II SA/Rz 1314/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Paweł Zaborniak /spr./ Protokolant sekretarz sądowy Filip Róg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2018 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...]. II SA/Rz 1314/17 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi K.S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., dalej "Kolegium" z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego. Na podstawie akt administracyjnych sprawy ustalono, że w dniu 10 sierpnia 2017 r. K.S. wystąpiła do Prezydent Miasta P. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2017/2018 na pierwsze dziecko: P.S. Decyzją z [...] października 2017 r., nr [...], Prezydent Miasta P. odmówił K.S. przyznania wnioskowanego świadczenia z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Organ ustalił, że rodzina wnioskodawczyni składa się z 2 osób: wnioskodawczyni oraz jej syna. W ramach zatrudnienia do dnia 21 grudnia 2016 r. na podstawie umowy o pracę w "[...]" w 2016 r. wnioskodawczyni osiągnęła dochód w wysokości 1 193,08 zł netto. Jest to dochód utracony, którego nie uwzględnia się na podstawie art. 7 ust. 1 art. 2 pkt 19 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1851, dalej "uppwd"). K.S. w 2016 r. uzyskała dochód z tytułu stażu nieopodatkowanego w “[...]". w wysokości: 5 934, 40 zł. Z uwagi na fakt, iż staż ten był nieopodatkowany, nie został wzięty pod uwagę jako dochód uzyskany i nie może zostać potraktowany jako dochód utracony. K.S. w chwili obecnej jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę od 15 maja 2017 r. Dochód netto za miesiąc czerwiec 2017 r. wyniósł 1 433,61 zł i podlega doliczeniu do dochodu na podstawie art. 7 ust. 3 ww. ustawy Łączny dochód rodziny uzyskany w roku 2016 wyniósł: 5 984,40 zł (dochód z tyt. stażu)/12 m-cy = 498,70 zł + 1433,61 zł (dochód uzyskany w czerwcu 2017 r.) - 1 932,31 zł/2 osoby = 966,16 zł (miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę). Kwota ta przekracza kryterium dochodowe warunkujące przyznanie świadczenia na pierwsze dziecko ustalone w art. 5 ust. 3 uppwd (tj. 800,00 zł), tj. o kwotę 166,16 zł, co wyłącza przyznanie świadczenia na podstawie art. 4 ust. 2 ww. ustawy. K.S. w odwołaniu od wskazanej wyżej decyzji zakwestionowała sposób wyliczenia dochodu rodziny uzyskanego w 2016 r. poprzez bezpodstawnie wliczenie do niego kwoty 5 984.40 zł wypłaconej tytułem stypendium stażu, który wedle niej stanowi dochód utracony. Wynika to z faktu, że w okresie od 1 października 2016 r. do 31 października 2016 r. pobierała stypendium jako osoba uprzednio bezrobotna i utraciła je z dniem 1 listopada 2016 r. w związku z zakończeniem odbywania przez nią stażu. Kolegium opisaną na wstępie decyzją działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. DZ.U. z 2017 r., poz. 1257, dalej "k.p.a.") w zw. z art. 2 pkt 19 i art. 7 ust. 1 uppwd w zw. z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz.1952; dalej zwana u.ś.r.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji i przytoczyło regulacje prawne stanowiące podstawę prawną wydanej decyzji. Odnosząc się do spornej kwestii uwzględnienia w dochodzie rodziny dochodu uzyskanego z tytułu odbycia stażu, który w ocenie skarżącej winien być uznany za dochód utracony Kolegium wyjaśniło, że wprowadzenie do ustawy pojęć dochodu utraconego i uzyskanego, podobnie jak w ustawie o świadczeniach rodzinnych służy urealnieniu dochodu rodziny/wnioskodawcy w dacie przyznawania świadczeń. Ustawodawca, bowiem przy ustalaniu kryterium dochodowego jako bazę traktuje rok poprzedzający rok świadczeniowy (art. 2 pkt uppwd). Katalog z art. 2 pkt 19 uppwd jest zamknięty i organ administracji nie może go swobodnie, według swojego uznania, rozwijać. Stosownie do art. 2 pkt 1 u.ś.r: dochód oznacza dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z treścią art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. dochodem są przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b. art, 30c. art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Z brzmienia tego przepisu wynika wprost, że obliczanie dochodu musi uwzględniać rezultaty postępowania podatkowego prowadzonego na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. W rozpatrywanym przypadku niesporne jest, że przychód z tytułu stażu jest przychodem niepodlegającym opodatkowaniu, co wprost potwierdza zaświadczenie Prezydenta Miasta P. z dnia [...] sierpnia 2017 r., załączone do akt. W myśl art. 2 pkt 2 uppwd dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3. Zasadą jest zatem przyjmowanie do wyliczeń dochodu z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy (w rozpoznawanej sprawie z mocy art. 48 ust. 2 ustawy z 2014 r)., chyba że wystąpią okoliczności zastrzeżone w art. 7 ust. 1-3. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ww. ustawy - w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Przepis ten umożliwia uwzględnienie pogorszenia sytuacji materialnej rodziny w oparciu o kryterium utraty dochodu. Przy czym ustawodawca wiążąco określił w art. 2 pkt 19 uppwd stanowiące o utracie dochodu. Kontrola zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ administracji w sposób prawidłowy dokonał zbadania i ustalenia sytuacji finansowej odwołującej się na datę wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego oraz w sposób odpowiadający prawu nie uwzględnił stażu nieopodatkowanego jako dochodu uzyskanego w 2016 r., a następnie nie uwzględnił go jako dochodu utraconego, co ostatecznie wpłynęło na przekroczenie kryterium dochodowego wskazanego w art. 6 ust. 3 uppwd. K.S. zaskarżyła wskazaną wyżej decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w całości zarzucając jej : - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na przyjęciu, że kwoty sporne stanowią dochód, podczas gdy są to kwoty stanowiące dochód utracony, a zatem nie podlegają wliczeniu do dochodu, naruszenie art. 2 ust. 19 pkt b uppwd poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że stypendium stanowi dochód uzyskany, podczas gdy jest to dochód utracony. W oparciu o tak postawione zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania. W ocenie skarżącej jej dochody nie przekraczają ustawowego kryterium dochodowego. W art. 2 ust. 19 pkt b uppwd wprost wskazano, że za utracony dochód uznaje się utratę zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych. Utratę stypendium potwierdza decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia [...] listopada 2016 r. Skarżąca w całości wypełnia dyspozycję przepisów mówiącą o utraconym dochodzie i nie powinno to budzić wątpliwości. Podkreśliła, że uzyskanie dochodu występuje gdy dochód ten jest uzyskiwany w okresie na jaki weryfikowane jest prawo do świadczenia. W okresie kiedy było weryfikowane świadczenie, nie pobierała świadczeń z urzędu pracy, nie pobierała zasiłku czy stypendium, a to z kolei powinno prowadzić do wniosku, że jej dochód jest dochodem utraconym i przyznania jej świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jako oczywiście uzasadniona została przez Sąd uwzględniona. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie uczyniono decyzję o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w okresie od 1 października do 30 września 2018 r. Decyzje Organów obu instancji są dotknięte wadą rażącego naruszenia prawa, dlatego za celowe uznano stwierdzenie ich nieważności. O takiej ocenie zadecydowało oczywiste pominięcie przy rozstrzyganiu sprawy przepisów prawa materialnego, co skutkowało nieuprawnioną w okolicznościach faktycznych sprawy odmową przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na podany wyżej okres świadczeniowy. Wskazać na wstępie należy, iż dochodem w rozumieniu przepisów uppwd jest dochód definiowany przez przepisy u.ś.r. Kwestia wysokości dochodu osiąganego przez rodzinę skarżącej ma pierwszorzędne znaczenie dla sprawy ze względu na kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Otóż świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 uppdw, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł – art. 5 ust. 3 uppwd. Sposób ustalania dochodu rodziny określa art. 7 ust. 1, 2 i 3 uppwd. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ustalając dochód członka rodziny lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego (art. 7 ust. 2 i 3 uppwd). W świetle tych regulacji, "dochód uzyskany" to dochód uzyskiwany także w okresie na jaki ustalone lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Organy popełniły istotny błąd w kwalifikacji dochodu osiąganego przez skarżącą ze stypendium dla bezrobotnych jako dochodu w rozumieniu uppwd oraz u.ś.r. Otóż z zaświadczenia Prezydenta Miasta P. z [...] sierpnia 2017 r. wynika, że w okresie od 1 maja 2016 r. do 31 października 2016 r., Skarżąca pobierała stypendium dla bezrobotnych z racji wykonywanego stażu. Natomiast z dniem 1 listopada 2016 r. prawo do stypendium strona utraciła, co nastąpiło na mocy decyzji Prezydenta Miasta P. z [...] listopada 2016 r. Nie budząca wątpliwości treść art. 3 ust. 1 lit. c tiret 33 u.ś.r. nakazywała traktować stypendium dla osób bezrobotnych finansowanych ze środków Unii Europejskiej jako dochód w rozumieniu u.ś.r., a w rezultacie także w rozumieniu uppwd, mimo że nie podlega on opodatkowaniu na podstawie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Powołana regulacja u.