II SA/Sz 1451/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 lutego 2018 r. sprawy ze skargi M. C. na orzeczenie nr [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w S. z dnia [...] r. w przedmiocie kary dyscyplinarnej nagany I. uchyla zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie nr [...] Komendanta Miejskiego Policji w S. z dnia [...] r., II. zasądza od Komendanta Wojewódzkiego Policji w S. na rzecz skarżącego M. C. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Orzeczeniem nr [...], z dnia [...] r., Komendant Miejski Policji w S., działając na podstawie art. 133 ust. 1, art. 135j ust. 1 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2016, r. poz. 1782 ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania dyscyplinarnego przeciwko starszemu sierżantowi M. C. policjantowi Zespołu II Referatu Ochronnego Wydziału Prewencji Komendy Miejskiej Policji w S., uznał obwinionego winnym popełnienia zarzucanych mu czynów i wymierzył mu karę nagany. Policjant został obwiniony o to, że będąc zobowiązanym do realizacji zadań stałych, określonych w karcie opisu stanowiska pracy oraz poleceń przełożonego służbowego, w dniu [...] r. mając pełnić służbę na posterunku nr [...] przy ul. [...] w S., ok. godz. 23.50 zaniechał wykonywania czynności służbowych wykonując w tym czasie czynności niezwiązane ze służbą przy użyciu prywatnego przenośnego komputera, czym naruszył dyscyplinę służbową w sposób określony w art. 132 ust. 3 pkt 2 ustawy o Policji. Ponadto, będąc zobowiązany do noszenia w czasie służby przepisowego munduru i wyposażenia, wbrew § 22 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 maja 2009 r., w sprawie umundurowania policjantów, który określa kolor skarpet, jako czarny lub ciemnogranatowy, pełnił służbę w białych skarpetkach, czym naruszył dyscyplinę służbową w sposób określony w art. 132 ust. 3 pkt 2 ustawy o Policji. Ponadto, pełnił służbę z kilkudniowym, wyglądającym niechlujnie zarostem na twarzy, czym dopuścił się przewinienia dyscyplinarnego. Z uzasadnienia orzeczenia wynika, że poprzednio wydanym orzeczeniem nr [...], z dnia [...] r., Komendant Miejski Policji w S. wymierzył karę nagany funkcjonariuszowi za to przewinienie, jednak Komendant Wojewódzki Policji w S. po rozpoznaniu odwołania obwinionego uchylił to orzeczenie i przekazał sprawę organowi dyscyplinarnemu I instancji do ponownego rozpoznania w celu uzupełnienia postępowania dyscyplinarnego o faktyczny zakres obowiązków policjanta podczas pełnienia przez niego służby w tym dniu, w szczególności wskazanie, jakie czynności służbowe powinien był wykonać obwiniony policjant od momentu odprawy do chwili kontroli. Z przeprowadzonego postępowania nie wynikało też, czy policjant zapoznał się z treścią pisma dotyczącego użytkowania prywatnego sprzętu komputerowego, co jest zabronione, ani czy zwracał się do przełożonego z prośbą o udzielenie zgody na korzystanie z takiego sprzętu. Po uzupełnieniu materiału dowodowego organ I instancji wydał orzeczenie nr [...] o uznaniu obwinionego winnym zarzucanych mu przewinień dyscyplinarnych i wymierzeniu kary nagany. W odwołaniu od tego orzeczenia obwiniony policjant wniósł o jego uchylenie i uniewinnienie go od czynów polegających na wykonywaniu czynności niezwiązanych ze służbą podczas jej pełnienia oraz od zarzutu niechlujnego wyglądu. Jego zdaniem, postępowanie dyscyplinarne nie ujawniło zadań, których nie wykonał wbrew obowiązkowi, a przełożony dyscyplinarny określił je blankietowo. Opis zarzucanych przewinień nie