II FSK 2656/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), Protokolant Agata Grabowska, po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2020 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. sp.j. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Po 1154/17 w sprawie ze skargi P. sp.j. z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 25 września 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P. sp.j. z siedzibą w S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Po 1154/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę P. sp. j. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 25 września 2017 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: "P.p.s.a."). Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniosło P. sp. j. w S. (Spółka) zaskarżając ten wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła, na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi podczas, gdy skarga zasługiwała na uwzględnienie z uwagi na naruszenie następujących przepisów: a) art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201, ze zm.; dalej jako: "u.p.e.a.") - poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania egzekucyjnego; b) art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257; dalej: "KPA") w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez naruszenie przez organ administracji publicznej obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a w konsekwencji naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej. W związku z powyższym, skarżąca wniosła o: 1) uchylenie skarżonego wyroku w całości – na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania; 2) rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie – stosownie do art. 176 § 2 P.p.s.a.; 4) zasądzenie na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości sześciokrotności stawki według norm prawem przepisanych. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Analiza skargi kasacyjnej wskazuje, że jej autor co do zasady zgadza się z Sądem I instancji co do wykładni tego przepisu. Kwestionuje zaś, dokonaną przez Sąd I instancji ocenę ustaleń faktycznych dokonanych przez organ, sprowadzającą się do stwierdzenia, że w sprawie nie wystąpiła określona w art. 59 § 2 u.p.e.a. przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem skarżącej Sąd I instancji nie dostrzegł, że organ nie przeprowadził w tym zakresie wystarczającego postępowania dowodowego, zaś ocena zgromadzonego materiału dowodowego jest błędna. W tym zakresie Sąd I instancji miał błędnie zaaprobować naruszenie przez organ egzekucyjny art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 KPA w zw. z art. 18 u.p.e.a. Powołane przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stanowią odpowiednio: w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (§ 1); organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w świetle przedstawionych akt administracyjnych prawidłowa jest konkluzja Sądu I instancji, że w sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych wyżej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym odpowiednio. Na wstępie wypada podkreślić, że generalną regułą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Organ egzekucyjny jest zobowiązany do zastosowania wszelkich środków przewidzianych w ustawie, by ten cel zrealizować. Zasadniczo nie jest też w tym zakresie ograniczony terminem. Oznacza to, że zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. W orzecznictwie sądowym podnosi się, że umorzenie możliwe jest wówczas, gdy w ogóle nie można ustalić jakiegokolwiek majątku zobowiązanego (tak: wyrok NSA z 2 czerwca 2011 r., sygn. akt II FSK 169/10). Ponadto należy przypomnieć, nie kwestionowaną na gruncie niniejszego postępowania tezę, że na gruncie art. 59 § 2 u.p.e.a. umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej w sytuacji, gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia, następuje wedle uznania organów egzekucyjnych, które winny kierować się względami celowościowymi. Organ egzekucyjny ma prawo umorzenia postępowania, gdy zaistnieje opisana wyżej przesłanka, nie ciąży na nim jednak w tym zakresie żaden obowiązek. Tymczasem, jak wynika z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych poczynionych w zgodzie z powołanymi wyżej przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, skarżąca jest właścicielem pięciu nieruchomości. Nadto ustalono, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. posiada wpis hipoteczny korzystający z pierwszeństwa zaspokojenia na dwóch z pięciu nieruchomości. Wobec powyższego uznać należy za prawidłową ocenę organu egzekucyjnego, zaaprobowaną przez Sąd I instancji, że w toku postępowania egzekucyjnego możliwe jest uzyskania kwoty przewyższającej koszty egzekucyjne, tym bardziej, że w skardze kasacyjnej nie podniesiono żadnych okoliczności, które tę konkluzję skutecznie by podważyły. Odnosząc się do argumentów kwestionujących ocenę Sądu I instancji należy stwierdzić, że są one chybione. Po pierwsze przepis art. 59 § 2 u.p.e.a. nie odwołuje się do skuteczności egzekucji administracyjnej jako takiej ale do ustalenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zatem wszelkie wywody odwołujące się do skuteczności egzekucji administracyjnej nakierowanej na wykonanie obowiązku pienieżnego uznać należy za chybione. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis art. 59 § 2 u.p.e.a. nie nakłada na organ egzekucyjny obowiązku sporządzenia jakiegoś szczegółowo określonego co do formy dokumentu (kalkulacji), z którego wynikałoby, że w postępowaniu egzekucyjnym nie będzie możliwe uzyskanie kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Dlatego też wystarczające jest, jeżeli wniosek taki wynika z uzasadnienia postanowienia wydanego w tym przedmiocie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego postanowienia daje wystarczające podstawy faktyczne aby uznać, że w sprawie nie został spełniony warunek ewentualnego umorzenia postępowania egzekucyjnego, o którym mowa w art. art. 59 § 2 u.p.e.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest zrozumiały argument, że nie odniesiono się do osiąganych przez Spółkę dochodów poprzestając na enigmatycznym stwierdzeniu, że Spółka jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma potencjalną możliwość osiągania przychodów. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku, który jest wyłącznym przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje, że Sąd ten w żaden sposób nie oceniał, nie rozważał i nie wyprowadzał żadnych konsekwencji z takiej okoliczności. Odnosząc się do zarzutu kwestionującego prawidłowość stanowiska Sądu I instancji, który miał przyjąć, że doszło do naruszenia przepisów postępowania ale nie miało to wpływu na wynik niniejszej sprawy należy stwierdzić, że stanowiący podstawę sformułowania tego zarzutu fragment uzasadnienia zaskarżonego wyroku może budzić wątpliwości. Niemniej, analiza pełnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że Sąd I instancji jednoznacznie stwierdził, że w zakresie wyznaczonym przez treść art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie dowodowe było przeprowadzone w sposób prawidłowy. Końcowo, na marginesie poczynionych wyżej ustaleń, należy zauważyć, że zarówno autor skargi kasacyjnej jak i Sąd I instancji dość swobodnie (zamiennie) posługują się pojęciem "uzyskania w toku postępowania egzekucyjnego kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne" oraz pojęciem skuteczności prowadzonej egzekucji, rozumianym jako możliwość zaspokojenia pełnej kwoty dochodzonej w tym postępowaniu należności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie są to tożsame pojęcia, dlatego w postępowaniu, którego ramy wyznacza art. 59 § 2 u.p.e.a. organ nie jest zobowiązany ani uprawniony do czynienia ustaleń w zakresie skuteczności prowadzonej egzekucji jako takiej; ma jedynie ustalić, czy możliwe będzie uzyskania w toku prowadzanej egzekucji kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, zaś ewentualna kontrola sądowa tego rozstrzygnięcia musi mieścić się w tak zakreślonych ramach, co wynika z treści art. 134 § 1 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - oddalił skargę. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 ww. ustawy.