I SA/Kr 11/18
WyrokWSA w Krakowie2018-02-27
Skład orzekający: Waldemar Michaldo, Inga Gołowska, Jarosław Wiśniewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo odmówił umorzenia należności z tytułu składek, uwzględniając jedynie przykładowe przesłanki z rozporządzenia i nie badając ogólnego warunku, że spłata zadłużenia nie może pociągnąć za sobą zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że organ rentowy naruszył przepisy prawa materialnego i procesowego. Organ nie zbadał prawidłowo przesłanek umorzenia należności składkowych, nie zindywidualizował sytuacji skarżącego w aspekcie jego ważnego interesu i sytuacji majątkowej, a także nie uwzględnił przewlekłej choroby. Organ ograniczył się do przypadków wymienionych przykładowo w rozporządzeniu, nie analizując ogólnego warunku, że spłata zadłużenia nie może pociągnąć za sobą zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego, co jest sprzeczne z interesem publicznym i obywatela.Stan faktyczny
M. I. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek ZUS. Po wielokrotnych odmowach i uchyleniach decyzji przez sąd, organ ZUS ponownie odmówił umorzenia, uznając, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności ani umorzenia z uwagi na trudną sytuację finansową. Skarżący zarzucił organowi ignorowanie poprzednich wyroków sądowych i ponowne żądanie tych samych dokumentów. Sąd uznał, że organ nie zbadał prawidłowo przesłanek umorzenia i nie uwzględnił sytuacji życiowej i zdrowotnej skarżącego.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 października 2017 r.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Inga Gołowska (spr.) WSA Jarosław Wiśniewski Protokolant: specjalista Bożena Piątek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2018 r. sprawy ze skargi M. I. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą - uchyla zaskarżoną decyzję -
I.
Zaskarżoną decyzją z 6 października 2017r. znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w K., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw z art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a i art. 32 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.Dz.U. z 2017r. poz. 1778 dalej-u.s.u.s.) oraz §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141 poz. 1365) - odmówił umorzenia M. I. (dalej: wnioskodawca) należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 9.063,38 zł.
W decyzji organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy:
w dniu 28 maja 2014r. M. I. złożył wniosek o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. 24 lipca 2014r. została wydana decyzja o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Decyzją z 7 października 2014r. utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 24 lipca 2014r.
Wyrokiem z 14 stycznia 2015r. sygn. akt: I SA/Kr 1882/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na skutek skargi wniesionej przez wnioskodawcę uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.
Na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy, w dniu 16 października 2015r. została wydana decyzja o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Pismem z 16 listopada 2015r. wnioskodawca zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie tej sprawy. Decyzją z 21 stycznia 2015r. utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 października 2015r.
Na skutek skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z 18 maja 2016r. sygn. akt: I SA/Kr 375/16, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.
W dniu 7 października 2016r. została wydana decyzja o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z 2 stycznia 2017r. utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 7 października 2016r.
Wyrokiem z 24 kwietnia 2017r. sygn. akt: I SA/Kr 248/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną przez wnioskodawcę decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.
Sąd dopatrzył się uchybienia prawa materialnego w postaci dokonania błędnej wykładni art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także naruszenia przepisów postępowania, w szczególności materiału dowodowego w sposób dowolny, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, tj. art. 7, art. 11, art. 77§1 i art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Organ przeprowadził ponownie postępowanie, w ramach którego ustalił, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z 7 września 2017r. wnioskodawca wskazał, że uzyskuje zasiłek z MOPS w wysokości 514,00 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochód w wysokości 308,40 zł. Wydatki związane z utrzymaniem wnioskodawca określił na kwotę 600,00 zł z tytułu opłat eksploatacyjnych. Na leczenie przeznacza 150,00 zł miesięcznie. Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków-Podgórze poinformował również, że wobec wnioskodawcy nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, jak również wskazał, że wnioskodawca nie ma zaległości podatkowych i nie figuruje w ewidencji podatników od spadków i darowizn. Posiada dom w [...] części położony w K. oraz według Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych jest właścicielem w [...] części nieruchomości gruntowej pow. 0,0704 ha położonej w K., w której figuruje wpis hipoteki na rzecz Urzędu Skarbowego Kraków-Podgórze. Zgodnie z informacją z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wnioskodawca jest właścicielem samochodu osobowego R. M. S. 1.6 KAT z 2001r. (współwłaściciel H. I.).
Organ przedstawił wynikające z przepisów przesłanki umorzenia, wyjaśniając w szczególności, że zaległości składkowe mogą być umarzane w przypadku całkowitej nieściągalności, która została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Organ stwierdził, że w stosunku do działalności wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą w stosunku do jego zadłużenia. Zdaniem organu, z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zadłużenie wnioskodawcy jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również w tej sytuacji nie ma zastosowania.
