II SA/Lu 1005/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Sekretarz sądowy Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 lutego 2018 r. sprawy ze skargi L. K. i M. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz L. K. i M. L. po 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2017 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 134 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1247), dalej "k.p.a." stwierdziło niedopuszczalność odwołania wniesionego przez: L. K., R. C., E. C., J. H., E. K., E. L., M. J., A. Z., W. T., K. J., B. Ł., G. P., W. C., G. W., R. W., K. C., H. L., L. M., K. D., A. J., E. P., M. L., J. H., D. M., M. S., W. J., J. S., A. R., R. M., S. G., J. K., J. H., R. K., W. J., H. M., K. P., H. G., K. S., T. W. od decyzji wydanej przez Starostę Zamojskiego z dnia [...] maja 2017 r., znak: GKN 6820.1.2017. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że decyzja organu I instancji z dnia [...] maja 2017 r. została wydana na podstawie art.9 ust. 2a, 2b i 2i ustawy z dnia [...] sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym. (Dz.U. z 1997 r., nr 121, poz. 770 ze zm.), dalej jako "p.w.u.k.r.s." Decyzją tą organ stwierdził nabycie z dniem [...] stycznia 2016 r. przez Skarb Państwa nieodpłatnie, z mocy prawa mienia pozostałego po byłej [...]" w M. , tj. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości wraz z prawem posadowionych na nich budynków oraz budowli: działki nr [...] położonej w obr. [...] i nr 226 i [...] położonych w obr. M. . W odwołaniu od tej decyzji wskazani wyżej byli członkowie Spółdzielni zarzucili, że przepisy p.w.u.k.r.s. są niezgodne z Konstytucją RP i podnieśli, że wywłaszczenie jest dopuszczalne wyłącznie na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdzając niedopuszczalność odwołania wskazało na brak legitymacji procesowej odwołujących "do złożenia w imieniu Zarządu [...]" w M. " odwołania w od decyzji organu I instancji. Kolegium wyjaśniło, że uprawnienie do wniesienia odwołania ma strona określona w przepisie art.28 kpa. Legitymacja prawna skarżących powinna opierać się na upoważnieniu imiennym Zarządu Spółdzielni albo wynikać wprost z regulaminu Spółdzielni, zaś w aktach sprawy brak jest takiego upoważnienia. Poza tym [...]" w M. aktualnie nie posiada bytu prawnego, gdyż do dnia [...] grudnia 2015 r. nie złożyła wniosku o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego, a tym samym została wykreślona z rejestru z dniem [...] stycznia 2016 r. na podstawie art.9 ust.2a p.w.u.k.r.s. Straciła wobec tego status prawny, a jej mienie w myśl art.9 ust.2b p.w.u.k.r.s. nabył nieodpłatnie z mocy prawa Skarb Państwa z dniem [...] stycznia 2016 r. Kolegium uznało jednocześnie, że skarżący nie mogli wnieść odwołania we własnym imieniu, gdyż nie posiadają w sprawie interesu prawnego, lecz jedynie faktyczny. Zaskarżona decyzja ma bowiem charakter deklaratoryjny i potwierdza wyłącznie stan prawny zaistniały w dniu [...] stycznia 2016 r. Wniesione odwołanie jest więc niedopuszczalne, bowiem odwołujący się nie są stroną postępowania. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wnieśli: R. C., E. C., J. H., E. K., E. L., M. J., A. Z., W. T., K. J., B. Ł., G. P., W. C., G. W., R. W., K. C., H. L., L. M., K. D., A. J., E. P., J. H., D. M., M. S., W. J., J. S., A. R., R. M., S. G., J. K., J. H., R. K., W. J., H. M., K. P., H. G., K. S. i T. W., domagając się uchylenia powyższego postanowienia, zarzucając jego wydanie z naruszeniem: 1. art. 134 k.p.a w związku z art. 28 k.p.a. polegające na przyjęciu, iż skarżący nie mają przymiotu strony, podczas gdy ich interes prawny wynika z prawa własności, 2. art. 15 k.p.a. 3. art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 134 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieodróżnianiu instytucji braków formalnych odwołania od niedopuszczalności odwołania i - w konsekwencji - niesłusznym uznaniu, że w sytuacji, gdy odwołanie sporządziła i podpisała osoba niepowołana do reprezentacji osoby prawnej, to rodzi to niedopuszczalność odwołania, 4. art. 8 k.p.a. polegające na naruszeniu przez organy administracji zasady zaufania obywatela do państwa i prawa, która nakłada na nie obowiązek prowadzenia postępowania w sposób przejrzysty, uczciwy i sprawiedliwy. Skarżący wskazali, że decyzja organu I instancji została doręczona każdemu z nich, co oznacza, że organ uznał ich, jako strony postępowania. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych podnieśli, że skoro Kolegium miało wątpliwości co do ich legitymacji procesowej, to powinno w trybie art. 64 § 2 k.p.a. wezwać ich do złożenia odpowiednich dokumentów. Niezależnie od tego skarżący podnieśli, że w skład zarządu byłej [...]" w M. wchodził Prezes Zarządu - L. K., który obecnie jest jednym ze skarżących, co organ powinien uwzględnić. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że prawomocnym postanowieniem z dnia [...] listopada 2017 r. (k.118) z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego została odrzucona skarga R. C., E. C., J. H., E. K., E. L., M. J., A. Z., W. T., K. J., B. Ł., G. P., W. C., G. W., R. W., K. C., H. L., L. M., K. D., A. J., E. P., J. H., D. M., M. S., W. J., J. S., A. R., R. M., S. G., J. K., J. H., R. K., W. J., H. M., K. P., H. G., K. S. i T. W.. W związku z tym merytorycznemu rozpatrzeniu podlegała jedynie skarga L. K. i M. L.. Oceniając legalność zaskarżonego postanowienia, do czego sąd administracyjny jest uprawniony zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), stwierdzić należy, że zostało ono wydane z naruszeniem art. 134 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania (...). Materialnoprawną prawną decyzji organu I instancji był przepis art. 9 ust. 2a, 2b i 2i p.w.u.k.r.s. Zgodnie z ust. 2a - Podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego zgodnie z przepisami ustawy, o której mowa w art. 1, które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do dnia [...] grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z rejestru z dniem [...] stycznia 2016 r. W przypadku gdy wniosek o wpis złożony przed dniem [...] stycznia 2016 r. został po tej dacie zwrócony, odrzucony, oddalony albo postępowanie o wpis zostało umorzone, skutki określone w niniejszym przepisie oraz przepisach ust. 2b-2g i 2i powstają z dniem następującym po dniu zwrotu, odrzucenia, oddalenia wniosku albo umorzenia postępowania. Z kolei zgodnie z ust. 2b - z dniem [...] stycznia 2016 r. Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność z nabytego mienia za zobowiązania podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Prawa wspólników, członków spółdzielni i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym wygasają z chwilą wykreślenia podmiotu z rejestru. W świetle natomiast ust. 2i - Nabycie przez Skarb Państwa zgodnie z ust. 2b własności nieruchomości albo użytkowania wieczystego stwierdza, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce położenia nieruchomości. Nie ulega wątpliwości, że decyzja, o której mowa w ust. 2i ma charakter deklaratoryjny, gdyż nabycie prawa przez Skarb Państwa następuje z mocy prawa. Nie oznacza to jednak, że w postępowaniu tym, poza organem administracji, nie ma innych stron postępowania. Stroną – zgodnie z art. 28 kpa - jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. O tym, czy określonemu podmiotowi przysługują uprawnienia strony, rozstrzygają przepisy prawa materialnego. Rację ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że stroną niniejszego postępowania nie jest już Spółdzielnia, która - zgodnie z art. 9 ust. 2b – na skutek niezłożenia wniosku o wpis do KRS (co jest bezsporne) - została uznana zgodnie art. 9 ust. 2a – za wykreśloną z rejestru z dniem [...] stycznia 2016 r.. W konsekwencji straciła byt prawny, gdyż spółdzielnia nabywa osobowość prawną z chwilą wpisania jej do Krajowego Rejestru Sądowego (art. 11 § 1 Prawa spółdzielczego), a więc traci ją z chwilą wykreślenia z rejestru. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. niezasadnie natomiast przyjęło, że również skarżącym, jako byłym członkom tej Spółdzielni, nie przysługiwał przymiot strony w powyższym rozumieniu. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. z 2017, poz. 1560) "majątek spółdzielni jest prywatną własnością jej członków", którym "przysługuje prawo rozporządzania swoimi roszczeniami do spółdzielni o wypłatę udziałów oraz o zwrot wkładów lub o wypłatę ich równowartości (...).". (art. 27 § 1 Prawa spółdzielczego), które realizowane jest w szczególności na etapie likwidacji spółdzielni. To właśnie przepis art. 3 Prawa spółdzielczego jest źródłem interesu prawnego byłych członków spółdzielni w niniejszym postępowaniu. Wprawdzie z przepisu art. 9 ust. 2b p.w.u.k.r.s., wynika, że prawa wspólników, członków spółdzielni i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym wygasają z chwilą wykreślenia podmiotu z rejestru, tj. z dniem [...] stycznia 2016 r. (w sytuacji, gdy nie zostanie złożony wniosek o wpis do KRS), to jednak nie oznacza to, że byli członkowie spółdzielni nie mają interesu prawnego w postępowaniu w przedmiocie wydania decyzji na podstawie tego przepisu. Decyzja ta dotyczy przecież majątku, stanowiącego ich własność. Powinni mieć oni zatem zapewniony udział przy wydawaniu takiej decyzji choćby z uwagi na konieczność prawidłowego ustalenia przedmiotu tej własności (szczegółowego określenia, co wchodzi w skład nabywanego przez Skarb Państwa mienia). Ponadto gdyby uznać, że wygaśnięcie praw majątkowych członków spółdzielni powoduje, iż wspólnicy wykreślonej spółdzielni nie mają interesu prawnego w postępowaniu w przedmiocie wydania decyzji na podstawie art. 9 ust. 2i p.w.u.k.r.s., to decyzja ta nie miałaby żadnego adresata. Decyzję o stwierdzeniu nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa wydaje starosta właściwy ze względu na miejsce położenia nieruchomości (art. 9 ust. 2i p.w.u.k.r.s.), a Skarb Państwa reprezentowany jest przez starostę właściwego ze względu na ostatnią siedzibę podmiotu wykreślonego z rejestru (art. 9 ust. 2j p.w.u.k.r.s.,). Wobec tego w sytuacji, gdy nieruchomość i siedziba podmiotu wykreślonego z rejestru znajdowałyby się w granicach tego samego powiatu, wówczas starosta występowałby w podwójnej roli: jako organ administracji publicznej i jako reprezentant Skarbu Państwa, a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Okoliczność, że starosta wydający decyzję działa w formie władczej powoduje, że ten sam starosta traci status strony jako podmiot, który wykonuje funkcje właścicielskie za Skarb Państwa. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że stronami postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie art. 9 ust. 2 p.w.u.k.r.s., są członkowie spółdzielni i inne osoby uprawnione do udziału w majątku likwidacyjnym oraz Skarb Państwa jako nabywca prawa własności nieruchomości. Stroną jest podmiot, który chce dochodzić swoich praw majątkowych przeciwdziałając ich uszczupleniu, a zarazem stroną jest Skarb Państwa, który doznaje przysporzenia poprzez nabycie prawa własności (użytkowania wieczystego) nieruchomości. (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 października 2017 r., II SA/Po 463/17). W świetle powyższego rację mają skarżący, że byli członkowie nieistniejącej już [...]" w M. mają przymiot strony w postępowaniu w przedmiocie wydania decyzji na podstawie art. 9 ust. 2b i 2i p.w.u.k.r.s., a w konsekwencji uprawnieni byli oni do wniesienia odwołania od tej decyzji. Skarga zasługuje zatem na uwzględnienie, dlatego sąd na podstawie art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz.1369 ze zm.), uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 200 cyt. ustawy. Rozpatrując sprawę ponownie organ odwoławczy uwzględni powyższe rozważania, ustalając czy wszystkie osoby, które wniosły odwołanie, były członkami Spółdzielni. Ubocznie wskazać należy, że brak legitymacji do wniesienia odwołania powinien skutkować wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego, a nie wydaniem postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność odwołania.