III SA/Kr 1470/17
WyrokWSA w Krakowie2018-02-06
Skład orzekający: Bożenna Blitek, Hanna Knysiak-Sudyka, Janusz Kasprzycki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy w przypadku braku prawomocnego orzeczenia sądu ustalającego opiekę naprzemienną nad dziećmi, organ administracyjny może uznać, że taka opieka jest sprawowana, co pozwoli na zaliczenie dziecka do rodziny ojca na potrzeby świadczenia wychowawczego?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracyjne prawidłowo odmówiły przyznania świadczenia wychowawczego, ponieważ brak jest prawomocnego orzeczenia sądu ustalającego opiekę naprzemienną nad dziećmi. Zgodnie z art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, dziecko może być zaliczone do rodziny obojga rodziców w przypadku opieki naprzemiennej, ale tylko jeśli wynika to wprost z orzeczenia sądu. W sytuacji, gdy prawomocnym wyrokiem sądu ustalono miejsce zamieszkania dzieci przy matce, organy administracyjne nie są uprawnione do samodzielnego ustalania charakteru sprawowanej opieki ani do domniemywania opieki naprzemiennej.Stan faktyczny
Skarżący ubiegał się o świadczenie wychowawcze na syna. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, uznając, że córki skarżącego, które mieszkają z matką, nie są zaliczane do jego rodziny, ponieważ nie istnieje prawomocne orzeczenie sądu ustalające opiekę naprzemienną nad nimi. Skarżący argumentował, że mimo braku takiego orzeczenia, faktycznie sprawuje opiekę naprzemienną, co potwierdza jego zdaniem ugoda mediacyjna i sposób podziału czasu z dziećmi, a także fakt posiadania Karty Dużej Rodziny. Organy i sąd uznały jednak, że brak orzeczenia sądu jest decydujący.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek (spr.) Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Sudyka WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Aleksandra Grabiec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2018 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 października 2017 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego skargę oddala.
Decyzją z dnia [...] 2017 r. nr [...] Prezydent Miasta odmówił przyznania J. D. świadczenia wychowawczego na dziecko: J. D. W uzasadnieniu organ I instancji podał, że aby możliwe było przyznanie wnioskodawcy świadczenia wychowawczego na syna J. D. jako kolejne dziecko należy ustalić, że wraz z żoną M. D. sprawuje on nad H. D. oraz J. D. opiekę naprzemienną, a w konsekwencji, że córki H. D. oraz J. D. zaliczają się - na gruncie ustawy - do jego obecnej rodziny. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, do przyjęcia, że dziecko znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców konieczne jest posiadanie orzeczenia sądu w tym zakresie. Organ I instancji podał, że z ugody zawartej przed mediatorem w dniu 22 czerwca 2016 r., w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym XI Wydział Cywilny - Rodzinny o rozwód, pomiędzy J. D. a M. D. ustalono, że obydwoje rodzice zachowują pełnię władzy rodzicielskiej nad córkami H. D. i J. D. oraz ustalono, że miejscem zamieszkania dzieci będzie miejsce zamieszkania matki. Jednocześnie ustalono, że sposób wykonywania opieki został opisany w Rodzicielskim Planie Wychowawczym będącym załącznikiem do ugody (Porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem), z którego wynika, że ojciec będzie się opiekował dziećmi w każdą środę odbierając dzieci z przedszkola/szkoły do czwartku zaprowadzając dzieci do przedszkola/szkoły, w I i III weekend miesiąca od piątku odbierając dzieci z przedszkola/szkoły do niedzieli do 20:00, część świąt oraz wakacji. Organ I instancji stwierdził, że z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 17 lipca 2017 r. w miejscu zamieszkania wnioskodawcy i z jego oświadczenia wynika, że opiekę faktyczną nad córkami H. D. oraz J. D. J. D. sprawuje w każdą środę od odebrania ze szkoły/przedszkola do czwartku rano do przywiezienia dzieci do szkoły/przedszkola, dodatkowo każdy I i III weekend miesiąca od piątku do odebrania ze szkoły/przedszkola do niedzieli do godz. 20:00. Mając powyższe na uwadze organ ustalił, że dzieci H. D. oraz J. D. w większości czasu zamieszkują i przebywają u matki M. D. Organ I instancji uznał zatem, że J. D. oraz jego żona M. D. nie sprawują opieki naprzemiennej nad dziećmi H. D. oraz J. D., a w związku z tym córki H. D. oraz J. D. nie zaliczają się do członków rodziny wnioskodawcy.
W odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji J. D. podniósł, że w wyroku rozwodowym Sąd Okręgowy pozostawił władzę rodzicielską obydwojgu rodzicom i nie orzekł o sposobie wykonywania opieki, opierając się o zawartą uprzednio ugodę oraz stanowiący jej załącznik plan rodzicielski. Odwołujący się wskazał, że w miesiącu spędza z dziećmi 10-11 dni, a w miesiącach letnich 14-15 dni. Odwołujący się podkreślił, że wydając wyrok rozwodowy, który opierał się na zgodnym porozumieniu obojga rodziców dotyczącym wychowawczego planu rodzicielskiego i opieki naprzemiennej, Sąd w żadnej mierze nie jest zobowiązany do wydawania jakiegokolwiek innego orzeczenia w tym przedmiocie. Nie wspomina o tym ani art. 58 ani art. 107 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Poza tym organ I instancji sam wskazał w uzasadnieniu swojej decyzji, że opieka naprzemienna nie wymaga w pełni proporcjonalnego podziału czasu, jaki dzieci spędzają z każdym z rodziców, a przede wszystkim ma za zadanie umożliwienie każdemu z rodziców spędzenia porównywalnej ilości czasu, co w przedmiotowej sytuacji w pełni osiągnięto. Odwołujący się dodał, że wraz z byłą żoną ponoszą koszty utrzymania, nauki, leczenia i kształcenia dzieci w sposób proporcjonalny. Zdaniem odwołującego się, taki model sprawowania opieki z definicji wpisuje się w założenia opieki naprzemiennej. Odwołujący się dodał przy tym, że w dniu 14 lipca 2017 r. została mu przez Urząd Miasta wydana Karta Dużej Rodziny na dziecko J. D., w której obie jego córki zostały uznane za członków jego rodziny.
Decyzją z dnia 18 października 2017 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 16, art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851), a także § 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania o świadczenie wychowawcze (Dz. U. z 2016 r. poz. 214) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2017 r. nr [...]. Kolegium stwierdziło, że ustawodawca prawo do pobierania świadczenia wychowawczego przez rodziców dziecka uzależnia od faktycznie sprawowanej opieki nad dzieckiem, przy czym istotnym elementem jej sprawowania jest - jak wynika z definicji rodziny zawartej w art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci - wspólne zamieszkiwanie rodzica z dzieckiem. Kolegium podało, że z akt sprawy wynika, iż H. i J. - dzieci M. D. i J. D., po orzeczonym rozwodzie przebywają 20 dni w miesiącu pod opieką matki, zaś przez 10 dni u ojca (w każdą środę popołudniu i czwartek rano oraz dwa weekendy, od piątku do niedzieli) oraz część świąt i wakacji, co wynika z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. Organ II instancji stwierdził, że w myśl art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, cechą opieki naprzemiennej jest jej sprawowanie w porównywalnych i powtarzających się okresach. Zdaniem organu odwoławczego, z porozumienia zawartego przed sądem wynika, że o ile porównywalne są okresy sprawowania opieki nad dziećmi odnośnie weekendów, Świąt i wakacji szkolnych (ferii), o tyle w ciągu tygodnia w większości opiekę nad dziećmi sprawuje matka (od niedzieli do środy rano i od czwartku popołudniu do piątku rano). Z powyższych względów Kolegium uznało, że J. D. należy uznać za pierwsze dziecko w rodzinie tworzonej przez J. D. z J. K., a to oznacza, że świadczenie wychowawcze odwołującemu się nie przysługuje.
