I SA/Sz 610/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.), Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Beata Radomska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 października 2015 r. sprawy ze skarg A. K., A. Z. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego - z dnia 19 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie podatku od nieruchomości za 2013 r. - z dnia 19 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie podatku od nieruchomości za 2014 r. 1. uchyla zaskarżone decyzje i poprzedzające je decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 grudnia 2014 r. nr [...] z dnia 8 grudnia 2014 r. nr [...] umarza postępowania administracyjne w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznych w sprawie podatku od nieruchomości za 2013 r. i 2014 r., zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących A.K. i A. Z. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu 25 marca 2013 r. A. Z. K. i A. K. złożyli w Urzędzie Miasta Sz. informację w sprawie podatku od nieruchomości, w której zadeklarowali iż są posiadaczami samoistnymi (bez tytułu prawnego) nieruchomości położonej w Sz. przy ul. [...] w tym gruntu oraz budynków lub ich części mieszkalnych, a także garażu i złożyli wniosek o wydanie decyzji w podatku od nieruchomości. W dniu [...] r. Prezydent Miasta Sz. wydał decyzję ustalającą stronom zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za 2013 rok, dotyczącą nieruchomości położonej w Sz. przy ul. [...]. W dniu [...] r. Prezydent Miasta Sz. wydał decyzję ustalającą stronom zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za 2014 rok, dotyczącą nieruchomości położonej w Sz. przy ul. [...]. W dniu 24 marca 2014 r. do Prezydenta Miasta Sz. wpłynęło pismo R. H., Z. H. i E. C., żądające wyjaśnień dlaczego decyzje w sprawie podatku od nieruchomości położonej przy ul [...] wydano na osobę A.Z.K. i A. K. W piśmie tym wskazano, że przedmiotowa nieruchomość jest przedmiotem postępowania spadkowego po zmarłych K. i Z. H., a uczestnikami tego postępowania są dzieci spadkodawców tj. Z. H., E. C., W. W., R. Ch., P. Z., R.Ch. Wskazano, że właściwym adresatem decyzji jest Z. H. który od 1959 r. mieszka przy ul. [...], a A. Z. K. i A. K. nie maja prawa do dziedziczenia, albowiem oni tylko (tam) mieszkają, zaś A. K. jest osobą obcą. Do akt sprawy uzyskano odpis księgi wieczystej, z którego wynika, że przedmiotowa nieruchomość to grunt oddany w użytkowanie wieczyste i budynek stanowiący odrębną własność. W księdze jako użytkownicy wieczyści figurują zmarli Z. H. syn F. i S. oraz K. H. córka D. i M., na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej. Prezydent Miasta Sz. zwrócił się dnia 9 kwietnia 2014 r. do Sądu Rejonowego Sz. Prawobrzeże i Zachód w Sz. czy toczy się postepowanie spadkowe po K. Ch. i Z. H. W odpowiedzi Sąd Rejonowy wyjaśnił, że toczy się postępowanie w sprawie spadku po Z. H. na wniosek R. H., natomiast nie nastąpiło jeszcze wezwanie uczestników do udziału w postępowaniu. Następnie pismem z dnia 27 maja 2014 r. Prezydent Miasta Sz. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sz. o stwierdzenie nieważności własnych decyzji ustalających A. Z. K. i A. K. zobowiązanie podatkowe za 2013 i za 2014 rok. Wskazał, że ujawniło się, iż wyżej wymienione osoby nie są wyłącznymi posiadaczami całej nieruchomości, bo część zajmują też zameldowani tam Z. H., R. H. i R. K. ( syn R. H.). Zdaniem organu uzasadniało to stwierdzenie nieważności decyzji jako skierowanej do osób nie będących stronami w sprawie na podstawie art. 247 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz. 613) dalej "o.p.". Postanowieniami z dnia [...] r. SKO wszczęło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Sz. za 2013 i 2014 ustalających A.Z. K. i A. K. zobowiązanie podatkowe za 2013 i za 2014 rok. Decyzjami z dnia [...] r. SKO stwierdziło nieważność powyższych decyzji Prezydenta Miasta Sz. Od decyzji odwołali się A. Z. K. i A. K. W odwołaniu podnieśli m.in., że byli i są posiadaczami samoistnymi tej nieruchomości i w związku z tym są podatnikami podatku od nieruchomości, a więc, że decyzja Prezydenta Miasta Sz. była prawidłowo do nich adresowana. Decyzjami z dnia [...] r. SKO utrzymało zaskarżone decyzje w mocy. Kolegium uznało, iż mimo, że A. Z. K. i A. K. zamieszkują na przedmiotowej nieruchomości, w istocie zamieszkują tylko