Z ustaleń stanu faktycznego wynika, że wnioskodawca nie jest pozbawiony źródła utrzymania. Zadłużenie figurujące na jego koncie dochodzone jest w trybie egzekucyjnym przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K.. Na obecnym etapie postępowania nie można stwierdzić, że w ramach podejmowanych czynności egzekucyjnych nie uzyska się kwot przekraczających wydatki, a zaległe składki nie zostaną wyegzekwowane chociażby w części. Organ rentowy podkreślił, że to na organie ciąży obowiązek podejmowania wszelkich działań zmierzających do dochodzenia wierzytelności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia, a odstąpienie od nich może nastąpić dopiero w sytuacji, gdy w ocenie Zakładu (wierzyciela) przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego byłoby niecelowe bądź nieopłacalne.
Powołując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 maja 2009r. sygn. akt: V SA/Wa 40/09 podkreślono, że "ocena, odnośnie braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji, czy też wystąpienia trwałej nieściągalności długu należy wyłącznie do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne." Natomiast ocena, czy ponoszenie wydatków egzekucyjnych jest zbędne, czy też może przynieść korzyści, należy wyłącznie do wierzyciela.
Organ wskazał, że wnioskodawca posiada majątek w postaci nieruchomości, na której Zakład jako wierzyciel może dokonać zabezpieczenia spłaty należności składkowych. W konsekwencji dokonania zabezpieczenia, należności składkowe nie ulegają przedawnieniu, a po upływie terminu przedawnienia należności te będą mogły być egzekwowane tylko z przedmiotu zastawu lub hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Ponadto posiada samochód osobowy o wartość rynkowej ok. 6.000,00 zł, który może spieniężyć. Na organie rentowym, jako dysponencie środków publicznoprawnych, ciąży bowiem szczególny obowiązek wykorzystania wszelkich dostępnych środków zmierzających do wyegzekwowania należności składkowych, zaś ich umorzenie stanowiłoby wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich dochodzenia. Zakład nie ma natomiast obowiązku umarzania należności, zwłaszcza, gdy dostrzega realne szansę na ich odzyskanie od zobowiązanego.
Zakres odpowiedzialności płatnika został określony w przepisie art. 26 O.p. w związku z art. 31 u.s.u.s. Stanowi on, że płatnik odpowiada za zobowiązania składkowe całym swoim majątkiem, nie tylko teraźniejszym, ale również przyszłym.
Z tych powodów, w ocenie organu, wobec wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wydanie decyzji o umorzeniu należności na tej podstawie.
Jeśli chodzi o umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co zostało określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu, organ stwierdził, w odniesieniu do wnioskodawcy nie zachodzi możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez wnioskodawcę zadłużenia pozbawiałaby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia
Okoliczność związana z obecnym brakiem dochodów powoduje, że wnioskodawca korzysta z pomocy społecznej w postaci zasiłku w wysokości 514,00 zł. Niemniej jednak organ uznał, że w toku postępowania wyjaśniającego nie można jednoznacznie stwierdzić, aby sytuacja finansowa i materialna wnioskodawcy świadczyła o tym, by w chwili obecnej podstawowe potrzeby życiowe były niezaspokojone. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje niski dochód. Ponosi koszty utrzymania. Ponadto, posiada samochód, więc ponosi koszty związane z jego utrzymaniem choćby obowiązkowe ubezpieczenie OC.
Zdaniem organu sytuacja finansowa i materialna, w jakiej aktualnie znajduje się wnioskodawca nie daje wystarczających podstaw, aby uznać, iż spłata zobowiązania z tytułu należności ZUS mogłaby pociągnąć za sobą negatywne skutki w sferze socjalno-bytowej.
W stosunku do wnioskodawcy nie ma również zastosowania przesłanka wskazana w §3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Wnioskodawca nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, iż opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie przedstawiono bowiem żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia ww. zdarzeń.
Jeśli chodzi stan zdrowia, organ zauważył, że wnioskodawca nie dołączył dokumentacji potwierdzającej jego obecny stan zdrowia. Wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na czas określony do 31 lipca 2019r. Jest osobą zdolną do pracy w warunkach pracy chronionej. Dlatego też, wobec wnioskodawcy nie będzie miał zastosowania § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności.
II.
Powyższa decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w K. została zaskarżona przez M. I. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, na podstawie art. 52§3 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi-tekst jedn. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm. dalej-p.p.s.a.)
Skarżący zarzucił, że organ rentowy ignoruje wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, jakie zapadły dotychczas w przedmiotowej sprawie, tj. wyrok z 14 stycznia 2015r. sygn. akt: I SA/Kr [...], wyrok z 18 maja 2016r. oraz z 24 kwietnia 2017r. sygn. akt: I SA/Kr [...]. Skarżący zarzucił, że organ po raz czwarty wydał decyzję, żądając ponownie dostarczenia dokumentów, które skarżący już przedłożył (zaświadczenia stwierdzającego stan zdrowia, stan majątkowy). Skarżący uważa, że spełnia przesłanki do umorzenia zaległości wskazane w §3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia.
Wskazując powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
Odpowiadając na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
III.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych dalej (tekst jedn. Dz. U. z 2016r., poz. 2261) oraz art. 3 i art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm. dalej-p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy (w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego), lub mogło mieć istotny wpływ na ten wynik (w przypadku naruszenia przepisów postępowania).
Jak stanowi art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna może także dotyczyć poprawności skorzystania przez organ administracji z uznania administracyjnego.
W świetle art. 153 p.p.s.a. przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie (por. S. Hanausek [w:] System prawa procesowego cywilnego, t. 3, Zaskarżanie orzeczeń sądowych, red. W. Siedlecki, Ossolineum 1986, s. 318). Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność), zostało uznane za błędne. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku 15 marca 2012r. sygn. akt: II OSK 1261/10, ONSA WSA 2013, nr 1, poz. 7, stwierdził, że ocena prawna musi zostać w orzeczeniu wyrażona, co oznacza, że za przedmiot związania można uznać jedynie te elementy oceny odnoszącej się do przepisów prawa, które zostały zamieszczone w treści uzasadnienia orzeczenia. Muszą one mieć postać jednoznacznych twierdzeń, sformułowanych w sposób jasny, umożliwiający ustalenie treści związania bez potrzeby podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. W powołanym wyroku podkreślono, że z zakresu związania wyłączyć należy oceny wyrażone w sposób niejednoznaczny, jak też oceny przybierające postać pośrednich wniosków, jakie można wywieść z podanych w uzasadnieniu orzeczenia rozważań - A. K., Komentarz do art.153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LEX, 2013.
Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. S. Hanausek, tamże, s. 319). Wskazania nie mogą z góry narzucać sposobu rozstrzygnięcia konkretnych kwestii związanych z treścią przyszłego rozstrzygnięcia sprawy; nie mogą np. wskazywać, że określone dowody są bardziej wiarygodne od innych (por. wyrok SN z 13 marca 1975r. sygn. akt: III CRN 466/74, OSPiKA 1976, z. 3, poz. 63)-Andrzej Kabat tamże.
Dla organu administracji ponownie rozpatrującego sprawę, jak też każdego innego organu orzekającego w danej sprawie, zawarty w orzeczeniu kasacyjnym pogląd dotyczący wyłożonych i zastosowanych przepisów, jak również ocena co do poczynionych przez organ ustaleń faktycznych jest wiążąca. Oznacza to, że skutki wydanego orzeczenia sądowego wykraczają poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, rzutując tak na ponownie prowadzone postępowanie administracyjne w danej sprawie, jak też na ewentualne postępowanie sądowoadministracyjne w razie ponownego zaskarżenia kolejnego rozstrzygnięcia ostatecznego. Jak podkreślał niejednokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, konsekwencją związania oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku jest to, że stanowisko sądu I instancji, który rozpoznaje skargę strony od ponownego orzeczenia organu administracyjnego, powinno co do zasady odpowiadać ocenie prawnej wyrażonej w poprzednim orzeczeniu, a sąd ten nie może formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z wcześniejszym poglądem (wyrok NSA z 2 kwietnia 2008r. o sygn. akt: I OSK 886/07, LEX nr 541851).
W ocenie Sądu orzekającego w niniejszym składzie istotą zaleceń zawartych w wydanym w sprawie prawomocnym wyroku (nota bene trzecim wyroku uwzględniającym skargę skarżącego) było to, aby organ podejmując rozstrzygnięcie miał na uwadze czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Sąd wykazał gołosłowność i oderwanie od realiów życiowych konstatacji organów wedle których możliwe jest odzyskanie składek w drodze postępowania egzekucyjnego. Nadto podkreślono, że organ nadal nie zbadał prawidłowo przesłanek zastosowania umorzenia należności składkowych i nie zindywidualizował sytuacji skarżącego w aspekcie istnienia jego ważnego interesu i sytuacji majątkowej a z drugiej strony przewlekłej choroby.
W wyroku z 24 kwietnia 2017r. sygn. akt: I SA/Kr 248/17, Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien ocenić materiał dowodowy a następnie w oparciu o całość zgromadzonego materiału rozpatrzyć wniosek, sporządzając uzasadnienie decyzji wedle reguł wynikających z art. 107§3 k.p.a.
