IV SA/Gl 931/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant referent – stażysta Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2018 r. sprawy ze skargi M.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z 7 czerwca 2017 r. nr [...] 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Prezydenta Miasta C. decyzją Nr [...] z dnia [...] r. orzekł o odmowie przyznania M.F. świadczenia wychowawczego na W.F. w okresie od 01 kwietnia 2016 r. do 25 kwietnia 2017 r. oraz jednocześnie przyznał stronie prawo do świadczenia wychowawczego na W.F. w kwocie 500 zł miesięcznie w okresie od 26 kwietnia 2017 r. do 30 września 2017 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji wskazał m.in., zgodnie z orzeczeniem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r., sygn. akt [...] władza rodzicielska nad dzieckiem W.F. należała do jej matki. Postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w M. powierzył M.F. władzę rodzicielską nad W.F. Postanowienie to uprawomocniło się w dniu 26 lipca 2017 r. w związku z powyższym odmówiono stronie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od 01 kwietnia 2016 r. do 25 kwietnia 2017 r. czyli do czasu uprawomocnienia się ww. postanowienia. Od tej decyzji w części odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego zainteresowany odwołał się wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydana m.in. na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. (tekst jednolity Dz.U. z 2017 poz. 1257) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach orzekło utrzymać w mocy decyzję w zaskarżonej części. W uzasadnieniu Kolegium odwoławcze wskazało, że organ I instancji wszczął postępowanie na wniosek M.F. z dnia 16 czerwca 2016 r., w którym wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko W.F. i kolejne dziecko M.F. Postanowieniem Nr [...] z dnia [...] r. organ pierwszej instancji zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz dzieci W.F., M.F. z wniosku z dnia 16 czerwca 2016 r. Postanowieniem Nr [...] z dnia [...] r. organ pierwszej instancji podjął zawieszone postępowanie w części dotyczącej ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz M.F. w okresie od 01 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Następnie, decyzją Nr [...] z dnia [...] r. organ pierwszej instancji przyznał M.F. świadczenie wychowawcze na dziecko M.F. w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 01 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Postanowieniem Nr [...] z dnia [...] r. organ pierwszej instancji podjął zawieszone postępowanie o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz W.F. w związku z wnioskiem z dnia 16 czerwca 2016 r. Kolegium nadmieniło, że do do akt sprawy przedłożono postanowienie Sądu Rejonowego w M. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r., sygn. akt [...] mocą którego Sąd zmienił punkt 2 wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. w sprawie o sygnaturze akt [...] w ten sposób, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad W.F. powierza ojcu M.F.. Sąd stwierdził brak przesłanek do wydania zarządzeń opiekuńczych wobec W.F.. Wskazane postanowienie uprawomocniło się z dniem 26 kwietnia 2017 r. Dalej organ odwoławczy zaznaczył, że zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 11.02.2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2017 poz. 1851) zwanej dalej ustawą celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Następnie opisał kolejne przepisy tej ustawy. Zaakcentował, iż świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, a ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka albo opiekuna prawnego dziecka. Kolegium podniosło, iż zgodnie z art. 2 pkt 16 cyt. ustawy rodzina - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 04 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Organ zaznaczył, że z akt sprawy wynika, że Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia [...] r., sygn. akt [...] orzekł rozwód M.F. z I.F.. W punkcie 2 wyroku wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem stron W.F. Sąd powierzył matce I.F., ograniczając wykonywanie władzy rodzicielskiej M.F. do prawa współdecydowania o istotnych sprawach dziecka takich jak: wybór sposobu leczenia na wypadek choroby, wybór szkoły i kierunku kształcenia oraz sposobu spędzania wolnego czasu. Następnie zaś, Sąd Rejonowy w M. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt [...] zmienił punkt 2 wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. w sprawie o sygnaturze akt [...] w ten sposób, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad W.F powierzył ojcu M.F. Sąd stwierdził jednocześnie brak przesłanek do wydania zarządzeń opiekuńczych wobec W.F., a wskazane postanowienie jest prawomocne z dniem 26 kwietnia 2017 r. W tym stanie rzeczy, Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i zasługuje na utrzymanie w mocy. Organ odwoławczy związany jest wyrokiem rozwodowym z dnia [...] r. Sądu Okręgowego w K. powierzającym wykonywanie władzy rodzicielskiej nad W.F. matce I.F. i pozostawiając ojcu M.F. jedynie prawo do współdecydowania w istotnych sprawach córki takich jak: wybór sposobu leczenia na wypadek choroby, wybór szkoły i kierunku kształcenia oraz sposobu spędzania wolnego czasu. Dopiero od prawomocności tj. 26 kwietnia 2017 r. postanowienia Sądu Rejonowego w M. sygn. akt [...] panu M.F. przysługuje pełna władza rodzicielska nad córką W.F. Tym samym - w opinii organu – M.F. wraz z córką W.F. stanowią rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci dopiero od daty 26 kwietnia 2017 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący M.F. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania M.F. prawa do świadczenia wychowawczego na W.F. od dnia 01 kwietnia 2016 r. do 25 kwietnia 2017 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucii RP oraz art. 3 ust. 1, art. 20 i art. 27 Konwencji o Prawach Dziecka na skutek ich niezastosowania, co stanowi ograniczenie w dostępności do świadczenia wychowawczego na podstawie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci dla osoby sprawującej pieczę bieżącą nad dzieckiem na mocy przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz godzi w interes osoby dziecka, chroniony ustawą zasadniczą i umową międzynarodowymi przepisów prawa materialnego tj. art. 4 pkt. 