pozwala na stwierdzenie, co właściwie stało się przyczyną wydania orzeczenia dyscyplinarnego, z pewnością nie mogło to być używanie prywatnego laptopa. Odnośnie rzekomo niechlujnego zarostu policjant wskazał, że regulamin nie zakazuje funkcjonariuszom noszenia zarostu, brody, czy wąsów. Stwierdzenie przełożonego dotyczące niechlujnego wyglądu obwinionego w dniu [...] r. jest subiektywne i uwarunkowane jego indywidualną wrażliwością estetyczną, której odwołujący się nie podziela. Z orzeczenia nie wynika, dlaczego zarost był niechlujny, czy był np. nierówny, niestarannie przystrzyżony itp. Natomiast waga przewinienia polegającego na założeniu białych skarpetek zamiast przewidzianych rozporządzeniem czarnych lub ciemnogranatowych, jest niewielka. Skarpetki są ukryte pod spodniami i nie są widocznym elementem umundurowania, zwłaszcza jeśli się pełni nocną służbę na posterunku nr [...], z uwagi na specyfikę miejsca i zadań. Wszczynanie z tego powodu postępowania dyscyplinarnego było nieadekwatne do zaistniałego zdarzenia, zwłaszcza że Komendant Miejski Policji w S. przyczyny takiego stanu rzeczy ustalił w bezpośredniej rozmowie z obwinionym w dniu zdarzenia. Komendant Wojewódzki Policji w S. orzeczeniem nr [...], z dnia [...] r., utrzymał w mocy orzeczenie dyscyplinarne wydane w I instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że obwiniony pełnił służbę w dniu [...] r. w na posterunku nr [...] w KMP w S. w godz. od 19.00 do 7.00. Do służby stawił się, a następnie fakt objęcia służby zameldował telefonicznie dyżurnemu PDOZ mł. asp. D. D.. Taka forma obejmowania stanowiska jest dopuszczona z uwagi na odległość od miejsca gdzie policjant byłby odprawiany. Ok. godz. 23.50 asp. D. D. kierownik IV OPI Wydziału Prewencji KMP w S. dokonał kontroli służby obwinionego, ujawniając nieprawidłowości zawarte w zarzutach przedstawionych obwinionemu. Po dokonaniu odpowiedniego zapisu w książce przebiegu służby polecił obwinionemu schowanie prywatnego komputera i udzielił mu instruktażu dotyczącego techniki i taktyki pełnienia dalszej służby. Następnie, z polecenia Naczelnika Wydziału Prewencji KMP w S. podinsp. T. G. dokonano zmiany na Posterunku nr [...], gdzie do dalszego pełnienia służby został skierowany sierż. sztab. R. P.. Obwiniony natomiast objął służbę w PDOZ na Oddziale III, gdzie stawił się ok. godz. 1.25. Wówczas obwiniony miał już zmienione skarpety na zgodne z przepisami. Dyżurny PDOZ, który przyjmował obwinionego do dalszej służby nie pamiętał jednak, czy obwiniony miał ze sobą laptop i jakiej długości był jego zarost. Podczas przesłuchania policjant ten zeznał, że nie miał uwag do pełnionej przez obwinionego służby. Wyższy przełożony dyscyplinarny wyjaśnił, że w dniu [...] r. podinsp. T. G. przeprowadził z obwinionym rozmowę dyscyplinującą, w związku z naruszeniem w dniu 7 grudnia dyscypliny służbowej, ale obwiniony nie zgodził się z przedstawionymi mu zarzutami wskazując, że chce mieć możliwość odniesienia się do zarzutów, a tym samym możliwość obrony. Wobec czego przeprowadzenie postępowania dyscyplinarnego było uzasadnione. Przeprowadzone postępowanie dyscyplinarne potwierdziło zarzuty, zatem wymierzenie nagany było uzasadnione. Przeprowadzone postępowanie nie potwierdziło co prawda by obwiniony został zapoznany z pismem [...] dotyczącym zakazu używania prywatnego sprzętu komputerowego podczas pełnienia służby, co jednak nie zwalniało obwinionego z obowiązku rzetelnego realizowania zadań i pełnienia służby w sposób dokładny i staranny, a także