II SA/Rz 1399/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Małgorzata Wolska Sędziowie WSA Maciej Kobak /spr./ WSA Elżbieta Mazur – Selwa Protokolant sekretarz sądowy Filip Róg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2018 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej -skargę oddala- aSygn. akt II SA/Rz 1399/17 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi M. K. (dalej w skrócie: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej w skrócie: "SKO") z dnia [...] października 2017 r. nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta [...] (dalej w skrócie: "organ I instancji") z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w kwocie 12.096 zł. Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego organ I instancji decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] odmówił umorzenia należności w wysokości 12.096 zł z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz uprawnionych J., M. i T. K. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od powyższej decyzji, SKO decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Następnie decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. organ I instancji ponownie odmówił umorzenia należności w wysokości 12.096 zł z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz uprawnionych J., M. i T. K. Jako podstawę prawną decyzji powołał art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 – dalej w skrócie: "k.p.a.") oraz art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm. – dalej w skrócie: "u.p.o.u.a."). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji opisał sytuację majątkową i zdrowotną skarżącego oraz podał, że jego zadłużenie z tytułu wypłaconych przez organ świadczeń z tytułu zaliczek alimentacyjnych wynosi 12.096 zł. Dalej wyjaśnił, że skarżący nie spełnia wymogów określonych w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., albowiem prowadzona przeciwko niemu egzekucja należności alimentacyjnej nie była skuteczna przez okres co najmniej 3 ostatnich lat w wysokości miesięcznej nie mniejszej niż wysokość zasadzonych alimentów. Organ I instancji nie znalazł również podstaw do zastosowania art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., albowiem skarżący nie pracuje od 1998 r., pomimo, iż orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie dyskwalifikuje go od podjęcia pracy, choćby w zakładzie pracy chronionej. Ponadto orzeczenie to zostało wydane do dnia 30 listopada 2017 r. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od powyższej decyzji, SKO decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...] utrzymało ją w mocy. W uzasadnieniu decyzji SKO wyjaśniło, że organ I instancji zasadnie uznał, iż nie została spełniona przesłanka do umorzenia choćby 30 % kwoty zobowiązań na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Ponadto w ocenie SKO, organ I instancji oceniając istnienie przesłanki do umorzenia ocenił w sposób prawidłowy i kompleksowy sytuację dochodową, zdrowotną i rodzinną skarżącego. Działanie organu I instancji ograniczyło się nie tylko do ustalenia jego sytuacji dochodowej ale także sytuacji zdrowotnej, życiowej i okoliczności te znalazły swoje odzwierciedlenie w wydanej decyzji. Zdaniem SKO, fakt posiadania orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, bezrobocie i konieczność ponoszenia wydatków związanych z codziennym utrzymaniem, nie czyni sytuacji skarżącego nadzwyczajnej na tle innych dłużników alimentacyjnych. Niskie dochody nie przesądzają o braku możliwości spłaty zadłużenia, zaś korzystanie przez stronę ze środków pomocy społecznej również nie stanowi wystarczającej przesłanki dla pozytywnego załatwienia wniosku o umorzenie. Wskazało przy tym, że skarżący nie został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy, zaś orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności zostało przyznane na czas określony do dnia 30 listopada 2017 r. Istnieją zatem realne możliwości poszukiwania i podjęcia zatrudnienia - stosownie do sił umysłowych i fizycznych - a w konsekwencji poprawy sytuacji finansowej skarżącego. Skarżący posiada zadłużenie z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaliczki alimentacyjnej, świadczeń alimentacyjnych wypłacanych przez ZUS. Jednocześnie nie pracuje od 1998 r., zaś egzekucja komornicza wobec niego jest prowadzona od 1997 r. Umiarkowany stopień niepełnosprawności datuje się natomiast od 13 sierpnia 2015 r. A zatem zadłużenie skarżącego jest efektem wieloletniego niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego i niepodejmowania starań celem zmiany tej sytuacji, w celu zapewnienia środków utrzymania i środków wychowania. SKO podkreśliło, że umarzanie zaległych należności każdemu dłużnikowi z powodu braku chwilowej możliwości zarobkowania prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych przez wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Na koniec SKO wyjaśniło, że ustawodawca w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. przewidział trzy rozwiązania dla dłużnika