W skardze na powyższą decyzję SKO J. D. wniósł o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 77 § 1 w związku z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, które to normy prawne obligują organ administracyjny do zebrania i oceny całokształtu materiału dowodowego co ma wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu swojej skargi skarżący podniósł, że choć w wyroku rozwodowym z dnia 19 grudnia 2016 r. Sąd Okręgowy jako miejsce zamieszkania jego córek H. D. i J. D. wskazał adres jego byłej żony M. D., to jednak władzę rodzicielską pozostawił obydwojgu rodzicom i nie orzekł o sposobie wykonywania opieki, opierając się o zawartą uprzednio ugodę oraz stanowiący jej załącznik plan rodzicielski. Takie rozwiązanie pozwoliło skarżącemu i jego byłej żonie sprawować opiekę naprzemienną nad ich dwiema córkami w taki sposób, że w każdym tygodniu od środy po przedszkolu do czwartku przed przedszkolem obie córki spędzają czas ze skarżącym oraz w co drugi weekend począwszy już od piątkowego popołudnia do niedzieli wieczorem. Ponadto tak święta, ferie jak i wakacje zostały podzielone równo pomiędzy obojga rodziców. Skarżący podkreślił, że wydając wyrok rozwodowy opierający się na zgodnym porozumieniu obojga rodziców dotyczącym planu rodzicielskiego i opieki naprzemiennej sąd w żadnej mierze nie jest zobowiązany do wydawania jakiegokolwiek innego orzeczenia w tym przedmiocie. Nie wspomina o tym ani art. 58 ani art. 107 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, które odnoszą się do orzeczeń sądu w materii sprawowania opieki przez rodziców. Skarżący wskazał, że wraz z byłą żoną ponoszą koszty utrzymania, nauki, leczenia i kształcenia dzieci w sposób proporcjonalny. Poza tym często ma miejsce sytuacja, w której była żona skarżącego nie może sprawować faktycznej opieki nad dziećmi ze względu na pracę zawodową i naukową i w tym czasie obie córki znajdują się u niego. Podobnie rzecz ma się w sytuacji kiedy dzieci wymagają stałej opieki ze względu na chorobę lub cykliczne wizyty u lekarzy specjalistów takich jak stomatolog i ortodonta. Wtedy również dzieci przebywają pod opieką skarżącego, choć fakt ten nie znajduje odzwierciedlenia w przytaczanym planie wychowawczym. W wyniku takich okoliczności często czas jaki skarżący spędza z dziećmi w skali miesiąca jest tożsamy z czasem jaki spędza z córkami jego była żona. Zdaniem skarżącego, taki model sprawowania opieki z definicji wpisuje się w założenia opieki naprzemiennej. Skarżący stwierdził, że w tej sytuacji organ wydający decyzję, wbrew wyrokowi Sądu Okręgowego oraz ugodzie podpisanej przed mediatorem, uzurpuje sobie prawo do definiowania zakresu opieki naprzemiennej w sobie tylko wiadomy sposób nie powołując się na żadne podstawy prawne a jedynie na wywiad środowiskowy. W związku z tym skarżący uważa, że decyzja organu o odmowie przyznania świadczenia jest pozbawiona podstaw prawnych i faktycznych i nosi znamiona dowolnego interpretowania przepisów prawa na niekorzyść wnioskodawcy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.
Na rozprawie w dniu 6 lutego 2018 r. skarżący oświadczył, że do chwili obecnej nie wystąpił do sądu opiekuńczego o zmianę sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.
W ocenie Sądu, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż organy obu instancji wydając zaskarżone decyzje nie naruszyły obowiązujących przepisów prawa.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na syna. Powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było przyjęcie, że skarżący nie sprawuje opieki naprzemiennej nad swoimi córkami, których miejscem zamieszkania jest miejsce zamieszkania ich matki.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851). Zgodnie z art. 4 i art. 5 ust. 1 i 3 tej ustawy:
"Art. 4. 1. Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.
2. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka."
"Art. 5. 1. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. (...)
3. Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł."
Powyższe oznacza, że przyznanie świadczenia wychowawczego w wysokości 500 zł miesięcznie na pierwsze dziecko w rodzinie możliwe jest tylko i wyłącznie w przypadku zachowania kryterium dochodowego, a przyznania tego świadczenia na tej podstawie skarżący niedomaga się.
