I OSK 1095/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig – Maciszewska, Sędzia NSA Barbara Adamiak, Sędzia del. WSA Iwona Kosińska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Łd 289/11 w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Łd 289/11, po rozpatrzeniu skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujący stan faktyczny sprawy: S. G. zwrócił się do organu I instancji o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych od 2005 r. córce zaliczek alimentacyjnych. Prezydent Miasta Sieradza decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. odmówił uwzględnienia wniosku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, po rozpoznaniu odwołania S. G., ze względu na uchybienia proceduralne (brak niezbędnych ustaleń w przedmiocie sytuacji materialnej, dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy) zaskarżoną decyzję uchyliło w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W toku ponownego rozpoznawania sprawy przez organ l instancji S. G. w dniu [...] października 2010 r. złożył kolejny wniosek o umorzenie zadłużenia w wysokości [...] zł z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na rzecz jego córki. Organ I instancji decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. odmówił umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji, powołując się na regulację art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, stwierdził, że wnioskodawca dokonywał wpłat do komornika z tytułu alimentów, jednak wpłaty te nie zawsze były równe bądź wyższe od zasądzonej wysokości alimentów. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zaległości ma charakter uznaniowy, co oznacza, że umorzenie należności również w części nie jest obligatoryjne nawet w przypadku spełniania przez dłużnika przesłanek warunkujących udzielenie tej formy pomocy. Według organu I instancji, sytuacja ekonomiczna i zawodowa dłużnika alimentacyjnego jest trudna, wnioskodawca pracuje, lecz jego żona poszukuje pracy. W ocenie organu I instancji zastosowanie wobec S. G. instytucji umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych nie wpłynie faktycznie na jego sytuację dochodową, gdyż komornik utrzyma zajęcia egzekucyjne wynagrodzenia, aby zaspokoić roszczenia z tytułu funduszu alimentacyjnego oraz wierzycieli z tytułu zaległych alimentów. Nadto umorzenie należności alimentacyjnej byłoby sprzeczne z interesem społecznym, prowadziłoby bowiem do nieuzasadnionego obarczenia wszystkich obywateli obowiązkiem spłaty osobistego długu strony. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem S. G. złożył odwołanie. W jego uzasadnieniu wskazał, że stwierdzenie organu I instancji, że nie wywiązywał się z obowiązków alimentacyjnych jest krzywdzące. Nigdy nie uchylał się od płacenia alimentów na swoje dziecko, a w chwilach trudnych dla niego, kiedy nie miał pracy i nie było go stać na zaspokojenie swoich potrzeb wpłacał tyle, ile mógł. W toku ponownie prowadzonego postępowania toczyło się równolegle postępowanie sądowe o podwyższenie alimentów, z powództwa byłej żony. Sąd rejonowy uznał, że jego sytuacja finansowa jest trudna i nie podwyższył alimentów. Wobec tego niezrozumiałym jest dla odwołującego się stwierdzenie organu I instancji, że nie jest on w ciężkiej sytuacji. W dalszej kolejności odwołujący się wskazał, że jego żona jest poważnie chora. Rodzina odwołującego się zmuszona jest do korzystania z zasiłków z pomocy społecznej. W związku z tym, że żona odwołującego się jest w ciąży, sytuacja rodzinna uległa zmianie. W konkluzji odwołujący się zwrócił również uwagę na okoliczność, że od siedmiu lat, a więc od kiedy się rozstał z byłą żoną, na utrzymanie dziecka łoży tylko on bowiem matka dziecka nie podjęła żadnej pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy kwestionowaną decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, że co do zasady dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń alimentacyjnych. Obowiązek ten na dłużnika alimentacyjnego ustawodawca nałożył zarówno przepisami ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, ze zm.) obowiązującej do dnia 30 września 2008 r., jak i przepisem art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. Nr 1 z 2009 r., poz. 7, ze zm.), obowiązującej od dnia 1 października 2008 r. Organ przywołał treść art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wyjaśnił, że odwołujący się nie zawsze dokonywał wpłat do komornika na rzecz alimentów w wysokości równej bądź wyższej od zasądzonych alimentów. Zdaniem organu odwoławczego, okoliczność ta ma jednak drugorzędne znaczenie dla meritum sprawy, gdyż kwota należności powstałej z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych na rzecz córki odwołującego się została rozliczona po utracie mocy ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Według posiadanych przez organ dokumentów, biorąc pod uwagę zapis art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów odwołujący się najwcześniej o umorzenie należności w wysokości 30% będzie się mógł ubiegać w styczniu 2012 r. pod warunkiem systematycznego wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego na rzecz córki, w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Decyzja o umorzeniu należności ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ właściwy dłużnika ma prawo, a nie obowiązek uwzględnienia wniosku dłużnika alimentacyjnego. W odwołaniu od decyzji S. G. powołał się na krytyczną sytuację materialną i zdrowotną swojej rodziny. W ocenie organu II instancji, okoliczność ta nie może być brana pod uwagę w odniesieniu do umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej zaliczek alimentacyjnych. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dopuszcza bowiem rozważenie przez organ wierzyciela możliwości umorzenia w całości lub części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty z uwzględnieniem sytuacji dochodowej i rodzinnej należności dłużnika alimentacyjnego wyłącznie z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na tę decyzję organu odwoławczego skargę do sądu administracyjnego złożył S. G., wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonym decyzjom zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. W szczególności skarżący wskazał na naruszenie art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, a polegające na jego niezastosowaniu w sytuacji, gdy zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów do zaliczek alimentacyjnych stosuje się przepisy ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Nadto zdaniem skarżącego w sprawie doszło do naruszenia art. 107 § 1 kpa, gdyż organ w sposób niewłaściwy wskazał jako podstawę prawną rozstrzygnięcia zapisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Łd 289/11 uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodu zarzutów, podniesionych w jej treści. Sąd I instancji wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 tej ustawy w łącznej wysokości: 1) 30% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (ust. 2). Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3). Sąd I instancji stanął na stanowisku, że w świetle zarzutów skargi należy odnieść się do prawidłowości zastosowania przez organy przepisów prawa materialnego w kontekście zagadnień intertemporalnych. Skarżący podważył bowiem zastosowaną przez organ ustawę z 2007 r., której treść była podstawą do odmowy umorzenia zaległości (zaliczek) alimentacyjnych. Zdaniem skarżącego organ powinien był zastosować art. 41 obowiązującej ustawy z 2007 r., który nakazuje rozważyć wniosek skarżącego w oparciu o dotychczasowe przepisy, w szczególności art. 16 ustawy z 2005 r. Ustosunkowując się do powyższego stanowiska Sąd I instancji stwierdził, że zaległości alimentacyjne wnioskodawcy pochodzą z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych w trybie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Wniosek o umorzenie został złożony w dniu [...] października 2010 r., a zatem już pod rządami nowej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, która weszła w życie z dniem 1 października 2008 r. Nowa ustawa kwestię umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego uregulowała inaczej niż dotychczasowa ustawa o zaliczce. Ustawa ta zawiera jednak przepisy przejściowe wyraźnie regulujące granice stosowania przepisów dotychczasowych. Obejmują one sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy (art. 41), sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne (art. 42 ust. 2) i egzekucję należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (art. 43 ust. 1). Już to wyodrębnienie poszczególnych kategorii spraw w kolejnych trzech artykułach wskazuje wyraźnie, w ocenie Sądu I instancji, że pod pojęciem spraw o zaliczki alimentacyjne, użytym w art. 41 ustawy o pomocy, nie mieszczą się wszystkie sprawy uregulowane w rozdziale trzecim ustawy o zaliczce, lecz wyłącznie stricte sprawy o zaliczki alimentacyjne, a więc o ustalenie prawa do zaliczki i jej wysokości. Nie można zatem podzielić poglądu skarżącego, według którego art. 41 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów obejmuje również sprawy o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, których poprzednio dotyczył przepis art. 16 ustawy o zaliczce. Ponadto art. 41 ustawy o pomocy nie uzależnia stosowania przepisów dotychczasowych od chwili wszczęcia postępowania administracyjnego, lecz od chwili powstania prawa do zaliczki alimentacyjnej. Ponieważ prawo to nie mogło powstać po wejściu w życie ustawy o pomocy, nie przewidującej już tego rodzaju świadczenia, to art. 30 ust. 1 tej ustawy nie miałby nigdy zastosowania do należności wymienionych w art. 28 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Byłoby to sprzeczne z treścią owego art. 30 ust. 1, który właśnie wymienia należności, o których mowa m.in. w art. 28 ust. 1 pkt 2. Powyższe oznacza, zdaniem Sądu I instancji, że jednoznaczne ustalenie w nowej ustawie problematyki międzyczasowej nie stanowi podstaw do odwoływania się do reguł interpretacyjnych, pozwalających na wybór prawa w przypadku braku w nowym akcie prawa tego rodzaju przepisów przejściowych. Nieprawidłowe jest wszakże, zdaniem Sądu I instancji, stanowisko organu odwoławczego, że w niniejszej sprawie, w świetle brzmienia art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zastosowanie znaleźć może wyłącznie regulacja, zawarta w art. 30 ust. 1 powołanej ustawy. W ocenie Sądu, w składzie rozpoznającym sprawę, użycie przez ustawodawcę w art. 30 ust. 2 ustawy określenia "świadczenia z funduszu alimentacyjnego", nie oznacza możliwości umorzenia w tym trybie jedynie należności wypłaconych wierzycielowi alimentacyjnemu w oparciu o przepisy obowiązującej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wynika to z faktu, że fundusz alimentacyjny i świadczenia z niego wypłacane istniały również pod rządami ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (j.t. z 1991 r. Dz. U. Nr 45, poz. 200, ze zm.). Literalne zatem odczytywanie przepisu art. 30 ust. 2 musiałoby prowadzić do wniosku, że możliwość umorzenia należności dotyczy świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego obecnego i dawnego z pominięciem zaliczek alimentacyjnych. Tego rodzaju interpretacja w sposób nieuzasadniony dyskryminowałaby natomiast jedną kategorię dłużników alimentacyjnych. Ponadto stosowanie, jak w niniejszej sprawie, przepisów nowego prawa do należności powstałych pod rządami przepisów obowiązujących poprzednio, wymaga konsekwentnego uznania, że regulacja wspomniana obejmuje określone stany faktyczne w swym całokształcie. Z powołanych wyżej przyczyn nie można zatem, w ocenie Sądu I instancji, podzielić stanowiska wyrażonego w przywołanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8.października 2009 r., sygn. akt II SA/Lu 292/09, zasadzającego się na literalnej wykładni art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Nieporadność legislacyjna rodzimego ustawodawcy nie może bowiem uzasadniać stosowania prawa w sposób sprzeczny z jego celem. W ocenie Sądu I instancji hipotezą zarówno ust. 1, jak i ust. 2 art. 30 powołanej ustawy objęte są również należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (podobnie: Wojewódzki Sąd Alimentacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 25 listopada 2010 r. sygn. akt II SA/Lu 559/10 oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 2064/10, postanowienie z dnia 22 grudnia 2009 r. sygn. akt I OW 173/09, dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę powyższe Sąd I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję i stwierdził, że organ odwoławczy winien ponownie rozpoznać sprawę, oceniając również podstawy do zastosowania przepisu art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Skargę kasacyjną od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) zarzuciło kwestionowanemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. z 2009 r. Dz. U. Nr 1, poz. 7, ze zm.) przez jego błędną wykładnię, poprzez przyjęcie, że powołany przepis ma również zastosowanie do zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, ze zm.), oraz naruszenie przepisów prawa procesowego, które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] stycznia 2011 r. wskutek błędnego przyjęcia, że decyzja ta naruszała art. 30 ust. 2 ustawy dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, - art. 141 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez niewskazanie przesłanek zastosowania wykładni celowościowej art. 30 ust. 2 ustawy dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, - art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym, poprzez niezastosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy skarga S. G., jako nieuzasadniona, winna zostać oddalona. Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] stycznia 2011 r. ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. W obszernym i szczegółowym uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Między innymi organ podniósł, że wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej utraciła moc. Przepisy przejściowe ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie zawierają żadnych szczególnych rozwiązań dotyczących umarzania należności dłużników alimentacyjnych, wynikających z wypłaconych zaliczek, a zatem zgodnie z ogólną regułą stosowania prawa nowego, umarzanie należności dłużników alimentacyjnych, których należności powstały przed wejściem w życie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, winno odbywać się w oparciu o przepisy tej ustawy. W ocenie skarżącego kasacyjnie analiza przedstawionych uregulowań prawnych musi prowadzić do wniosku, że pod rządami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów umorzenie należności wynikających z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej może być dokonane wyłącznie na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy i w oparciu o przesłanki wymienione w tym przepisie. Zastosowanie do tych należności art. 30 ust. 2 ustawy byłoby działaniem contra legem i nosiłoby cechy rażącego naruszenia prawa. W ocenie autora skargi kasacyjnej zupełnie niewystarczające, w świetle obowiązków wynikających z art. 141 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, są podane przez Sąd powody poddania krytyce wykładni językowej art. 30 ust. 2 ustawy oraz powody zastosowania w to miejsce wykładni celowościowej. Nie ma żadnych podstaw aby przyjąć, w ocenie autora skargi kasacyjnej, że użyte w art. 30 ust. 2 ustawy określenie "świadczenia z funduszu alimentacyjnego" nie dotyczy wyłącznie funduszu alimentacyjnego utworzonego na mocy przepisów obecnie obowiązującej ustawy. Literalna wykładnia tego określania nie może bowiem prowadzić do wniosku, że chodzi tu również o fundusz alimentacyjny istniejący pod rządami ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (j.t. Dz. U. z 1991 r. Nr 45, poz. 200, ze zm.). Art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie dotyczy należności obciążających dłużników alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym, a zatem zwrot "świadczeń z funduszu alimentacyjnego" dotyczy tylko świadczeń wypłaconych na podstawie obecnie obowiązującej ustawy. W ocenie skarżącego kasacyjnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie przedstawił żadnego racjonalnego powodu, dla którego należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych miałyby również podlegać hipotezie art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r. wbrew jego literalnemu brzmieniu. Lakoniczność uzasadnienia zaskarżonego wyroku w tej części narusza, w ocenie skarżącego kasacyjnie, art. 141 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ w przypadku, kiedy sąd dokonując oceny zgodności z prawem decyzji poddaje przepisy prawa wykładni innej niż wykładnia językowa, to wybór takiego sposobu interpretowania przepisów winien być szczególnie przekonująco uzasadniony, w przeciwnym razie trudno mówić o należytym wyjaśnieniu przesłanek takiego a nie innego rozstrzygnięcia podjętego przez sąd. Skarżące Kolegium podniosło, że z faktu, że w okresie obowiązywania ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej istniał przepis określający przesłanki umorzenia należności dłużników alimentacyjnych szerzej, niż obecnie postanowił o tym ustawodawca w art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nie można wyprowadzać wniosku, że po stronie osób będących dłużnikami alimentacyjnymi powstało roszczenie o charakterze prawa nabytego, które to prawo nakazywałoby modyfikowanie w drodze wykładni celowościowej treści obecnie obowiązujących norm. Za takim działaniem nie stoi żaden z celów, jakie przyświecały uchwaleniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wskazanych w preambule do tej ustawy. Skarżący kasacyjnie podkreślił, że zasadą obowiązujących przepisów prawa jest, że wypłata przez gminę świadczeń alimentacyjnych osobom uprawnionym zamiast dłużnika alimentacyjnego ma charakter tymczasowy, a dłużnik jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Przepisy dopuszczające możliwość umorzenia dłużnikom alimentacyjnych należności wynikających z wypłaconych przez gminę świadczeń (finansowanych z budżetu państwa) należy ocenić jako przepisy o charakterze wyjątku od określonej wyżej zasady, co oznacza, że powinny być one interpretowane ściśle, a ich wykładnia rozszerzająca, choćby oparta na wykładni celowościowej, jest niedopuszczalna. Reasumując, skarżący kasacyjnie uznał, że wykładnia art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dokonana przez Kolegium jest prawidłowa, gdyż powołany przepis nie ma zastosowania do należności dłużników alimentacyjnych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, ze zm.), a w tej sytuacji skarga S. G. winna zostać oddalona, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako bezzasadna. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. W niniejszej sprawie skarżący oparł skargę kasacyjną na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z tym w pierwszej kolejności wymagają oceny zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, gdyż zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego może podlegać ocenie dopiero wówczas, gdy stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku nie nasuwa zastrzeżeń. Wnoszący skargę kasacyjną jako jej podstawę wskazał mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, przy czym jako przepis postępowania, do którego zarzut ten się odnosi, wskazał przepis art. 141 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez niewskazanie przesłanek zastosowania wykładni celowościowej art. 30 ust. 2 ustawy dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] stycznia 2011 r., wskutek błędnego przyjęcia, że decyzja ta naruszała art. 30 ust. 2 ustawy dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, poprzez niezastosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy skarga jako nieuzasadniona, winna zostać oddalona. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów art. 141 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w świetle jego uzasadnienia zawartego w złożonej skardze kasacyjnej jest całkowicie wadliwie sformułowany. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu uzasadnienie wyroku sporządza się z urzędu w terminie czternastu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo podpisania sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym, z zastrzeżeniem § 2 art. 141, który nie miał w niniejszej sprawie zastosowania. Zarzut ten jest całkowicie niezasadny, ponieważ z akt sprawy wynika, że ustawowy termin sporządzenia uzasadnienia wyroku z dnia 15 kwietnia 2011 r. w rozpatrywanej sprawie został przez Sąd I instancji dotrzymany. Uzasadnienie to zostało bowiem sporządzone w dniu 27 kwietnia 2011 r. Z treści uzasadnienia tego zarzutu zawartego w złożonej skardze kasacyjnej można by było wnioskować, że skarżący kasacyjnie chciał zarzucić Sądowi I instancji naruszenie przepisów art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Takiego jednak zarzutu, tj. naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 powołanej ustawy złożona skarga kasacyjna w ogóle nie zawiera. Podkreślić w tym miejscu należy, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia określonych orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych. Z uwagi na te wymagania, stosownie do art.175 § 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga kasacyjna, z zastrzeżeniem przypadków przewidzianych w § 2 i 3 art. 175 tej ustawy, musi być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. Wprowadzenie tzw. przymusu adwokacko-radcowskiego opiera się na założeniu, że powierzenie omawianych czynności prawnikom z profesjonalną znajomością prawa zapewni konstruowanie skarg kasacyjnych stosownie do wymogów przewidzianych w art.176 i art.174 pkt 1 i 2 tej ustawy. Dlatego też zgodnie z treścią art.183 § 1 powołanej ustawy Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może domniemywać intencji autora tego środka zaskarżenia i domyślać się naruszenie jakich przepisów zamierzał, czy powinien skutecznie zarzucić Sądowi I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest też uprawniony do jakiegokolwiek korygowania zarzutów kasacyjnych, czy też ich uściślania lub modyfikowania. W tej sytuacji wyjaśnić jedynie wypada, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi można uznać za usprawiedliwiony w sytuacji, kiedy sąd administracyjny nie wyjaśni w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z treści tego przepisu, z jakiego powodu wydał konkretny rodzaj orzeczenia (np. dlaczego uchylił zaskarżoną decyzje administracyjną lub dlaczego oddalił złożoną skargę). Na gruncie tej podstawy kasacyjnej nie można natomiast badać zasadności przyjętej podstawy rozstrzygnięcia oraz trafności samego wyroku. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 byłby skuteczny tylko wtedy, gdyby został połączony z innymi uchybieniami Sądu I instancji, zaistniałymi na etapie rozpoznania skargi, lub gdyby wadliwość uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie pozwalała na jego kontrolę kasacyjną. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 będzie zatem skuteczny jedynie wtedy, gdy wadliwość uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia jest tego rodzaju, że nie pozwala na kontrolę kasacyjną tego orzeczenia. Taką sytuacja niewątpliwie nie zaistniała w rozpatrywanej sprawie. Chybiony jest również zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 151 powołanej wyżej ustawy, poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji, mimo braku, jak uważa skarżący kasacyjnie, podstaw do uwzględnienia złożonej skargi. Zgodnie z art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala. Oznacza to, że jeżeli sąd administracyjny po przeprowadzeniu postępowania rozpoznawczego, nie będąc związany granicami skargi, wykaże