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż skarżący nie jest opiekunem prawnym W.F., a w konsekwencji pozbawienie go prawa do świadczenia wychowawczego, podczas gdy małoletnie dziecko pozostaje pod wyłączną pieczą skarżącego i ponosi on nieodzowny ciężar związany z utrzymaniem dziecka, sprawując nad nim wyłączną opiekę, a postanowienie Sądu Rejonowego w M. [...] Wydziału Rodzinnego i Nieletnich w sprawie sygn. akt ([...]) z dnia [...] roku, ma jedynie charakter deklaratoryjny, przepisów prawa materialnego tj. art. 94 § 1 k.r. i o. przez ich niezastosowanie, podczas kiedy z jego treści wprost wynika, że w przypadku śmierci jednego z rodziców władza rodzicielska przysługuje drugiemu z rodziców, co spowodowało w niniejszej sprawie przejęcie opieki natychmiast po śmierci matki małoletniej, przez ojca małoletniej, a postanowienie Sądu Rejonowego w M. [...] Wydziału Rodzinnego i Nieletnich w sprawie sygn. akt ([...]) z dnia [...] roku, stanowiło jedynie potwierdzenie nabycia przez ojca małoletniej pełnej władzy rodzicielskiej, przepisów postępowania, tj. art. 6. art. 7, art. 8. art. 9. art. 10, art. 11 k.p.a. oraz art. 76 5 1, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nienależyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, nierozpoznanie całości materiału dowodowego, brak należytej oceny postanowienia Sądu Rejonowego w M. [...] Wydziału Rodzinnego i Nieletnich w T. w sprawie sygn. akt ([...] ) z dnia [...] roku. W stosunkowo obszernym uzasadnieniu strona skarżąca rozwinęła zarzuty skargi. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej zwanej P.p.s.a. - (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonego orzeczenia zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga jest zasadna. Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zwana dalej "ustawą" . Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Przysługuje ono matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (ust. 2 ww. artykułu) do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (ust. 3 ww. artykułu) w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (art. 5 ust. 1 ustawy). Przy tym, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Sąd nie podziela poglądów zaprezentowanych w decyzjach obu organów orzekających w sprawie. W szczególności skarżący – bez żadnych ku temu wątpliwości jest dla dziecka rodzicem (ojcem). Bezspornym również jest, ze matka dziecka, której Sąd Okręgowy w K. wyrokiem rozwodowym z dnia [...] r., sygn. akt [...] powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem stron W.F. (ograniczając wykonywanie władzy rodzicielskiej M.F. do prawa współdecydowania o istotnych sprawach dziecka takich jak: wybór sposobu leczenia na wypadek choroby, wybór szkoły i kierunku kształcenia oraz sposobu spędzania wolnego czasu) zmarła w dniu [...] r. Oczywistym także jest, ze prawo zmarłej matki W.F. do otrzymywania świadczenia wychowawczego na dziecko wygasło w dacie jej śmierci. Art. 94 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że jeżeli jedno z rodziców nie żyje albo nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, władza rodzicielska przysługuje drugiemu z rodziców. W opinii Sądu śmierć, czy też uznanie za zmarłego są to sytuacje, które w zasadzie definitywnie konstytuują fakt jednoosobowego wykonywania władzy rodzicielskiej. Bezspornie bowiem władza rodzicielska osoby zmarłej wygasa z datą jej zgonu, a od tego jedynym jej dzierżycielem pozostaje drugi jej rodzic (gdyż nikt inny już tej władzy od momentu śmierci drugiego rodzica nie sprawuje). Zatem od daty [...] r. jedyna osobą której przysługuje władza rodzicielska nad W.F. jest skarżący. Stąd też trafna jest uwaga zawarta w skardze, że postanowienie Sądu Rejonowego w M. [...] Wydziału Rodzinnego i Nieletnich w sprawie sygn. akt [...] z dnia [...] roku, ma jedynie charakter deklaratoryjny, albowiem wobec zgonu rodzica któremu powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej wspomniany wyrok rozwodowy w części dotyczącej powierzenia wykonywania władzy rodzicielskiej się zdezaktualizował. Przede wszystkim jednak należy wskazać, ze omawiana ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie uzależnia przyznania wnioskowanego świadczenia (za wyjątkiem tzw. przypadku opieki naprzemiennej) od faktu - kto wykonuje władzę rodzicielską nad dzieckiem, czy od treści rozstrzygnięć sądów w tej kwestii. Jak już wyżej wspomniano, omawiana ustawa definiuje pojęcie rodzina w ten sposób, że oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia (...). Zatem skarżącemu (ojcu dziecka, który zamieszkuje i sprawuje bieżącą opiekę nad dzieckiem) przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego na córkę W.F. od daty kiedy weszła ona w skład jego rodziny (zamieszkała wspólnie ze skarżącym). Przy tym, oczywistym jest, że wymaga zbadania do kiedy zmarłej matce W.F. wypłacano przedmiotowe świadczenie, albowiem bezspornym jest, że na to samo dziecko nie można za dany konkretny okres otrzymywać jednocześnie dwóch tych samych świadczeń. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję i orzeczenie ją poprzedzające na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 a w zw. z art. 135 P.p.s.a. jako wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego. O kosztach orzeczono po myśli art. 200 cyt. wyżej ustawy. W toku ponownie przeprowadzonego postępowania mającego na celu wyjaśnienie niezbędnych dla rozstrzygnięcia okoliczności i analizy dokumentów sprawy, organ obowiązany będzie rozważyć poprawność konkluzji w kontekście powyższych uwag sądu, a następnie wydać rozstrzygnięcie, które będzie odpowiadało przepisom prawa materialnego, a motywy rozstrzygnięcia znajdą swoje odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu.