II OSK 339/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędziowie Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lipca 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 288/20 w sprawie ze skargi D. J. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. 1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 lipca 2020 r. sygn. IV SA/Wa 288/20 oddalił skargę D. J. (dalej skarżący) na decyzję Wojewody Mazowieckiego z [...] czerwca 2018 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z [...] kwietnia 2018 r., nr [...], o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...]. Jak stwierdził Sąd I instancji podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2017 r. poz. 657 ze zm., dalej: uel). Zgodnie z treścią powołanego przepisu, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 uel, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2 uel, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania. Z ustalonego i niespornego stanu faktycznego wynika, że skarżący nie przebywa w miejscu zameldowania od [...] grudnia 2014 r. Wtedy to został aresztowany i osadzony w zakładzie karnym, gdzie odbywał karę pozbawienia wolności. Wola opuszczenia miejsca zamieszkania przez osobę zameldowaną nie ma znaczenia w przypadku skazania tej osoby na karę pozbawienia wolności i wykonywanie wobec niej tego orzeczenia. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przy ustalaniu spełnienia przesłanek do wymeldowania przesłanka dobrowolności nie może być brana pod uwagę, w sytuacji gdy opuszczenie lokalu wynika ze zgodnego z prawem władczego działania organów państwa. W okolicznościach sprawy, w ocenie Sądu I instancji, opuszczenie przez skarżącego przedmiotowego lokalu nastąpiło w wyniku zawinionych działań skarżącego, za które został on skazany prawomocnym wyrokiem Jeśli zatem osoba nie przebywa w dotychczasowym miejscu pobytu (bez względu na to, czy opuszczenie tego miejsca miało charakter dobrowolny, czy też przymus opuszczenia wynikał z czynności prawnych właściwego organu) i nie wykonała obowiązku wymeldowania, istnieją podstawy do orzeczenia o wymeldowaniu. Sąd nie dopatrzył się w prowadzonym postępowaniu uchybień, jak również braku obiektywizmu w ocenie dowodów dokonanej przez organy obu instancji. Dysponując zgromadzonym materiałem dowodowym, organy orzekające dokonały prawidłowej jego oceny zgodnie z przepisami art. 77 i art. 80 Kpa, czemu dały wyraz w uzasadnieniach podjętych decyzji. W wyniku tej oceny organy orzekające właściwie przyjęły, że w rozpatrywanej sprawie zaistniały przesłanki z art. 35 uel, skutkujące wymeldowaniem skarżącego z pobytu stałego. 2. Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie 1) prawa materialnego, tj. art. 35 w zw. z art. 25 ust. 1 i 27 ust. 2 uel, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wykonywanie kary tymczasowego pozbawienia wolności jest równoznaczne z utraceniem miejsca stałego pobytu, a w konsekwencji zastosowanie art. 35 uel i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji; podczas gdy art. 25 ust. 1 uel nie przewiduje wyjątku od zamiaru stałego przebywania w postaci skazania danej osoby na karę pozbawienia wolności, a ponadto art. 27 ust. 2 uel meldunkowej wprost przewiduje, że obywatel może mieć jednocześnie jedno miejsce pobytu stałego i jedno miejsce pobytu czasowego, a zatem organ nie powinien był, na podstawie art. 35 uel, wymeldować skarżącego z miejsca stałego pobytu tylko dlatego, że odbywał on karę tymczasowego pozbawienia wolności; 2) przepisów postępowania które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 109 Ppsa poprzez niesprowadzenie skarżącego na rozprawę w dniu 21 lipca 2020 roku, pomimo jego wniosku z 24 czerwca 2020 roku, oraz nierozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy przed rozprawą wyznaczoną i nieodroczenie rozprawy z tego powodu, a następnie wydanie wyroku na rozprawie; podczas gdy obecność skarżącego na rozprawie lub jego pełnomocnika przyznanego w ramach prawa pomocy mogłaby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż między innymi pozwoliłaby Skarżącemu w pełni przedstawić i uargumentować swoje stanowisko, szczególnie, że skarżący jest osobą niepiśmienną, po ciężkim wypadku i inwalidą I grupy, co uniemożliwia mu swobodne i bezproblemowe przedstawienie swojego stanowiska pisemnie. Ponadto trzy dni po wydaniu wyroku, postanowieniem z [...] lipca 2020 r. został ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu. Gdyby Sąd zastosował art. 109 Ppsa i odroczył rozprawę, pełnomocnik z urzędu wziąłby w niej udział i mógłby przedstawiać odpowiednie wnioski i twierdzenia, co mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie takie postępowanie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego skutkowało pozbawieniem D. J. możności obrony swych praw, co skutkuje nieważnością postępowania (art. 183 § 2 pkt 5 Ppsa). W związku z powyższym w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji ewentualnie o uchylenie wyroku i rozpoznanie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i nakazanie organowi, na podstawie art. 145a § 1 Ppsa, uchylenie ww. decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z [...] kwietnia 2018 r. Ponadto w skardze kasacyjnej wniesiono o zasądzenie, na podstawie art. 250 § 1 Ppsa, na rzecz pełnomocnika z urzędu wynagrodzenia. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. 3.2. Wobec tego, że skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia im odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, na podstawie art. 182 § 2 Ppsa, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Przy tym zgodnie z art. 193 zd. drugie Ppsa uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną ogranicza się wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej w oparciu o stan faktyczny przyjęty w orzeczeniu przez Sąd I instancji. 3.3. W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego Sądu (art. 183 § 1 Ppsa). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta sytuacja jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie, w żaden sposób bowiem skarżący nie został pozbawiony możliwości obrony swoich praw. To z przyczyn leżących po stronie skarżącego pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych, został pozostawiony bez rozpoznania zarządzeniem z 15 maja 2019 r. Kolejny kompletny wniosek o przyznanie prawa pomocy wpłynął do Sądu w dniu 21 lipca 2020 r. to jest w dniu rozprawy i został niezwłocznie rozpoznany tj. 24 lipca 2020 r. co umożliwiło w konsekwencji wniesienie skargi kasacyjnej. 3.4. Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego, stwierdzić należy, że dokonana przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku wykładnia art. 35 ustawy o ewidencji ludności jest prawidłowa. Przesłankę wymeldowania z pobytu stałego stanowi trwałość opuszczenia lokalu, rozumiana jako przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym. Wobec niezdefiniowania przez ustawodawcę przesłanki "opuszczenia miejsca stałego pobytu", sposób rozumienia tej przesłanki Sąd I instancji ustalił prawidłowo odwołując się do poglądów judykatury, że ustawowa przesłanka wymeldowania polegająca na opuszczeniu miejsca pobytu stałego jest spełniona także w przypadku, gdy opuszczenie lokalu wynika z faktu odbywania kary pozbawienia wolności, gdyż w takich warunkach należy przyjąć, że stały pobyt w lokalu ustał na skutek okoliczności, za które winę ponosi osoba wymeldowana. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że opuszczenie miejsca stałego pobytu, o którym mowa w art. 35 uel, obejmuje przypadek opuszczenie miejsca stałego pobytu pod przymusem realizowanym przez upoważnione do tego organy państwa. Nie jest wobec tego uprawniona wykładnia tego przepisu 35 w zw. z art. 25 ust. 1 i 27 ust. 2 uel polegająca na przyjęciu, że w razie opuszczenia miejsca stałego pobytu w wyniku przymusu państwowego można uznać, iż opuszczenie nastąpiło dopiero wtedy, gdy osoba zainteresowana z tym się zgodzi. Taka wykładnia doprowadziłaby do utrzymywania się rozbieżności pomiędzy rzeczywistym stanem rzeczy a stanem zapisanym w ewidencji (wyroki NSA: z 31 stycznia 2018 r., II OSK 1593/17; z dnia 26 maja 2015 r., II OSK 2590/13). Tym samym zarzut naruszenia prawa materialnego jest niezasadny. 3.5. Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 109 Ppsa. Stawiennictwo skarżącego na rozprawie nie było obowiązkowe. Został w sposób prawidłowy zawiadomiony o wyznaczonym terminie rozprawy. Przy tym, w postępowaniu kasacyjnym nie zostały przedstawione przez skarżącego żadne nowe okoliczności, które podważyłyby oczywisty stan faktyczny sprawy tj. opuszczenie lokalu. Na marginesie należy dodać, że brak pełnomocnika w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie ogranicza uprawnień strony do obrony jej praw gdyż stosownie do art. 134 § 1 Ppsa Sąd ten ma obowiązek rozstrzygnąć w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd administracyjny pierwszej instancji ma obowiązek przeprowadzić z urzędu pełną kontrolę zgodności z prawem zaskarżonego aktu, bez względu na stanowisko prezentowane przez skarżącego w skardze i jego udział w postępowaniu przed tym Sądem. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 184 Ppsa, skargę kasacyjną oddalił. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 Ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 Ppsa) przyznawane jest w postępowaniu określonym w art. 258-261 Ppsa, przy czym wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej stosownie do art. 254 § 1 Ppsa składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.