alimentacyjnego, które winny przyczyniać się do poprawy jego sytuacji. Dłużnik może więc wystąpić o odroczenie spłaty występującego zadłużenia, o rozłożenie na raty, a w ostateczności o umorzenie występującego zadłużenia. Zamieszczenie w przywołanym przepisie wymienionych możliwości poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego równoznaczne jest z tym, że stosowane one winny być w określony sposób, a mianowicie począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Z tego też powodu dłużnik alimentacyjny ma do wykorzystania w pierwszej kolejności przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożenia tej spłatę na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie występującej należności. W opinii SKO, aktualna sytuacja życiowa skarżącego może stanowić jedynie przesłankę do odroczenia terminu spłaty ciążącego na nim zobowiązania do czasu poprawy sytuacji dochodowej lub rozłożenia spłaty na raty. W ustawowym terminie skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję SKO. W uzasadnieniu podał, że jego sytuacja dochodowa, zdrowotna i mieszkaniowa nie uległa zmianie, w związku z czym wnosi o odroczenie spłaty ciążącego na nim zobowiązania do czasu poprawy jego sytuacji dochodowej i zdrowotnej. W odpowiedzi na skargę podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko SKO wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie miała uzasadnionych podstaw i z tego względu podlegała oddaleniu. Organy w sposób prawidłowy ustaliły okoliczności istotne w sprawie, poddały je pełnej ocenie i ustaliły właściwe konsekwencje tych ustaleń, przez pryzmat norm stanowiących podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Skarżący domagał się umorzenia należności w wysokości 12.096 zł z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz uprawnionych J., M. i T. K. Tryb i zasady rozpoznawania takiego wniosku reguluje art. 30 ust. 1 i ust. 2 u.p.o.u.a. W oparciu o art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. dopuszcza się wydanie decyzji umarzającej należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej, o ile dotychczas prowadzona wobec dłużnika alimentacyjnego była skuteczna; wysokość umarzanej należności jest uzależniona od długości okresu, w jakim skutecznie egzekwowano od dłużnika zaległości. Z dobrodziejstwa przywołanego przepisu skarżący nie mógł skorzystać, albowiem jak wynika z poczynionych przez organy ustaleń, prowadzona wobec skarżącego egzekucja nie była skuteczna; egzekucja prowadzona jest od roku 1997, a w jej toku nie wyegzekwowano żadnej należności – pismo Komornika Sądowego przy SR w [...] z dnia 7 kwietnia 2017 roku. Z kolei na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, o ile przemawia za takim rozstrzygnięciem jego sytuacja dochodowa i rodzinna. Sąd podziela pogląd, że umorzenie należności "z funduszu alimentacyjnego" w oparciu o art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. obejmuje również należności powstałe pod rządami ustawy z 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, czyli z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych - zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2011 r. I OSK 1095/11, publ. LEX nr 1131469. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Rzecz jednak w tym, że stan taki powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, na które dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu. Art. 30 ust. 2 ustawy 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający - wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2017r., sygn. I OSK 3474/15. Dokonując oceny sytuacji życiowej i rodzinnej skarżącego organy słusznie doszły do przekonania, że brak jest podstaw do pozytywnego rozpatrzenia jego wniosku. Skarżący nie pracuje od roku 1998. Już od roku 1997 prowadzona jest wobec niego egzekucja. Orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności datuje się od 13 sierpnia 2015 roku. Aktualnie skarżący, zgodnie z oświadczeniem złożonym na rozprawie posiada lekki stopień niepełnosprawności. Od momentu powstania należności nie zaistniały żadne obiektywne okoliczności uniemożliwiające skarżącemu spłatę zadłużenia. Samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2017 r., sygn. I OSK 2471/15. W ocenie Sądu konkluzja organów, że zadłużenie skarżącego powstało w wyniku wieloletniego zaniedbywania ciążących na nim obowiązków alimentacyjnych, pomimo iż skarżący miał możliwości podjęcia pracy zarobkowej adekwatnie do swoich kompetencji i stanu zdrowia, była prawidłowa. Skarżący ma 58 lat, mieszka w mieszkaniu własnościowym po matce, nie posiada nikogo na utrzymaniu. Źródłem jego dochodu jest zasiłek stały oraz zasiłek mieszkaniowy wraz z dodatkiem energetycznym w łącznej wysokości 663,45 zł. Skarżący nie pracuje ani zawodowo ani dorywczo. W ocenie Sądu nie zaistniała żadna nadzwyczajna i zupełnie wyjątkowa okoliczność, która trwale bądź czasowo uniemożliwiłaby skarżącemu podjęcie starań o uzyskanie środków finansowych na spłatę powstałego zadłużenia. Z tych względów Sąd skargę oddalił – art. 151 P.p.s.a.