nieistnienie naruszenia prawa w zaskarżonych rozstrzygnięciach albo istnienie naruszenia prawa ale nie dającego podstaw do uwzględnienia skargi (tj. naruszenie niemające istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia), wówczas stosuje powołany przepis. Natomiast w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. a powołanej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zatem warunkiem uwzględnienia skargi na podstawie tego przepisu jest ustalenie przez Sąd istnienia naruszenia prawa materialnego przez organ administracji publicznej rozpatrujący daną sprawę oraz stwierdzenie, że naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dopiero więc w sytuacji, gdyby nie było stwierdzonego przez Sąd takiego naruszenia przepisów prawa, Sąd ten miałby obowiązek (przy braku istnienia innych przesłanek zawartych w art. 145 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) zastosować przepisy art. 151 powołanej ustawy i skargę oddalić. Taka sytuacja nie zaistniała jednak w rozpatrywanej sprawie. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 30 ust. 2 ustawy dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a swoje stanowisko przedstawił w uzasadnieniu wydanego orzeczenia. Przedstawione w tym uzasadnieniu przesłanki uchylenia zaskarżonej decyzji nie pozwalały na zastosowanie w tej sprawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zarzut naruszenia art. 151 mógłby być skuteczny, gdyby w rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji oddalił skargę mimo wykazania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nastąpiło naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które miały wpływ na sposób rozpatrzenia sprawy. Również jednak taka sytuacja nie wystąpiła w rozpatrywanej sprawie. Podkreślić przy tym należy, że analiza skargi kasacyjnej w zakresie uzasadnienia postawionych w niej zarzutów, w istocie sprowadza się jedynie do polemiki z oceną prawną dokonaną przez Sąd I instancji, której skarżący kasacyjnie nie zaaprobował. Skoro zatem podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania okazały się nieusprawiedliwione, należy przejść do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego. Zasadnie skarżący kasacyjnie podnosi, że mimo tej samej nazwy "fundusz alimentacyjny" fundusz funkcjonujący obecnie na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz znajdujący się w likwidacji fundusz alimentacyjny określony w przepisach ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym nie są tożsamymi instytucjami, a art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie dotyczy należności obciążających dłużników alimentacyjnych wypłaconych na podstawie wspomnianej ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym. Art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dotyczy jedynie świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na podstawie obecnie obowiązującej ustawy. Zgodnie zaś z treścią art. 68 ustawy o świadczeniach rodzinnych w szczególnie uzasadnionych przypadkach związanych z sytuacją zdrowotną lub rodzinną osoby, przeciwko której jest prowadzona egzekucja alimentów, lub osoby zobowiązanej do zwrotu bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu (o którym mowa w ustawie z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym), likwidator tego funduszu może umorzyć, rozłożyć na raty lub odroczyć termin płatności należności likwidowanego funduszu z tytułu wypłaconych lub bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu. Jednakże fakt ten, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie ma wpływu na prawidłowość wydanego orzeczenia, w którym głównym problemem jest kwestia możliwości objęcia dyspozycją art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. z 2009 r. Dz. U. Nr 1, poz. 7, ze zm.), obowiązującej od dnia 1 października 2008 r., należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych pod rządami ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, ze zm.), obowiązującej do dnia 30 września 2008 r. W tej zaś kwestii Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska przedstawionego w uzasadnieniu złożonej skargi kasacyjnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego treść art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów należy wyjaśniać mając na uwadze funkcję tego przepisu w całej ustawie. Art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. reguluje bowiem całościowo kwestię możliwości umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu należności powstałych z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń alimentacyjnych. Zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Oznacza to, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności powstałe we wszystkich trzech sytuacjach, czyli: z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaliczek alimentacyjnych oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego. Natomiast zgodnie z brzmieniem art. 30 ust. 2 organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Przypomnieć należy, że w zasadzie tożsame z tą regulacją prawną rozwiązania zawierały poprzednio obowiązujące w tym zakresie przepisy prawne. W ustawie z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (j.t. z 1991 r. Dz. U. Nr 45, poz. 200, ze zm.) art. 17 stanowił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może w szczególnie uzasadnionych wypadkach umorzyć należności funduszu alimentacyjnego od osób zobowiązanych do alimentów oraz od osób, które bezpodstawnie pobrały świadczenia z tego funduszu. Obecnie na mocy art. 68 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w szczególnie uzasadnionych przypadkach związanych z sytuacją zdrowotną lub rodzinną osoby, przeciwko której jest prowadzona egzekucja alimentów, lub osoby zobowiązanej do zwrotu bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu, likwidator może umorzyć, rozłożyć na raty lub odroczyć termin płatności należności likwidowanego funduszu z tytułu wypłaconych lub bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu (ust. 1). Likwidator, za zgodą ministra właściwego do spraw finansów publicznych, może umorzyć należności likwidowanego funduszu z tytułu wypłaconych lub bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu (ust. 2). Od decyzji likwidatora, w sprawach określonych w ust. 1, przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego dotyczących spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych (ust. 3). Odwołanie, o którym mowa w ust. 3, wnosi się na piśmie do jednostki organizacyjnej Zakładu wskazanej w decyzji. Jeżeli odwołanie nie zostało uwzględnione podlega przekazaniu niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia, do sądu wraz z uzasadnieniem (ust. 4). Natomiast zgodnie z treścią art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, ze zm.) organ właściwy wierzyciela mógł umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Analiza powołanych przepisów wskazuje jednoznacznie, że do tej pory istniała możliwość umorzenia powstałych należności dłużnika alimentacyjnego ze względu na sytuację dochodową i życiową. W szczególności możliwość ta istniała pod rządami ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, czyli w czasie, w którym powstały przedmiotowe zaległości alimentacyjne S. G. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny, biorąc pod uwagę powyższe uregulowania prawne obowiązujące dotychczas oraz art. 2 i 32 Konstytucji, zgodnie z którymi Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, a nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny, stanął na stanowisku, że prawidłowo Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że norma art. 30 ust. 2 pod pojęciem "z funduszu alimentacyjnego" obejmuje również należności powstałe pod rządami ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, czyli z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Brak takiej prokonstytucyjnej wykładni art. 30 ust. 2 ustawy dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów spowodowałby, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, możliwości ubiegania się o umorzenie powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika, w sytuacji, w której pozostali dłużnicy alimentacyjni (których należności powstały pod rządami ustawy 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym oraz ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) nadal taką możliwość posiadają. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że odkodowanie treści normy prawnej wymaga zastosowania nie tylko wykładni językowej, ale w niektórych sytuacjach również ważną i równoważną jest wykładnia funkcjonalna i wykładnia systemowa. Przy czym stosując odpowiednią wykładnię należy pamiętać, że nie jest dopuszczalna interpretacja normy prawnej w oderwaniu od kontekstu całej ustawy, w której jest ona zamieszczona, jak i całego systemu prawa, w którym norma ta istnieje. Tym samym przytoczone w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego, czyli art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nie dają podstaw do zakwestionowania prawidłowości wykładni dokonanej przez Sąd I instancji w niniejszej sprawie. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podzielił stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącego zakresu stosowania art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przedstawionego w wyroku z dnia 27 października 2010 r. sygn. akt. I OSK 980/10, jako opartego jedynie na wykładni językowej analizowanego przepisu. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.