ś.r wymienia szereg źródeł, z których dochody są nieopodatkowane, a pomimo to są dochodem uwzględnianym przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych i świadczenia wychowawczego. Oznacza to, że dochód Skarżącej ze stypendium dla osób bezrobotnych mógł zostać uznany za dochód w rozumieniu uppwd jako dochód rodziny. Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu swej decyzji stwierdza tymczasem, że z uwagi na fakt nieopodatkowania dochodu ze stażu nie został on uwzględniony jako dochód uzyskany, przy czym jednocześnie Prezydent Miasta P. w kolejnych zdaniach swego uzasadnienia wlicza dochód ze stypendium do dochodu osiągniętego przez wnioskodawczynię w 2016 r., w wysokości 5984,40 zł. W tych okolicznościach fakt nieopodatkowania stypendium nie miał znaczenia dla kwalifikacji jako dochodu uzyskanego, lecz to czy dochód z tego tytułu jest dochodem uzyskiwanym także w okresie na jaki ustalane jest prawo. Nie jest przy tym kwestionowany fakt utraty przez stronę prawa do stypendium dla bezrobotnych w 2016 r., co również oznacza że skarżąca nie uzyskiwała tego stypendium w okresie na jaki przyznane miało zostać świadczenie wychowawcze. Oznacza to, że uzasadnienie decyzji Organu pierwszej instancji nie jest pod względem logicznym spójne, przez co nie przekonuje do wydanego rozstrzygnięcia. Dochód nie uznany za uzyskany nie może być jednocześnie uznany za uzyskany (tak jak uczynił to organ pierwszej instancji). O braku tej możliwości przesądza też to, że w okresie świadczeniowym skarżąca stypendium już nie uzyskiwała. Organy rozstrzygając o żądaniu skarżącej nie uwzględniły również treści art. 2 pkt 19 lit. b uppwd., który stanowi : ilekroć jest mowa w ustawie o utracie dochodu, oznacza to utratę spowodowaną utratą zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych. Organ pierwszej instancji stwierdza, że stażu skarżącej nie można uznać za dochód utracony, co jest oczywiście nieprawidłowe bowiem staż nie jest dochodem lecz tytułem, z którego skarżąca uzyskała dochód nazwany przez ustawodawcę stypendium dla osób bezrobotnych. Tak więc utrata prawa do stypendium dla osób bezrobotnych jest utratą dochodu w rozumieniu przepisów uppwd, czego nie uwzględniły organy obu instancji. Utrata dochodu ze stypendium dla osób bezrobotnych w 2016 r. miała decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy z uwagi na art. 7 ust. 1 uppwd, który stanowi: W przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Dlatego też, jeżeli organ rozstrzygający wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego ustali, że członek rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego utracił prawo do stypendium dla osób bezrobotnych, to ustalając dochód rodziny, nie ma możliwości uwzględnienia tego dochodu, gdyż jest on dochodem utraconym Ponieważ w niniejszej sprawie nastąpiła na mocy decyzji administracyjnej Prezydenta Miasta P. utrata stypendium dla bezrobotnych, to dochód z tego stypendium nie mógł powiększyć dochodu skarżącej dla potrzeb ustalania spełnienia kryterium uprawniającego do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Tymczasem powiększenie dochodu o kwotę uzyskanego stypendium przez w/w Organ skutkowało przekroczeniem kryterium dochodowego wyznaczonego w art. 5 ust. 3 uppwd, a w konsekwencji odmową przyznania świadczenia wychowawczego. Organy w sposób rażący naruszyły przepisy u.ś.r. oraz uppwd, czego skutkiem była zupełnie nieuprawniona odmowa przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Naruszone w niniejszej sprawie regulacje materialnoprawne w postaci art. 2 pkt 1, 19, art. 5 ust. 3, art. 7 ust. 1, 2 i 3 uppwd, nie budzą jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych, a pomimo to zostały w sposób oczywiście błędny zinterpretowane i zastosowane. SKO rozpoznając odwołanie dodatkowo nie wywiązało się ze swych obowiązków organu kontroli instancyjnej powielając oczywiste błędy w stosowaniu prawa popełnione przez Prezydenta Miasta P. Skala, rodzaj oraz skutki stwierdzonych naruszeń uprawniają ocenę działań orzeczniczych tych instytucji jako rażąco naruszających obowiązujący porządek prawny w tym również interes prawny strony skarżącej. Z punktu widzenia zasady demokratycznego państwa prawa wydane w niniejszej sprawie decyzje poprzez nieprzyznanie świadczenia wychowawczego matce samotnie wychowującej syna i borykającej się z trudnościami finansowymi, nigdy nie powinny wejść do obrotu prawnego. Dlatego Sąd ocenił zaskarżoną decyzję SKO jak również decyzję Prezydenta Miasta P. jako rażąco naruszające prawo, co obligowało do stwierdzenia ich nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Ponownie rozstrzygając sprawę Skarżącej organy będą obowiązane uwzględnić dokonaną w niniejszym wyroku wykładnię przepisów prawa materialnego i na tej podstawie podejmą stosowne do tej wykładni rozstrzygnięcie. Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.