Z kolei w myśl art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci:
"Art. 2. Ilekroć w ustawie jest mowa o:
16) rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców;"
Stan faktyczny sprawy jest bezsporny. Skarżący jest ojcem trójki dzieci: z pierwszego małżeństwa z M. D. ma dwie córki (H. ur. [...] 2011 r. i J. ur. [...] 2012 r.), a z drugiego związku z J. K. (której skarżący nie wpisał do wniosku jako wchodzącej w skład jego rodziny – k. 2 akt adm.) ma syna J. (ur. [...] 2017 r.). Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2016 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy, XI Wydział Cywilny – Rodzinny rozwiązał przez rozwód małżeństwo J. D. i M. D. W pkt II tego wyroku Sąd Okręgowy wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi J. i H. powierzył obojgu rodzicom, ustalając, że miejscem zamieszkania dzieci będzie miejsce zamieszkania ich matki. W pkt IV tego wyroku Sąd zobowiązując obie strony do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania małoletnich córek zasądził od skarżącego na rzecz każdej z córek tytułem alimentów kwoty po 1.200 zł miesięcznie – łącznie 2.400 zł miesięcznie do rąk matki dzieci M. D. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący zamieszkuje wraz z małoletnim synem J. D. i jego matką pod adresem K ul. Ł (oświadczenia skarżącego - k. 8 i 9 akt adm.), natomiast małoletnie córki J. D. i H. D. zamieszkują z matką M. D. pod innym adresem (K, ul. W wg pisma skarżącego – k. 42 akt adm.).
Kwestią sporną jest to czy skarżący wraz z byłą żoną sprawują opiekę naprzemienną i czy w związku z tym córki skarżącego mogą być zaliczone do jego rodziny, co otwiera możliwość przyznania świadczenia wychowawczego (tzw. 500 plus).
Zdaniem Sądu, rację mają organy obu instancji, albowiem w sytuacji ustalenia miejsca pobytu małoletnich przez Sąd w wyroku rozwodowym, istnienie prawomocnego orzeczenia przesądzającego tę kwestię jest wiążące dla organów administracyjnych. Stanowisko powyższe uzasadnia po pierwsze: treść art. 365 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 1822 z późn. zm., zwanej dalej K.p.c.), który stanowi, że:
"Art. 365. § 1. Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby."
Podkreślenia wymaga fakt, że ani ustawa Kodeks postępowania cywilnego, ani ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie wyłączają przytoczonego wyżej związania prawomocnym orzeczeniem organów administracji publicznej, organów państwowych czy sądów. Istnienie więc prawomocnego orzeczenia sądowego w przedmiocie ustalenia miejsca pobytu dziecka przy matce przesądza ustalenie, że dziecko to należy do "rodziny" matki, a nie do "rodziny" ojca – w rozumieniu ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (art. 2 pkt 16).
Po drugie: ustalenie przez Sąd miejsca pobytu dziecka przy matce powoduje uznanie, że dziecko przy matce ma pobyt stały, natomiast każdorazowy pobyt dziecka w innym miejscu musi być traktowany jak pobyt tymczasowy (domicilium dziecka - art. 26 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny Dz. U. z 2017 r., poz. 459 – K.c.), przy czym można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania (art. 28 K.c.).
Za pobyt tymczasowy uznany jest przykładowo pobyt dziecka w internacie, pomimo tego, że dziecko przebywa tam każdy dzień i każdą noc i nie musi korzystać z wyjazdów weekendowych do rodziców. Nie jest więc, zdaniem Sądu, rzeczą organów administracyjnych ustalanie charakteru pobytu dziecka u ojca w sytuacji jednoznacznej treści prawomocnego orzeczenia Sądu ustalającego ten pobyt przy matce. Jedyną drogą do zmiany orzeczenia Sądu w przedmiocie zmiany miejsca pobytu dziecka jest więc wystąpienie do sądu opiekuńczego, który ustali, czy rodzice dziecka (dzieci) wykonują w stosunku do niego (nich) opiekę naprzemienną, co uzasadnia "zaliczenie" dziecka do "rodziny" ojca w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci.
Po trzecie: ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie reguluje w sposób samodzielny "miejsca pobytu dziecka" na potrzeby tej ustawy, a zatem przy wykładni tego pojęcia należy mieć na względzie cały system prawny obowiązujący w Rzeczpospolitej Polskiej, nie wyłączając dwustronnych umów międzynarodowych i Konwencji, jak przykładowo: "miejsce stałe go pobytu" wskazujące na bezprawne uprowadzenie lub zatrzymanie dziecka w art. 3 obowiązującej Konwencji Haskiej z dnia 25 października 1980 r. dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę (Dz. U. z 1995 r. nr 108, poz. 528).