aktywny. Zapisy poczynione w książce przebiegu służby przez obwinionego dokumentują jego brak zaangażowania i rutynowe podejście do zadań służbowych. Policjant nie widział potrzeby by skontrolować miejsca wskazane w instrukcji. Ograniczył się do przebywania na posterunku, kontrolowania osób wchodzących do budynku, oraz, jak twierdzi, do odtwarzania muzyki aby zagłuszyć ciszę. Osoba kontrolująca wskazała, że na jego komputerze była włączona gra, a nie muzyka. Ponieważ zarzucane obwinionemu przewinienia dyscyplinarne zostały potwierdzone w przeprowadzonym ponownie postępowaniu, orzeczenie należało utrzymać w mocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na to orzeczenie st. sierż. M. C. wniósł o jego uchylenie oraz o uchylenie orzeczenia wydanego w I instancji. Skarżący podniósł zarzut wydania orzeczenia z naruszeniem art. 132 ust. 1 i ust. 3 pkt 2 ustawy o Policji, poprzez utrzymanie w mocy orzeczenia wymierzającego naganę w sytuacji, gdy przeprowadzone postępowanie nie pozwoliło na stwierdzenie, jakim obowiązkom służbowym uchybił skarżący, a posiadanie rzekomo niechlujnego zarostu podczas służby i niewłaściwy kolor skarpetek nie są przewinieniami na tyle doniosłymi, by uzasadnione było wymierzenie skarżącemu kary dyscyplinarnej. Ponadto organ odwoławczy utrzymał w mocy orzeczenie dyscyplinarne, mimo naruszenia przez organ I instancji art. 135n ust. 4 pkt 3 i art. 135f ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji, polegającego na nieprzeprowadzeniu zawnioskowanych przez obwinionego dowodów. W ocenie skarżącego, przeprowadzone wobec niego postępowanie było z góry zorientowane na wymierzenie kary dyscyplinarnej, o czym świadczy oddalenie wniosków dowodowych zgłoszonych przez pełnomocnika skarżącego mimo, iż służyły one weryfikacji zeznań przesłuchanych w sprawie świadków, jak i ustaleniu dotychczasowego przebiegu jego służby. Komendant Wojewódzki Policji, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. W piśmie procesowym z dnia 20 lutego 2018 r. stanowiącym uzupełnienie skargi skarżący wskazał, że zgodnie z art. 135c ust. 1 pkt 3 ustawy o Policji przełożony dyscyplinarny podlegał wyłączeniu od prowadzenia sprawy. Tymczasem, Komendant Miejski Policji w S. jako przełożony dyscyplinarny skarżącego w I instancji dwukrotnie wydał orzeczenie o wymierzeniu skarżącemu kary dyscyplinarnej w sytuacji, gdy był świadkiem wydarzeń będących przedmiotem oceny w postępowaniu dyscyplinarnym. W tej sytuacji przełożony dyscyplinarny II instancji miał obowiązek uchylić wydane przez orzeczenie dyscyplinarne i sprawę skierować do rozpoznania przez innego przełożonego dyscyplinarnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.). Policja jako uzbrojona formacja służąca społeczeństwu i przeznaczona do ochrony bezpieczeństwa ludzi oraz do utrzymywania bezpieczeństwa i porządku publicznego (art. 1 ust. 1 ustawy o Policji) jest jedną z instytucji, które dysponują bardzo dolegliwymi dla obywatela środkami realizacji władztwa państwowego. Szczególna rola społeczna tej grupy zawodowej i jej zhierarchizowana struktura wymaga dla jej skutecznego i prawidłowego działania przestrzegania innych, poza normami prawa karnego i prawa o wykroczeniach, przepisów i zasad. Objęcie policjantów odpowiedzialnością dyscyplinarną uzasadnia społeczna rola tej formacji, charakter powierzonych zadań i kompetencji oraz związane z działalnością Policji publiczne zaufanie. Służyć ma również przeciwdziałaniu takim zachowaniem, które mogłyby pozbawić ją wiarygodności w oczach opinii