jej część, a zatem nie mogą być uznani za podatników, przez co nie są osobami, do których należy skierować decyzję w sprawie podatku od nieruchomości i ustaleniu zobowiązania podatkowego w tym podatku odnośnie nieruchomości położonej w Sz. przy ul. [...], albowiem została ona oddana w użytkowanie wieczyste osobom, po których śmierci toczy się postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku. Wskazano, że posiadacze samoistni jak i współposiadacze samoistni mogą być podatnikami podatku od nieruchomości. Jednak zdaniem SKO ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2010 r., Nr 95, poz. 613 ze zm.) dalej określana jako "u.p.i.o.l.", w stosunku do użytkowania wieczystego nie przewiduje sytuacji takiej jak w przypadku własności, gdy w podatnikiem podatku od nieruchomości jest posiadacz samoistny a nie właściciel. Zdaniem organu gdy grunt pozostaje w użytkowaniu wieczystym jego posiadacz samoistny nie może być podatnikiem podatku od nieruchomości. Na powyższe decyzje SKO skargi złożyli A. Z. K. i A. K. zarzucając im: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie art. 3 ust. 1 u.p.i.o.l. poprzez jego błędne zastosowanie oraz art. 3 ust. 3 u.p.i.o.l. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, iż samoistny posiadacz nieruchomości nie może być podatnikiem podatku od nieruchomości, jeżeli nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste, w sytuacji gdy z przepisu wynika wprost, że jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym; 2) naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: a) naruszenie art. 233 §1 pkt 1 w zw. z art. 247 §1 pkt 3 o.p., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji stwierdzającej nieważność decyzji Prezydenta Miasta Sz. z powodu skierowania jej do osoby niebędącej stroną, następnie wskazując, że została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w sytuacji, gdy bezsprzecznie małżonkowie K. byli stroną decyzji podatkowej, a w sprawie nie zachodzi rażące - oczywiste naruszenie prawa; b) naruszenie art. 187 §1 o.p. w zw. z art. 192 o.p. w zw. z art. 122 o.p., poprzez ograniczenie postępowania dowodowego jedynie do informacji w sprawie podatku od nieruchomości, informacji od R. H., E. C. i Z. H. oraz informacji uzyskanej z Sądu Rejonowego Sz.-Prawobrzeże i Zachód w Sz. i ustalenie na podstawie tych dowodów, że A. K. i A. Z.-K. nie są stroną w sprawie podatku od nieruchomości w stosunku do nieruchomości położonej w Sz. przy ul. [...] (działka gruntu nr [...], obręb 2095 P.), i zaniechanie choćby przesłuchania A. K. i A. Z.-K. na okoliczność posiadania samoistnego nieruchomości; c) naruszenie art. 180 § 1 o.p., poprzez nieuwzględnienie wniosków dowodowych zgłoszonych przez skarżących w odwołaniu i w piśmie z dnia 17 marca 2015 roku, w sytuacji, gdy mogły się one przyczynić do wyjaśnienia sprawy, bowiem miały wykazać, że skarżący byli posiadaczami samoistnymi nieruchomości będącej przedmiotem opodatkowania, a więc, że to oni są podatnikami i decyzja Prezydenta Miasta Sz. została prawidłowo do nich adresowana; d) naruszenie art. 210 §1 i 4 o.p., poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób lakoniczny, bez dokładnego opisu stanu faktycznego i prawnego. W związku z powyższymi zarzutami strony wniosły o uchylenie zaskarżonych decyzji i zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sz. na rzecz skarżących solidarnie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa wg norm przepisanych. W odpowiedzi na skargi organ odwoławczy wniósł o ich oddalenie. Na rozprawie w dniu 28 października 2015 r. Sąd, na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", połączył do wspólnego rozpoznania i wyrokowania sprawy o sygn. akt I SA/Sz 610/15, I SA/Sz 611/15 oraz postanowił prowadzić sprawę dalej pod sygn. akt I SA/Sz 610/15. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skargi zasługują na uwzględnienie. Stosownie do art. 3 "p.p.s.a.", Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji. Oznacza to, że sądowa kontrola ostatecznej decyzji administracyjnej polega na badaniu jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego. Po pierwsze nie sposób zgodzić się z poglądem organu odwoławczego, że posiadacz samoistny nieruchomości znajdującej się w użytkowaniu wieczystym nie może być podatnikiem podatku od nieruchomości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 2 u.p.i.o.l. podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych. Z kolei w myśl art. 3 ust. 3 u.p.i.o.l. jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym. Zaś zgodnie z ust. 4 jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach, z zastrzeżeniem ust. 5. Zgodzić należy się z poglądem skarżących, iż SKO błędnie uznało, że przy prawie użytkowania wieczystego gruntu w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych brak jest norm, które pozwolą ustalić, kto: czy użytkownik wieczysty, czy posiadacz samoistny jest podatnikiem podatku od nieruchomości, bowiem ww. przepis rozstrzyga tą wątpliwość na rzecz posiadacza samoistnego. Poglądowi SKO zaprzecza także orzecznictwo sądowoadministracyjne. Należy tu przytoczyć wyrok WSA Gdańsku z dnia 22 lutego 2006 r. sygn. akt I SA/Gd 52/04, w którym wyrażono pogląd, iż stosownie do art. 3 ust. 3 u.p.i.o.l., jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym, przepis ten wyłącza zarówno możliwość powstania obowiązku podatkowego właściciela nieruchomości (który utracił samoistne posiadanie przedmiotowej nieruchomości), jak i jej użytkownika wieczystego. Powyższe stanowisko znalazło m.in. potwierdzenie w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 września 1995 r., w której podkreślono, że w sytuacji gdy samoistny posiadacz nie jest właścicielem nieruchomości, organ podatkowy przy wymiarze podatku od nieruchomości nie ma podstaw do wyboru podatnika, gdyż obowiązek podatkowy w tym zakresie będzie ciążył każdorazowo wyłącznie na samoistnym posiadaczu nieruchomości Posiadanie samoistne polega najogólniej biorąc, na faktycznym wykonywaniu tych uprawnień, które składają się na treść prawa własności. Dla istnienia samoistnego posiadania konieczne jest faktyczne władanie rzeczą, czyli dostrzegalny fakt wykonywania fizycznego władztwa (corpus), oraz czynnik psychiczny w postaci zamiaru władania rzeczą dla siebie (cum animo rem sibi habendi). Posiadanie może być wykonywane przez jedną lub większą liczbę osób. W tym drugim wypadku mówimy o współposiadaniu. Mamy z nim do czynienia wówczas, gdy rzecz znajduje się we wspólnym władaniu kilku osób, które władają nią w taki sposób, jak to czynią współwłaściciele, współnajemcy lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą, przy założeniu, że czynią to z wolą wykonywania wspólnego prawa (por. J. Ignatowicz (w:) Komentarz, t. I, 1972, s. 804; A. Kunicki (w:) System prawa cywilnego, t. II, 1977, s. 835 i n.; E. Gniewek, Komentarz, 2001, s. 782; E. Skowrońska-Bocian (w:) K. Pietrzykowski (red.), Komentarz, t. I, 2005, s. 795). Organ w przekonaniu Sądu przedwcześnie i nie mając ku temu wystarczających dowodów uznał, że A. Z. K. i A. K. nie są stroną w postępowaniu dotyczącym podatku od nieruchomości położonej w Sz. przy ul. [...]. Należy wskazać, że dotychczas ujawnione okoliczności wskazują, iż przedmiotowa nieruchomość znajduje się w posiadaniu kilku osób, w tym skarżących którzy również tam zamieszkują. Dotychczasowi użytkownicy wieczyści nie żyją, postępowanie spadkowe zaś zostało wszczęte, jednak nie zostało dotychczas zakończone i jego przewidywany rezultat jest nieznany. Posiadanie natomiast jest stanem faktycznym nie zaś prawem. Potwierdzenie bądź wykluczenie określonego stanu faktycznego wymaga zaś przeprowadzenia postępowania dowodowego. Dotychczas ujawnione w sprawie fakty i dowody wobec powyższego nie stanowiły wystarczającej podstawy do stwierdzenia nieważności postępowania w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości skarżącym. Zasadne natomiast wydaje się przyjęcie, iż stanowią one nowe okoliczności i dowody nie znane wcześniej organowi, stanowiące podstawę do wznowienia postepowania, w ramach którego organ winien poczynić z udziałem wszystkich zainteresowanych, wszelkie niezbędne ustalenia, prowadzące do właściwego rozstrzygnięcia sprawy, w tym przede wszystkim ustalić krąg osób będących podatnikami podatku od nieruchomości położonej przy ul. [...] w Sz. Zgodzić należało się zatem ze skarżącymi, iż w badanej sprawie, w stwierdzonym stanie faktycznym nie zachodziły przesłanki do wydania zaskarżonych decyzji, opartych na podstawie art. 247 § 1 pkt 5 o.p. Wobec wykazanych wyżej okoliczności, uznając skargę za zasadną na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. zaskarżoną decyzję należało uchylić. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 200 p.p.s.a.