Z tego też względu Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1506/17, który wskazując na utrwalone już orzecznictwo w kolejnych orzeczeniach (wyrok z dnia 17 listopada 2017r. sygn. akt I OSK 1046/17, wyrok z dnia 4 października 2017r. sygn. akt I OSK 778/17 i wyrok z dnia 22 sierpnia 2017r. IOSK 947/17 – orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że "pozostawanie dziecka pod naprzemienną opieką obojga rodziców nie jest kwestią mogącą podlegać interpretacji stron lub organu, prowadzącego dane postępowanie administracyjne, a fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia sądu".
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1506/17 zaznaczył, że art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zawiera legalną definicji "rodziny" ustanowioną dla potrzeb tej ustawy, z której wynika wprost, że dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców w przypadku gdy dziecko jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji - zgodnie z orzeczeniem sądu. Sąd ten podkreślił, że: "Na gruncie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci zasadą jest zatem uznawanie danego dziecka za członka jednej rodziny a jednoczesne zaliczenia go do odrębnych rodzin obojga rodziców może nastąpić tylko wyjątkowo. W związku z tym, skoro w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci ustawodawca zawarł definicję legalną pojęcia rodziny, a językowa wykładnia tego przepisu nie budzi żadnych wątpliwości, to należy uznać, że ustawodawca – na gruncie tej ustawy – instytucję rodziny rozumiał tak, jak wyraził to w w/w definicji. Powyższy przepis jest przepisem szczególnym i musi być wykładany ściśle. Jakakolwiek zatem jego wykładnia rozszerzająca nie jest uzasadniona. Organy administracji publicznej, realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad dzieckiem przez jego rodziców. Zagadnienia związane ze sprawowaniem opieki nad małoletnimi dziećmi i uregulowaniem kontaktów pomiędzy rodzicami i dziećmi są bowiem sprawami cywilnymi, rozpatrywanymi w oparciu o przepisy prawa rodzinnego i opiekuńczego. Rozpatrywanie tego rodzaju spraw należy zatem do właściwości sądu powszechnego. Powyższe oznacza zatem, że - na zasadzie art. 2 § 1 k.p.c. – ustanowienie opieki naprzemiennej obojga rozwiedzionych rodziców nad dzieckiem należy do kompetencji sądu powszechnego, a w braku takiego orzeczenia sądowego, istnienia tego rodzaju opieki nie można domniemywać w toku postępowania o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego."
W ślad za stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w powyższym wyroku Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdza, że powyższa interpretacja przepisów prawa materialnego dotyczących pojęcia opieki naprzemiennej wskazuje na to, że jedynie orzeczenie sądu powszechnego kreuje taką opiekę z punktu widzenia przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Skoro skarżący takiego orzeczenia bezspornie nie przedłożył, to jego zarzuty zawarte w skardze nie były usprawiedliwione.
Po czwarte: art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wskazuje na czyj wniosek następuje ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata. Z kolei ust. 4 pkt 3 tego art. 13 wskazuje na dokumenty, które należy dołączyć jako niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego i stanowi:
"Art. 13. 4. Do wniosku dołącza się odpowiednio:
3) zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego:
a) zaświadczenie sądu opiekuńczego lub ośrodka adopcyjnego o prowadzonym postępowaniu sądowym w sprawie o przysposobienie dziecka,
b) prawomocne orzeczenie sądu orzekające rozwód lub separację,
c) orzeczenie sądu opiekuńczego o ustaleniu opiekuna prawnego dziecka,
d) inne dokumenty potwierdzające spełnianie warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia wychowawczego będącego przedmiotem wniosku."
Również wydane na podstawie art. 13 ust. 22 omawianej ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze szczegółowo reguluje sposób i tryb postępowania wskazując wyraźnie na konieczność dołączenia dokumentów i odpisów prawomocnych orzeczeń. Jest niewątpliwym, że każda wydana w tym postępowaniu decyzja jest obowiązana być wydana zgodnie z treścią przedłożonych dokumentów i odpisów prawomocnych orzeczeń, albowiem właśnie w takim celu są one przedkładane.
W związku z powyższym należy stwierdzić, że fakt sprawowania opieki naprzemiennej musi wynikać z orzeczenia sądowego, o którym mowa w art. 2 pkt 16 tej ustawy, a w braku takiego orzeczenia sądowego, istnienia tego rodzaju opieki nie można domniemywać w toku postępowania o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego. Powoduje to stwierdzenie, że organy administracyjne zasadnie uznały, że córki skarżącego nie są członkami rodziny skarżącego - w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł – jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło