IV SA/Wa 288/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Borkowska, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Golat (spr.), asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska, Protokolant ref. staż. Magdalena Domagała, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2020 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...], Wojewoda [...] (dalej: "organ" lub "Wojewoda"), po rozpatrzeniu odwołania D. J., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej: "Prezydent") z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...] orzekającą o wymeldowaniu D. J. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. W dniu 13 listopada 2017 r., na wniosek H. W., wszczęte zostało postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania z pobytu stałego D. J. z lokalu nr [...] przy ulicy [...] w [...]. W wyniku prowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że prawo własności do lokalu numer [...] przy ulicy [...] w [...] przysługuje H. W. (postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydział [...] Cywilny, sygn. akt [...] z dnia [...] października 2014 r. oraz postanowienie Sądu Okręgowego w [...] Wydział [...], sygn. akt [...] z dnia [...] października 2017 r.). Prezydent wystąpił do Ministerstwa Sprawiedliwości o ujawnienie danych o D. J. z Krajowego Rejestru Karnego. Z udzielonych informacji wynika, że na mocy wyroku Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] października 2014 r., sygn. akt [...] ww. został osadzony i przebywa w Areszcie Śledczym [...]. D. J. został prawidłowo zawiadomiony o wszczęciu postępowania w sprawie wymeldowania oraz o obowiązujących przepisach w zakresie obowiązku meldunkowego, jednak zachował bierną postawę w prowadzonym przez organ meldunkowy postępowaniu, nie wskazał również osoby, która mogłaby go w tym postępowaniu reprezentować. Nie zajął stanowiska w sprawie, nie złożył wyjaśnień oraz nie udzielił odpowiedzi organowi meldunkowemu na pytania zawarte w piśmie z 5 grudnia 2017 r. Komisariat Policji [...] potwierdził, że D. J. został zatrzymany w dniu [...] grudnia 2014 r. w [...], przy ul. [...]. Wymieniony przed zatrzymaniem przebywał w lokalu numer [...] przy ulicy [...] w [...], ponieważ pod wskazanym adresem w okresie od [...] stycznia 2013 r. do [...] grudnia 2014 r. odnotowano osiemnaście interwencji policji z jego udziałem. Ponadto sąsiedzi z lokalu numer [...] oświadczyli, iż przebywał on w przedmiotowym lokalu przed zatrzymaniem. W dniu [...] stycznia 2018 r. przesłuchana została H. W., która oświadczyła, że D. J. jest dla niej obcą osobą, był mężem matki. Wnioskodawczyni przedmiotowy lokal odziedziczyła po matce, tj. Z J. Strona do wymienionego lokalu weszła w dniu [...] października 2017 r., drzwi otworzyła kluczami. H. W. oświadczyła, że w lokalu nie było rzeczy osobistych należących do D. J.. Wskazała, że w lokalu znajdują się stare meble, puste szafki w kuchni, piecyk do gazu, lodówka, nie ma pościeli. Nie ma żadnych akcesoriów kuchennych typu; garnki, talerze, szklanki, sztućce itp. W toalecie zepsuty klozet, w łazience nie ma żadnych przyborów toaletowych męskich oraz damskich, ręczników, środków czystości. Mieszkanie jest zaniedbane, brudne oraz zniszczone. Strona oświadczyła, że po wejściu do lokalu w pokoju było otwarte okno balkonowe. H. W. zeznała, że mieszkanie było zadłużone ponieważ po śmierci Z. J., która zmarła 5 lat temu zainteresowany nie uiszczał opłat za lokal oraz energię elektryczną. W przedmiotowym lokalu odcięto dopływ energii elektrycznej. Uczestniczka, z informacji uzyskanych od sąsiadów dowiedziała się, że D. J. przebywa w więzieniu i od około 5 lat nie zamieszkuje w lokalu, oraz że w lokalu odbywały się bójki, awantury i często interweniowała policja. Zdaniem H. W., Z. J. była maltretowana przez D. J. Wymieniona oświadczyła, że stwierdza powyższe na podstawie testamentu, sporządzonego u notariusza, w którym wydziedziczyła D. J., gdyż postępował w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego i groził jej śmiercią. W dniu 8 lutego 2018 r. do organu meldunkowego zadzwonił D. J. i oświadczył, że nie będzie zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu, wraz z obecnym właścicielem. Oświadczył również, że może dokonać wymeldowania z pobytu stałego po oddaniu przez H. W. lodówki