publicznej, zwłaszcza że wiele uprawnień przyznanych Policji pozwala na ingerowanie w sferę obywatelskich wolności i praw. Przy wykonywaniu zadań obowiązuje zatem nie tylko dyscyplina służbowa, ale i przestrzeganie zasad etyki zawodowej, do których to wartości należy zaliczyć szczególną staranność w wykonywaniu obowiązków. W niniejszej sprawie kwestią wymagającą w pierwszym rzędzie wyjaśnienia, ze względu na jej wstępny i procesowy charakter, jest rozważenie postawionego w piśmie stanowiącym uzupełnienie skargi zarzutu dotyczącego spełnienia przesłanki do wyłączenie przełożonego dyscyplinarnego w sprawie. Zgodnie z art. 135c ust. 1 ustawy o Policji przełożony dyscyplinarny lub rzecznik dyscyplinarny podlegają wyłączeniu od udziału w postępowaniu dyscyplinarnym, jeżeli: 1) sprawa dotyczy go bezpośrednio; 2) jest małżonkiem, krewnym lub powinowatym obwinionego lub osoby przez niego pokrzywdzonej w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania karnego; 3) był świadkiem czynu; 4) między nim a obwinionym lub osobą pokrzywdzoną przez obwinionego zachodzi stosunek osobisty mogący wywołać wątpliwości co do jego bezstronności. Okoliczności te przełożony dyscyplinarny oraz wyższy przełożony dyscyplinarny ma obowiązek badać z urzędu. Takie same lub zbliżone przesłanki wyłączenia zawierają inne pragmatyki służbowe. Postępowania dyscyplinarne dotyczące tzw. pragmatyk służbowych operują wspólnym katalogiem gwarancji wzorowanych na regulacji karnej. Standardy te są wyrazem pewnej unifikacyjnej tendencji współczesnego prawa dowodzącej wspólnoty założeń kulturowych systemów prawnych państw europejskich lub innych państw, uznających potrzebę stworzenia systemu proceduralnych gwarancji chroniących katalog podstawowych praw i wolności człowieka. Gwarancje te są uznawane za na tyle istotne, że ich naruszenie uznawane jest w szeregu przypadków za samoistną przyczynę nieważności lub eliminacji postępowań prowadzonych z naruszeniem zasad wyłączenia organów, bez względu na jej wpływ na wynik indywidualnej sprawy. W zakresie regulacji dyscyplinarnych problem ten nabiera szczególnej ostrości, bowiem przyjmuje się, że sprawa odpowiedzialności dyscyplinarnej nie jest sprawą administracyjną indywidualną, rozstrzyganą w formie decyzji administracyjnej. Zarówno zatem z uwagi na przedmiot postępowania dyscyplinarnego, jak i regulację szczególną w ustawie o Policji, przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się do postępowania dyscyplinarnego policjantów (przykładowo: wyrok NSA w Warszawie z dnia 5 grudnia 2006 r., sygn. akt. I OSK 472/06, LEX nr 290653). Powołana ustawa w zakresie nieuregulowanym odsyła do przepisów Kodeksu postępowania karnego, dotyczących wezwań, terminów, doręczeń i świadków, z wyłączeniem możliwości nakładania kar porządkowych (art. 135p ust. 1). W art. 135c ust. 1 ustawy o Policji zostały określone przyczyny wyłączenia. Celem instytucji wyłączenia jest zapewnienie realizacji zasady prawdy obiektywnej, poprzez stworzenie warunków do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez pracownika organu administracji, a także sam organ, który nie jest zainteresowany sposobem jej rozstrzygnięcia. Wymaga podkreślenia gwarancyjna funkcja przepisów prawa procesowego o wyłączeniu, które z założenia mają chronić bezstronność i obiektywizm orzekania, zapewniając warunki uczciwego procedowania (por. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1461/10, Lex nr 1113716). Celem regulacji zawartej w art. 135c ust. 1 ustawy o Policji, jest, przede wszystkim, ochrona bezstronności przełożonego dyscyplinarnego lub rzecznika dyscyplinarnego przez eliminację wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym lub dyscyplinarnym na każdym jego etapie. Chodzi tu zatem o zewnętrzne, obiektywne i standaryzowane znamiona niezawisłości. Dlatego też, należy uznać, że naruszenie przesłanek wyłączenia przełożonego lub rzecznika dyscyplinarnego, wymienionych w art. 135c ust. 1 ustawy o Policji, stanowi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania dyscyplinarnego, określone w art. 135r ust. 1 pkt 3 ustawy o Policji w powiązaniu z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W okolicznościach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że Komendant Miejski Policji w S. P. M. w dniu [...] r. ok. godz. 23.30 był obecny na Posterunku nr [...] przy ul. [...] w S., gdzie skarżący pełnił służbę, rozmawiał ze skarżącym, pytał o jego laptop stojący na biurku oraz o nieodpowiedni zarost. Okoliczności o które pytał przełożony dyscyplinarny zostały następnie uznane za przewinienie dyscyplinarne, za które Komendant Miejski Policji w S. wymierzył obwinionemu karę dyscyplinarną nagany, wymienioną w art. 134 pkt 1 ustawy o Policji. Zgodnie z regulacją zawartą w art. 135c ust. 2 i 6 ustawy o Policji o okolicznościach uzasadniających wyłączenie od udziału w postępowaniu dyscyplinarnym przełożony dyscyplinarny zawiadamia niezwłocznie wyższego przełożonego dyscyplinarnego, który wydaje postanowienie o wyłączeniu lub odmowie wyłączenia przełożonego dyscyplinarnego od udziału w postępowaniu dyscyplinarnym. W niniejszej sprawie przełożony dyscyplinarny był świadkiem okoliczności za które skarżącemu wymierzono karę nagany, przekazał swoje negatywne spostrzeżenia bezpośredniemu przełożonemu skarżącego czym zainicjował przeprowadzenie kontroli w krótkim czasie po swoim wyjściu, podczas której ustalono dodatkowo nieodpowiednie umundurowanie skarżącego (białe skarpetki) oraz brak wpisów w notatniku. W tej sytuacji zachodziła obligatoryjna podstawa wyłączenia przełożonego dyscyplinarnego od udziału w tym postępowaniu, co nie nastąpiło. Uchybienia tego nie wyeliminował wyższy przełożony dyscyplinarny, który dwukrotnie rozpoznawał odwołanie obwinionego funkcjonariusza od wydanego orzeczenia. Rację ma zatem skarżący, że zaskarżone orzeczenie podlegało uchyleniu, bowiem utrzymało w mocy orzeczenie dyscyplinarne organu I instancji w sytuacji, gdy istniała podstawa uchylenia tego orzeczenia. Wprawdzie zarzut taki nie pojawił się w postępowaniu dyscyplinarnym, ale obowiązkiem organów było jego rozważenie z urzędu. Z uwagi na to uchybienie, merytoryczna ocena słuszności zaskarżonego orzeczenia o wymierzeniu kary nagany i zasadności pozostałych zarzutów skargi, byłaby przedwczesna. Jednocześnie sąd zwraca uwagę na treść art. 135 ust. 4 ustawy o Policji, zgodnie z którym kary dyscyplinarnej nie można wymierzyć po upływie roku od dnia popełnienia przewinienia dyscyplinarnego. W niniejszej sprawie od dnia popełnienia przewinienia dyscyplinarnego okres roku upłynął. Z tych względów sąd uznał, że postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone w sposób wadliwy, z naruszeniem art. 135c ust. 1 pkt 3 ustawy o Policji, co w konsekwencji stanowiło również istotne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżone orzeczenie i poprzedzające je orzeczenie Komendanta Miejskiego Policji w S.. Orzeczenie zawarte w punkcie II wyroku wydano na podstawie art. 200 ww. ustawy w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).