podmioty mogą przeprowadzać ocenę narażenia zawodowego, bowiem ustalenia w tym zakresie mogą być uznane za wiarygodne tylko w przypadku dokonania ich przez podmiot dający pełną rękojmię bezstronności, rzetelności i obiektywizmu. Udział stron postępowania w tym zakresie powinien zaś zostać ograniczony do przedłożenia, wymaganej przez organ, dokumentacji czy złożenia wyjaśnień lub wniosków, które zawsze podlegać powinny krytycznej ocenie organu z pozycji zasady swobodnej oceny dowodów. W ocenie Sądu karty narażenia zawodowego z dnia 4 II 2016 r. i z 24 II 2016 r., "opracowane" przez Oddziały [...] S.A. i przesłane organowi pierwszej instancji, nie dają rękojmi bezstronności i obiektywizmu z uwagi na sprzeczność interesów stron w sprawie choroby zawodowej. W konsekwencji organy administracji, oceniając pozytywnie ich wiarygodność dowodową i czyniąc je podstawą faktyczną rozstrzygnięcia, naruszyły art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa w zw. z § 6 ust. 3 i 4 rozporządzenia, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Poziom stężeń czynników szkodliwych wykazany w problemowych kartach narażenia zawodowego stanowił bowiem podstawę oceny dokonywanej zarówno przez medyczne jednostki orzecznicze jak i przez organ w zakresie choroby zawodowej. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135 ppsa. Rozpatrując sprawę ponownie należy przeprowadzić ocenę narażenia zawodowego w sposób zgodny z dyspozycją § 6 ust. 3 pkt 3 i ust. 4 rozporządzenia, a następnie dokonać dalszych czynności dowodowych stosownie do wyników tej oceny.