II SA/Wa 455/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Iwona Malicka po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2018 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...] reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, wraz ze skargą kasacyjną od wydanego w sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2018 r., złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podano, że wnioskodawca nie posiada wystarczających środków finansowych do uiszczenia kosztów sądowych. Nadto, że Stowarzyszenie jest organizacją pozarządową, nie działa w celu osiągnięcia zysku, utrzymuje się z darowizn oraz grantów od prywatnych sponsorów. Wskazano, że aktualnie posiadane środki pozwalają jedynie na wypłatę pensji i opłaty związane z utrzymaniem siedziby. Podniesiono, że Stowarzyszenie w 2016 r. wzięło kredyt na rozwój działalności gospodarczej, a w 2017 r. dwa kredyty na prowadzenie działalności statutowej, natomiast obecnie stara się o kredyt na utrzymanie płynności finansowej. Wyjaśniono, że jednym z podstawowych działań Stowarzyszenia jest ochrona prawa do informacji na drodze sądowej, a tymczasowa sytuacji finansowa Stowarzyszenia nie pozwala na inicjowanie postępowań sądowych. Wskazano, że środki finansowe zgromadzone na dzień składania wniosku o przyznanie prawa pomocy wynoszą na posiadanych przez Stowarzyszenie kontach 1.095,02 zł, a w kasie jest 230,95 zł. Natomiast stałe wydatki Stowarzyszenia to około 50.000 zł, a składają się na nie opłaty za czynsz - 3.800 zł, opłaty za telefony i internet - 400 zł, księgowość - 3.000 zł, wynagrodzenia - 37.000 zł, ochrona - 64 zł, druk - 150 zł, a także spłata rat zaciągniętych kredytów - łącznie 5.500 zł. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyty w przepisie zwrot "gdy wykaże" jednoznacznie wskazuje, iż to na osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ubiegającej się o przyznanie prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Instytucja prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Prawo dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Należy podkreślić, że z brzmienia art. 246 § 2 powołanej ustawy wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 147/14, LEX nr 1484736). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2. Rozważając zasadność przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w niniejszej sprawie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia zobowiązane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. W ramach kosztów prowadzonej działalności, powinny znaleźć się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów prowadzonej przez skarżące Stowarzyszenie działalności (co samo podkreśla), a wszczynanie postępowań na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga, na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na koszty sądowe. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 P.p.s.a. i przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa (por. Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05 dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). Należy również wskazać, że z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, publ. jw.). Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), powinna wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). W ocenie referendarza sądowego, stosownie do wskazanych kwot na rachunkach bankowych, a nawet w kasie, Stowarzyszenie posiada wystarczającą ilość środków finansowych do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie w wysokości 100 zł. Nadto, zabezpieczenie środków na działalność statutową, w zakresie wszczynania postępowań sądowych przez stronę, jest niewystarczające w odniesieniu do stopnia jego aktywności w tej dziedzinie. Przyznanie stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie może doprowadzić do sytuacji, w której ciężar działalności Stowarzyszenia będzie finansowany ze środków publicznych, a nie to jest celem instytucji prawa pomocy. Należy więc uznać, iż w przedmiotowej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z tego względu, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 254 § 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak w sentencji.