II OSK 334/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie sędzia NSA Grzegorz Czerwiński sędzia del. WSA Marta Laskowska-Pietrzak /spr./ po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M.Ś od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 września 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 1482/17 w sprawie ze skargi M.Ś. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...]2017 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 4 września 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 1482/17 oddalił skargę M.Ś. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...]2017 r. nr [...]w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego, natomiast w punkcie drugim wyroku przyznał kwotę radcy prawnemu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik skarżącego, zaskarżonemu orzeczeniu zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2017 r., poz. 657, dalej: u.e.l.) poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że wynika z niego norma, według której do wymeldowania wystarczające jest przymusowe pozbawienie możliwości przebywania w miejscu stałego pobytu, podczas gdy z przepisu wprost wynika, że do wymeldowania niezbędne jest opuszczenie tego miejsca przez osobę fizyczną, przez co należy rozumieć dobrowolne i zamierzone nieprzybywanie w miejscu stałego pobytu. Wskazując na powyższy zarzut pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...]2017 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej M.Ś. z urzędu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wskazał, że zgodnie z art. 35 u.e.l. organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 u.e.l., wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2 u.e.l., decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego (...) i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu, do wymeldowania może dojść wyłącznie w przypadku opuszczenia miejsca stałego pobytu. Pełnomocnik skarżącego kasacyjnie podkreślił, że w orzecznictwie wskazuje się, że "opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swojego centrum życiowego w inne miejsce (...). Opuszczenie lokalu może nastąpić w sposób wyraźny przez złożenie stosownego oświadczenia, a także w sposób dorozumiany - przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu." W ocenie pełnomocnika skarżącego kasacyjnie pozostawanie przez skarżącego w zakładzie karnym nie jest równoznaczne z opuszczeniem miejsca pobytu stałego w sposób dobrowolny "w celu skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Tym "innym miejscem" nie jest bowiem zakład karny. Przebywanie w nim nie było zamierzone przez skarżącego. Z pewnością skarżący nie wiąże z nim przyszłości chcąc powrócić po odbyciu kary do miejsca stałego pobytu, co wynika m.in. z jego oświadczeń składanych w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy (wskazane naruszenia przepisów prawa). Rozpoznając zatem w tak określonych granicach sprawę Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie jest zasadna. Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego, stwierdzić należy, że dokonana przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku wykładnia art. 35 u.e.l. jest prawidłowa. Przesłankę wymeldowania z pobytu stałego stanowi trwałość opuszczenia lokalu, rozumiana jako przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym. Wobec niezdefiniowania przez ustawodawcę przesłanki "opuszczenia miejsca stałego pobytu", sposób rozumienia tej przesłanki Sąd I instancji ustalił prawidłowo odwołując się do poglądów judykatury, że ustawowa przesłanka wymeldowania polegająca na opuszczeniu miejsca pobytu stałego jest spełniona także w przypadku, gdy opuszczenie lokalu wynika z faktu odbywania kary pozbawienia wolności, gdyż w takich warunkach należy przyjąć, że stały pobyt w lokalu ustał na skutek okoliczności, za które winę ponosi osoba wymeldowana. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że opuszczenie miejsca stałego pobytu, o którym mowa w art. 35 u.e.l. obejmuje przypadek opuszczenie miejsca stałego pobytu pod przymusem realizowanym przez upoważnione do tego organy państwa. Nie jest wobec tego uprawniona wykładnia tego przepisu 35 w zw. z art. 25 ust. 1 i 27 ust. 2 u.e.l. polegająca na przyjęciu, że w razie opuszczenia miejsca stałego pobytu w wyniku przymusu państwowego można uznać, że opuszczenie nastąpiło dopiero wtedy, gdy osoba zainteresowana z tym się zgodzi. Taka wykładnia doprowadziłaby do utrzymywania się rozbieżności pomiędzy rzeczywistym stanem rzeczy a stanem zapisanym w ewidencji (wyroki NSA: z 31 stycznia 2018 r., II OSK 1593/17; z dnia 26 maja 2015 r., II OSK 2590/13, z dnia 15 czerwca 2021 r., II OSK 339/21). Tym samym zarzut naruszenia prawa materialnego jest nieusprawiedliwiony. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a., przy czym wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej stosownie do art. 254 § 1 p.p.s.a. składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.