oraz innych rzeczy, które pozostawił w lokalu. Oświadczył, że nie wie gdzie będzie zamieszkiwał po odbyciu kary pozbawienia wolności. W piśmie Aresztu Śledczego [...] z 6 lutego 2018 r. poinformowano, iż D. J. nie wyraził zgody na wypełnienie druku zgłoszenia wymeldowania z pobytu stałego. Skazany nie ma zaplanowanych przepustek oraz odmawia podania adresu pobytu po odbyciu kary, której koniec przypada na dzień [...] października 2020 r. W dniu [...] marca 2018 r. do organu meldunkowego ponownie zadzwonił D. J. i oświadczył, że nie będzie uczestniczył w oględzinach lokalu w dniu [...] marca 2018 r. Zainteresowany oświadczył, że nie wyznaczył również pełnomocnika do reprezentowania go w czynnościach oględzin przedmiotowego lokalu. W dniu [...] marca 2018 r. przeprowadzone zostały oględziny lokalu numer [...] przy ulicy [...] w [...]. Strony zostały prawidłowo powiadomione o terminie przeprowadzenia kontroli meldunkowej. W lokalu zastano właściciela lokalu H. W.. Lokal o powierzchni około 52 m² składa się z: dwóch pokoi, kuchni, WC, łazienki oraz przedpokoju. W dużym pokoju znajdowały się dwie wersalki, wysoka ława, na podłodze dywan oraz chodnik. H. W. oświadczyła, że w lokalu nie ma pościeli należącej do D. J. oraz żadnych innych rzeczy osobistych należących do zainteresowanego. W drugim pokoju znajdował się tapczan, pusta szafeczka, taboret oraz na podłodze dywan. Nie stwierdzono żadnych rzeczy należących do D. J.. W łazience brak kosmetyków męskich, środków czystości, ręczników. Według oświadczenia H. W. w lokalu nie ma żadnych przyborów toaletowych oraz kosmetyków należących do uczestnika. Kuchnia jest w pełni umeblowana: szafki, stół, taboret, lodówka. W szafce pod zlewem znajduje się jeden garnek, w górnej szafce są 3 talerze oraz miska. Pozostałe szafki puste. W przedpokoju znajduje się wieszak na ubrania pusty, lustro oraz dywan. Nie stwierdzono żadnych ubrań oraz obuwia, należącego do D. J.. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że D. J. nie zamieszkuje w miejscu stałego pobytu od [...] grudnia 2014 r. od tego dnia bowiem przebywa w Areszcie Śledczym [...], gdzie odbywa karę pozbawienia wolności. Prezydent [...]. W. decyzją z [...] kwietnia 2018 r., nr [...] orzekł o wymeldowaniu D. J. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...]. Odwołanie od tej decyzji wniósł do Wojewody [...], D. J.. W odwołaniu wskazał, że zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu do czasu jego zatrzymania i osadzenia w areszcie w grudniu 2014 r. Do tego czasu ponosił koszty jego utrzymania. Oświadczył ponadto, że nie utracił zamiaru pobytu w miejscu stałego zameldowania, zatem, jego zdaniem, nie opuścił przedmiotowego lokalu. Wojewoda [...] decyzją z [...] czerwca 2018 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...]. W ocenie Wojewody [...] bezspornym jest, że D. J. nie mieszka w miejscu stałego zameldowania. Wskazują na to wyjaśnienia H. W., informacje udzielone przez Krajowy Rejestr Karny Ministerstwa Sprawiedliwości, Naczelnika Wydziału [...] i Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] oraz wyjaśnienia samego D. J. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że odwołujący od grudnia 2014 r. odbywa karę pozbawienia wolności. Planowany termin jej zakończenia to [...] października 2020 r. Odnosząc się do oświadczenia D. J., że nie utracił woli zamieszkiwania w ww. lokalu, Wojewoda podniósł, że organ administracji nie może bezkrytycznie przyjmować oświadczeń osoby, dotyczących jej woli wewnętrznej z pominięciem czynników obiektywnych pozostających w sprzeczności z tą wolą. Zamiar stałego pobytu pod oznaczonym adresem nie stanowi jeszcze o zamieszkaniu tam osoby, ale musi być połączony z przebywaniem, które polega na stałym korzystaniu z jego urządzeń, nocowaniu, spędzaniu wolnego czasu oraz zaspakajaniu swoich potrzeb życiowych. D. J. nie ma możliwości zamieszkiwania w miejscu stałego zameldowania, ponieważ odbywa karę pozbawienia wolności. Fakt, że do czasu osadzenia w areszcie ponosił koszty utrzymania ww. lokalu, nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie. Również fakt pozostawienia w przedmiotowym lokalu rzeczy stanowiących własność D. J. nie świadczy przeciwko opuszczeniu przez wymienionego miejsca zameldowania. Utrzymywanie zameldowania D. J. w ww. lokalu byłoby wyłącznie fikcją meldunkową, tj. stanem niezgodnym z faktycznym miejscem pobytu, a zadaniem organu administracji publicznej jest ochrona ewidencji ludności i likwidacja fikcji meldunkowych polegających na rozbieżności stanu ewidencji ludności ze stanem faktycznym. Na powyższą decyzję Wojewody skargę do tut. Sądu wywiódł D. J.. Skarżący podkreślił, że przebywał stale w tym lokalu, a H. W. miała klucze do lokalu i to ona opróżniła jego rzeczy osobiste i pamiątki rodzinne by stworzyć pozory, że on tam już nie zamieszkuje. Wskazał też, że podpis na testamencie Z. J. został sfałszowany. Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej odrzucenie z uwagi na braki formalne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący uzupełnił wszelkie braki formalne skargi i sprawie nadano dalszy bieg. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Wojewody [...] z [...] czerwca 2018 r. nr [...] oraz utrzymana nią w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] kwietnia 2018 r., nr [...] nie naruszają zarówno przepisów prawa materialnego, jak również przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu ustalony przez organy meldunkowe stan faktyczny sprawy, pozwalał na stwierdzenie, że w sprawie spełnione zostały przesłanki wydania decyzji o wymeldowaniu D. J. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...]. Podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2017 r. poz. 657 ze zm., dalej: "u.e.l."). Zgodnie z treścią powołanego przepisu, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania. Z brzmienia wskazanej normy prawnej wynika zatem, iż jedyną przesłanką, decydującą o pozytywnym rozpatrzeniu przez organ wniosku o wymeldowanie osoby z pobytu stałego jest fakt opuszczenia przez tę osobę miejsca pobytu stałego, bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Wymagany prawem warunek wymeldowania stanowi zatem ustanie pobytu w lokalu, oznaczające faktyczne nieprzebywanie w lokalu. W ocenie Sądu fakt, że aktualnie obowiązująca konstrukcja wymeldowania w formie decyzji administracyjnej, zawarta w art. 35 u.e.l. zaczerpnięta została z poprzednio obowiązującej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r. pozwala uznać, że bogate orzecznictwo sądów, wydane na gruncie powołanego art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r., pozostaje w dużej mierze aktualne, także w odniesieniu do przepisu stanowiącego podstawę materialnoprawną decyzji zaskarżonej. Podkreślenia wymaga, iż na gruncie art. 15 ust. 2 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz.U. z 2006 r. Nr 139 poz. 993, ze zm.), regulującego instytucję prawną wymeldowania, w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu omawianego przepisu, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. A zatem co do zasady opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu powinno być wynikiem dobrowolnej decyzji osoby zameldowanej, jednakże nie zawsze jest to konieczne. W pewnych przypadkach wola osoby zameldowanej nie ma znaczenia jak np. w przypadku eksmisji. Wolę opuszczenia miejsca zameldowania zastępuje w tym przypadku orzeczenie wydane przez organ Państwa jakim jest podlegający wykonaniu wyrok Sądu. W niniejszej sprawie oceny wymagało, czy pobyt w zakładzie karnym stanowi wystarczającą przesłankę do wymeldowania osoby pozbawionej wolności z dotychczasowego miejsca zameldowania. W orzecznictwie sądów jednolicie obecnie przyjmuje się, że spełnienie przesłanki opuszczenia lokalu przez zainteresowaną osobę, stanowiącego dotychczasowe miejsce pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono trwałe i dobrowolne, tj. wynika z własnej woli. Natomiast opuszczenie takie nie zachodzi w przypadku niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu. Dla oceny, czy dana osoba w sposób dobrowolny i na trwałe opuściła dotychczasowe miejsce zamieszkania wpływ mają okoliczności związane z opuszczeniem tego lokalu oraz powody i charakter przebywania w innym miejscu. O trwałości opuszczenia lokalu decyduje nie tylko faktyczne niezamieszkiwanie w dotychczasowym miejscu stałego pobytu, ale i wola osoby w nim zameldowanej. Wobec tego rolą organów administracji publicznej, orzekających w tego typu sprawach jest przede wszystkim przeprowadzenie jak najszerszego postępowania dowodowego w celu ustalenia danego stanu faktycznego. W ocenie Sądu, organy orzekające w niniejszym postępowaniu sprostały temu zadaniu. Prawidłowo również oceniły zebrany materiał dowodowy, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. Z ustalonego i niespornego stanu faktycznego wynika, że D. J. nie przebywa w miejscu zameldowania – tj. w lokalu nr [...], przy ul. [...] w [...] od [...] grudnia 2014 r. Wtedy to został aresztowany i osadzony w zakładzie karnym, gdzie odbywa karę pozbawienia wolności, której termin końca przypada na dzień [...] października 2020 r. W wyniku prowadzonego postępowania administracyjnego ustalono też, że prawo własności do lokalu numer [...] przy ulicy [...] w [...] przysługuje H. W., która odziedziczyła go po matce Z. J., żonie skarżącego (postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydział [...], sygn. akt [...] z dnia [...] października 2014 r. oraz postanowienie Sądu Okręgowego w [...] [...] Wydział [...], sygn. akt [...] z dnia [...] października 2017 r.). Skarżący natomiast został wydziedziczony przez Z. J. na mocy testamentu z dnia [...] czerwca 2009 r. nr rep. [...] sporządzonego przed notariuszem A. G.. W tym miejscu należy stwierdzić, iż wola opuszczenia miejsca zamieszkania przez osobę zameldowaną nie ma znaczenia w przypadku skazania tej osoby na karę pozbawienia wolności i wykonywanie wobec niej tego orzeczenia. Zasadniczo, aby stwierdzić opuszczenie lokalu w rozumieniu powołanego przepisu konieczne jest ustalenie, iż osoba podlegająca wymeldowaniu opuściła ten lokal w sposób dobrowolny oraz że było to wynikiem realizacji uprzednio powziętego zamiaru zmiany miejsca pobytu i przeniesienia centrum swych spraw życiowych w inne miejsce. Inaczej należy jednak ocenić tą sytuację w przypadku osoby, w stosunku do której orzeczono środek karny w postaci nakazu opuszczenia lokalu. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przy ustalaniu spełnienia przesłanek do wymeldowania przesłanka dobrowolności nie może być brana pod uwagę, w sytuacji gdy opuszczenie lokalu wynika ze zgodnego z prawem władczego działania organów państwa (por. np. wyroki NSA z 25 stycznia 2019 r. sygn. akt II OSK 531/17, z 4 kwietnia 2019 r. sygn. akt II OSK 988/18 oraz z 3 marca 2015 r. sygn. akt II OSK 1641/13; z 12 marca 2020 r. sygn. akt II OSK 234/19, z 12 marca 2020 r., sygn. akt II OSK 234/19, http/orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej CBOSA). Podzielając podglądy wrażane w orzecznictwie należy zatem skonstatować, że opuszczenie lokalu miało charakter trwały, a wolę opuszczenia miejsca zameldowania zastępuje podlegający wykonaniu wyrok Sądu. W okolicznościach sprawy, w ocenie Sądu, opuszczenie przez skarżącego przedmiotowego lokalu nastąpiło w wyniku zawinionych działań skarżącego, za które został on skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] października 2014 r. sygn. akt [...] i nadal odbywa karę pozbawienia wolności. Nie można więc uznać, że skarżący zmuszony był opuścić przedmiotowy lokal w wyniku jakichkolwiek bezprawnych działań osób trzecich względem niego. Jeśli zatem osoba nie przebywa w dotychczasowym miejscu pobytu (bez względu na to, czy opuszczenie tego miejsca miało charakter dobrowolny, czy też przymus opuszczenia wynikał z czynności prawnych właściwego organu) i nie wykonała obowiązku wymeldowania, istnieją podstawy do orzeczenia o wymeldowaniu. Celem postępowania w sprawie o wymeldowanie jest bowiem zapewnienie zgodności zapisów rejestrowych w ewidencji ludności z rzeczywistym stanem, czyli miejscem pobytu danej osoby. Wymeldowanie nie wpływa na prawa rzeczowe, czy zobowiązaniowe strony (por. wyrok NSA z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2387/10, CBOSA). Sąd nie dopatrzył się w prowadzonym postępowaniu uchybień, jak również braku obiektywizmu w ocenie dowodów dokonanej przez organy obu instancji. Dysponując zgromadzonym materiałem dowodowym, organy orzekające dokonały prawidłowej jego oceny zgodnie z przepisami art. 77 i art. 80 k.p.a., czemu dały wyraz w uzasadnieniach podjętych decyzji. W wyniku tej oceny organy orzekające właściwie przyjęły, że w rozpatrywanej sprawie zaistniały przesłanki z art. 35 u.e.l., skutkujące wymeldowaniem skarżącego z pobytu stałego. Mając na uwadze powołane okoliczności, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.