Zalecenia te nie zostały zrealizowane. Z lektury zaskarżonej decyzji wynika, że organ ograniczył się przy stosowaniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. jedynie do przypadków wymienionych przykładowo w rozporządzeniu. Organ nie przeanalizował jednak ogólnego warunku wynikającego z powyższego rozporządzenia, a mianowicie nie wykazał, że skarżący jest w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niego. Oczywiście w rozporządzeniu jest mowa o tym, że to zobowiązany ma wykazać, że nie jest w stanie uiścić należności. Niemniej jednak wykazanie musi ograniczać się do powołania określonych faktów przez skarżącego. Ocena tych faktów i jednoczesne stwierdzenie, że nie zachodzą przesłanki do rozważenia w drodze uznania administracyjnego, czy zastosować ulgę, należą już do organu administracyjnego. Innymi słowy, strona przedstawia fakty, z których jej zdaniem wynika, że nie jest w stanie opłacić należności, zaś organ weryfikuje te twierdzenia i jeżeli się z nimi nie zgadza, daje temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, przedstawiając stosowną argumentację. Tymczasem w niniejszej sprawie, jak wynika z zaskarżonej decyzji, zaległości skarżącego opiewają na kwotę 9.063,38 zł. Jednocześnie organ nie ustalił, kwoty tzw. dochodu dyspozycyjnego, tj. kwoty, która pozostaje skarżącemu po pokryciu wydatków na leczenie i życie. Nie sposób wobec powyższego stwierdzić, na jakiej podstawie organ przyjął, że skarżący jest w stanie w ogóle zapłacić wyżej wskazaną kwotę. Oznacza to tym samym, że organ naruszył art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z §3 ust. 1 rozporządzenia, gdyż nie uzasadnił, że skarżący jest w stanie uregulować zaległość i dodatkowo nie pociągnie to dla niego żadnych negatywnych skutków.
Oczywiście stwierdzenie zaistnienia przesłanki pozwalającej na umorzenie zaległości, nie oznacza jeszcze, że organ będzie zobowiązany do zastosowania ulgi. W takiej sytuacji, jak wskazano we wcześniejszej części uzasadnienia, w przypadku braku zastosowania ulgi, organ będzie musiał przedstawić argumentację, która jego zdaniem uniemożliwia zastosowanie ulgi. Argumentacja ta powinna zostać podjęta w granicach uznania administracyjnego.
Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i zbadane (art. 11 k.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.).
W orzecznictwie sądowym za utrwalony należy uznać pogląd, zgodnie z którym, sytuacja, w której zapłata zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest zgodna nie dość, że z interesem zobowiązanego, to jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (tak w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 grudnia 2014r., sygn. akt: II GSK 1837/13-CBOSA). Stanowisko takie zawarł również między innymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z 27 maja 2014r. (sygn. akt: I SA/Rz 304/14-CBOSA) stwierdzając, że sytuacja, w której spłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa (korzystanie z pomocy społecznej) nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest zgodna również z interesem publicznym. W niniejszym postępowaniu, poza samym stwierdzeniem, że skarżący jest właścicielem nieruchomości lokalowej, organ w ogóle wyżej wskazanych kwestii nie rozważał, co czyni uzasadnienie zaskarżonej decyzji wadliwym.
Rozpoznając ponownie sprawę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zastosuje wszystkie dyrektywy wynikające z niniejszego uzasadnienia. W szczególności natomiast w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, który ewentualnie zostanie uzupełniony, dokona prawidłowej wykładni wyżej wskazanych przepisów. Organ wyeliminuje również błędy w zakresie uzasadnienia przesłanek, które jego zdaniem przemawiały za odmową umorzenia składek. Sposób rozumowania organu powinien przy tym znaleźć odzwierciedlenie w treści decyzji, aby umożliwić Sądowi, w razie ewentualnego jej zaskarżenia, ocenę motywów podjętego rozstrzygnięcia.
Reasumując-organ w sposób dowolny i sprzeczny z logiką oraz zasadami doświadczenia życiowego stwierdził, że spłata zadłużenia jest w sytuacji wnioskodawcy realna i nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, skoro już w tym momencie skarżący nie jest w stanie zaspokoić samodzielnie tych potrzeb. Nie wziął pod uwagę, że wnioskodawca jest osobą schorowaną utrzymującą się z pomocy społecznej.
Mając powyższe na względzie, Sąd dopatrzył się uchybienia prawa materialnego, w postaci dokonania błędnej wykładni art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz §3 cyt. rozporządzenia, a także naruszenia przepisów postępowania, w szczególności oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, tj. art. 7, art. 11, art. 77§1 i art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Stąd należało w oparciu o art. 145§1 ust. 1 lit. a i c w zw z art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło