IV SA/Wa 2568/17
WyrokWSA w Warszawie2018-02-27
Skład orzekający: Katarzyna Golat, Anna Falkiewicz-Kluj, Joanna Borkowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy uchwała rady gminy w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, która przewiduje wyznaczenie dróg dojazdowych na działkach prywatnych, narusza prawo własności i zasadę proporcjonalności, jeśli nie służy interesowi publicznemu, a jedynie interesowi właściciela sąsiedniej działki?Ratio decidendi
Sąd stwierdził nieważność uchwały w części dotyczącej wyznaczenia dróg dojazdowych na działkach skarżących, uznając, że ingerencja w prawo własności nie służyła interesowi publicznemu, a jedynie interesowi właściciela sąsiedniej działki. Ponadto, wyznaczenie nieprzekraczalnej linii zabudowy przez istniejący budynek mieszkalny zostało uznane za dowolne i naruszające prawo własności oraz zasady ładu przestrzennego.Stan faktyczny
Skarżący, będący współwłaścicielami działek, zakwestionowali uchwałę rady gminy w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, która przewidywała przeznaczenie części ich działek na drogi dojazdowe oraz wyznaczała nieprzekraczalną linię zabudowy przez istniejący budynek mieszkalny. Skarżący zarzucili naruszenie prawa własności, zasady proporcjonalności oraz przekroczenie władztwa planistycznego, twierdząc, że wyznaczone drogi służą interesowi sąsiedniego właściciela, a nie interesowi publicznemu. Organ obrony podtrzymał swoje stanowisko, wskazując na konieczność zapewnienia obsługi komunikacyjnej.Rozstrzygnięcie
Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w części dotyczącej § 16 pkt 2 lit. c; § 16 pkt 5 lit. e; § 17 pkt 5 lit. b; § 20 pkt 4 (w zakresie odnoszącym się do drogi KDD 3 i KDD 4); § 24 pkt 2 lit. a – tiret 3, 4; § 24 pkt 2 lit. b; § 24 pkt 2 lit. c, d, e. f. g. h (w zakresie odnoszącym się do drogi KDD 3 i KDD 4); § 24 pkt 3, 4 i 5 (w zakresie odnoszącym się do drogi KDD 3 i KDD 4). Zasądzono zwrot kosztów postępowania sądowego od Gminy K. na rzecz skarżących.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Golat, Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj,, sędzia WSA Joanna Borkowska (spr.), Protokolant ref. Joanna Kicińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2018 r. sprawy ze skargi I. G. i J. G. na uchwałę Rady Miejskiej w K. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego I. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w części, tj.: § 16 pkt 2 lit. c; § 16 pkt 5 lit. e; § 17 pkt 5 lit. b; § 20 pkt 4 (w zakresie odnoszącym się do drogi KDD 3 i KDD 4); § 24 pkt 2 lit. a – tiret 3, 4; § 24 pkt 2 lit. b; § 24 pkt 2 lit. c, d, e. f. g. h (w zakresie odnoszącym się do drogi KDD 3 i KDD 4); § 24 pkt 3, 4 i 5 (w zakresie odnoszącym się do drogi KDD 3 i KDD 4); II. zasądza od Gminy K. na rzecz Iwony G. i J. G. solidarnie kwotę 797 (siedemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Przedmiotem zaskarżenia przez I. G. i J. G. (dalej skarżący) jest uchwała Nr [...] Rady Miasta [...] ( dalej jako Organ ) z dnia [...] października 2016 roku w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu położonego w rejonie ulic [...] i [...] w [...] ( dalej jako Plan ), którego granice zostały przedstawione na rysunku planu, stanowiącym załącznik nr 1 uchwały Nr [...].
Skarżący są współwłaścicielami działek o numerach ewidencyjnych [...] i [...] (poprzednie numery działek [...] i [...]), obręb [...], położnych w [...] przy ul. [...]. Na terenie działki [...], od strony ulicy [...] posadowiony jest budynek mieszkalny, wybudowany został zgodnie z ostatecznym pozwoleniem na budowę, oddany do użytkowania w 2002 roku na podstawie ostatecznego pozwolenia na użytkowanie. Skarżący od 2005 roku, tj. od rozpoczęcia prac związanych z uchwaleniem Planu zgłaszali swoje uwagi w zakresie przeznaczenia części ich działek na drogi.
W toku postępowania – jak i w złożonej skardze – wskazywali zapisy planu, które naruszały ich interes prawny:
- § 16. 2) lit. c) wprowadzający nieprzekraczalne linie zabudowy - zgodnie z rysunkiem planu.
Na części działki o numerze ewidencyjnym [...], w miejscu gdzie posadowiony jest budynek mieszkalny, nieprzekraczalna linia zabudowy została wyznaczona w części przez budynek mieszkalny posadowiony na przedmiotowej działce, jak również zaniechano wskazania odległości pomiędzy budynkiem a zewnętrzną osią krawędzi jezdni.
Cześć działki o numerze ewidencyjnym [...], wzdłuż działki o numerze ewidencyjnym [...] przeznaczona została na drogę dojazdową gminną, oznaczoną numerem [...]. Ponadto część działki [...], a także część działki o numerze ewidencyjnym [...], została przeznaczona na drogę dojazdową gminną, oznaczoną numerem [...]. W związku z tym, skarżący wskazują następujące zapisy Planu jako naruszające ich interes prawny.
- §16 pkt 5) lit e) dla terenu [...] ustalający obsługę komunikacyjną z dróg publicznych klasy dojazdowej oznaczonych -y symbolami [...] i [...] oraz z drogi publicznej znajdującej się poza granicami planu (ul. [...]) na zasadach określonych przepisami odrębnymi,
- §17 pkt 5) lit. b) - dla terenu [...] ustalający obsługę komunikacyjną z dróg publicznych klasy dojazdowej oznaczonych symbolami [...] i [...] oraz z dróg publicznych znajdujących się poza granicami planu na zasadach określonych przepisami odrębnymi,
- §20 pkt 4) - ustalający obsługę komunikacyjną z dróg publicznych klasy dojazdowej oznaczonych symbolami m.in. [...],
- § 24. wprowadzający obowiązujące ustalenia dla terenów oznaczonych na rysunku planu symbolami m.in. [...],[...]:
1) przeznaczenie terenu - droga klasy dojazdowej;
2) zasady zagospodarowania terenu:
a) szerokość w liniach rozgraniczających:
- dla drogi oznaczonej symbolem [...] - 10 m, zgodnie z rysunkiem planu,
- dla drogi oznaczonej symbolem [...] zmiennej szerokości od 8 m do 10 m, zgodnie z rysunkiem planu,
b) ustalający wykonanie placu manewrowego na zakończeniu drogi oznaczonej symbolem [...] o wymiarach zgodnych z rysunkiem planu,
c) przejścia i przejazdy przez rów odwadniający w drodze oznaczonej symbolem [...] z zachowaniem ciągłości i drożności cieku,
d) dopuszczający realizację zieleni urządzonej w liniach rozgraniczających drogi,
e) nakazujący przynajmniej z jednej ze stron pasa drogowego wykonanie chodnika o minimalnej szerokości określonej przepisami odrębnymi,
f) dopuszczający realizację ścieżki rowerowej,
g) dopuszczający realizację zatok postojowych,
h) ustalający realizację oświetlenia w liniach rozgraniczających drogi;
3) w zakresie zasad i warunków scalania i podziału nieruchomości - ustalający wydzielenie działki drogowej po liniach rozgraniczających teren;
4) wprowadzający zasady obsługi w zakresie infrastruktury technicznej - na warunkach określonych w § 12;
5) ustalający zakaz tymczasowego zagospodarowania, urządzania i użytkowania terenów, za wyjątkiem wykorzystania zgodnego z dotychczasowym użytkowaniem.
W dniu 13 września 2016r. skarżący złożyli uwagę dotyczącą wniosku o likwidację dróg dojazdowych oznaczonych symbolami [...] i [...] zaprojektowanych na działkach nr [...] oraz [...] obr. [...].
Uwaga nie została uwzględniona. Rozstrzygając o sposobie jej rozpatrzenia, Rada Miasta [...] uznała, że zgodnie z art. 15 ust.2 pkt 10 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w miejscowym planie określa się obowiązkowo zasady modernizacji, rozbudowy i budowy systemów komunikacji i infrastruktury technicznej. Podstawowym celem właściwej struktury komunikacyjnej jest zapewnienie dostępu do dróg publicznych wszystkich działek budowlanych. Drogi [...] i [...] stanowią niezbędne minimum obsługi komunikacyjnej wszystkich działek budowlanych, w obszarze objętym planem. Ich lokalizacja umożliwia racjonalny podział działki nr [...], co jest zgodne z zasadą uwzględniania walorów ekonomicznych przestrzeni określoną w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
Z takim stanowiskiem nie zgodzili się skarżący, zaskarżając w części Uchwałę nr [...] Rady Miasta [...] z dnia [...] października 2016 roku w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu położonego w rejonie ulic [...] i [...] w [...] tj. w zakresie przeznaczenia części działki o numerze ewidencyjnym [...] na drogę dojazdową gminną oznaczona symbolem [...] oraz drogę dojazdową gminną oznaczony symbolem [...], przeznaczenia części działki o numerze ewidencyjnym [...] na drogę dojazdową gminną oznaczoną symbolem [...], wyznaczenia nieprzekraczalnej linii zabudowy na części działki o numerze ewidencyjnym [...], w części obejmującej działkę gdzie posadowiony jest budynek mieszkalny, zarówno w części tekstowej Uchwały, jak również w części graficznej.
Zaskarżonej Uchwale skarżący zarzucili:
1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 pkt 10, art. 1 ust. 2 pkt 7 oraz art. 1 ust. 2 pkt 9 ustawy z dnia 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 778 z późn. zm.) (dalej: "ustawa o planowaniu"), jak również art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP polegające na naruszeniu zasady proporcjonalności w ważeniu interesu Skarżących i interesu publicznego, naruszeniu zasady równości oraz przekroczeniu władztwa planistycznego poprzez wyznaczenie na działkach stanowiących własność Skarżących drogi oznaczonej symbolem [...] oraz drogi oznaczonej symbolem [...] nie mających na celu zaspokojenie interesu publicznego, lecz mających na celu zaspokojenie interesu pojedynczego obywatela, tj. właściciela nieruchomości sąsiedniej działki o numerze ewidencyjnym [...] i działek powstałych z podziału tej działką
2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 140 Kodeksu cywilnego, art. 6 ust. 1 ustawy o planowaniu, art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP poprzez naruszenie prawa własności Skarżących, przez nieuprawnione ograniczenie prawa Skarżących do dysponowania nieruchomością poprzez wyodrębnienie pasa ziemi z przeznaczeniem na drogę publiczną klasy dojazdowej oznaczonej symbolem [...] i [...] z części działki o numerze ewidencyjnym [...] i części działki o numerze ewidencyjnym [...] oraz wyznaczenia nieprzekraczalnej linii zabudowy na części działki o numerze ewidencyjnym [...] w części przez budynek mieszkalny posadowiony na działce oraz zagospodarowania nieruchomości nieproporcjonalnie do celów koniecznych dla zapewnienia racjonalnej gospodarki przestrzennej oraz ponad usprawiedliwione potrzeby publiczne, a w konsekwencji także nadużycie władztwa planistycznego;
3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1 ust 2 pkt 1,2,7 i art. 15 ust. 2 pkt 1 i 6 ustawy o planowaniu poprzez wyznaczenie nieprzekraczalnej linii zabudowy na części działki o numerze ewidencyjnym [...] w części przez budynek mieszkalny znajdujący się na przedmiotowej działce dopuszczając się przekroczenia władztwa planistycznego i naruszenia prawa własności Skarżących, bez usprawiedliwionych powodów;
4. naruszenie art. 15 ust. 2 pkt 1 i 6 ustawy o planowaniu oraz § 4 pkt 6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 roku w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz. U. Nr 164, poz. 1587) ("Rozporządzenie") poprzez nieprecyzyjne określenie nieprzekraczalnej linii zabudowy na części działki o numerze ewidencyjnym [...], w miejscu gdzie posadowiony jest budynek mieszkalny, poprzez niewskazanie odległości pomiędzy budynkiem a zewnętrzną osią krawędzi jezdni.
Mając na uwadze, iż Uchwała została podjęta przed 01 czerwca 2017 roku, tj. przed wejściem w życie zmiany treści art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 08 marca 1990 roku o samorządzie gminnym, skarżący wskazali, iż zarzuty przedstawione w niniejszej skardze stanowiły przedmiot wezwania Rady Miasta [...] do usunięcia naruszenia prawa dokonanego Uchwałą. Rada Miasta [...] nie udzieliła żadnej odpowiedzi na skierowane wezwanie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podtrzymując dotychczasową argumentację wskazał, że procedura planistyczna była w niniejszym postępowaniu zachowana, a ograniczenie prawa własności ma na celu dobro ogółu obywateli, a nie tylko jednostki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wchodzi więc tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej również "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego. Stosownie do art. 147 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na uchwałę, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.
W ocenie Sądu skarga I. G. i J. G. na uchwałę Nr [...] Rady Miasta [...] z dnia [...] października 2016 roku w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu położonego w rejonie ulic [...] i [...] w [...] zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tj. Dz.U. z 2016r., poz. 778 ze zm., zwanej dalej "u.p.z.p."), podstawę do stwierdzenia nieważności uchwały rady gminy w całości lub w części stanowi naruszenie zasad sporządzania planu miejscowego, istotne naruszenie trybu jego sporządzania, a także naruszenie właściwości organów w tym zakresie. Wskazanie w powyższym przepisie podstaw nieważności uchwały w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego prowadzą do wniosku, że przepis ten stanowi lex specialis wobec art. 91 ust. 1 u.s.g., zgodnie z którym uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Oznacza to, że rozstrzygnięcia nadzorcze wojewody albo orzeczenie sądu administracyjnego stwierdzające nieważność uchwały w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego są wydawane w przypadku zajścia co najmniej jednej z podstaw nieważności wymienionych w art. 28 ust. 1 u.p.z.p.
Zasady sporządzania planu miejscowego dotyczą kwestii merytorycznych, tj. zawartości aktu, treści jego ustaleń, standardów dokumentacji planistycznej. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta sporządza projekt planu miejscowego, zawierający część tekstową i graficzną, zgodnie z zapisami studium oraz z przepisami odrębnymi, odnoszącymi się do obszaru objętego planem, wraz z uzasadnieniem. W uzasadnieniu przedstawia się w szczególności (1) sposób realizacji wymogów wynikających z art. 1 ust. 2-4 u.p.z.p. (2) zgodność z wynikami analizy zmian w zagospodarowaniu przestrzennym gminy, oceny postępów w opracowywaniu planów miejscowych i wieloletnich programów ich sporządzania w nawiązaniu do ustaleń studium, z uwzględnieniem decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego i decyzji o ustaleniu warunków zabudowy, oraz wniosków w sprawie sporządzenia lub zmiany planu miejscowego, wraz z datą uchwały rady gminy w sprawie aktualności studium i planów miejscowych, (3) wpływ na finanse publiczne, w tym budżet gminy (art.15 ust. 1 u.p.z.p.).
Zgodnie z art. 15 ust. 2 u.p.z.p. w planie miejscowym określa się obowiązkowo, m.in.: przeznaczenie terenów oraz linie rozgraniczające tereny o różnym przeznaczeniu lub różnych zasadach zagospodarowania (pkt 1 powołanego przepisu), zasady ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków, w tym krajobrazów kulturowych, oraz dóbr kultury współczesnej (pkt 4 powołanego przepisu), zasady kształtowania zabudowy oraz wskaźniki zagospodarowania terenu, maksymalną i minimalną intensywność zabudowy jako wskaźnik powierzchni całkowitej zabudowy w odniesieniu do powierzchni działki budowlanej, minimalny udział procentowy powierzchni biologicznie czynnej w odniesieniu do powierzchni działki budowlanej, maksymalną wysokość zabudowy, minimalną liczbę miejsc do parkowania w tym miejsca przeznaczone na parkowanie pojazdów zaopatrzonych w kartę parkingową i sposób ich realizacji oraz linie zabudowy i gabaryty obiektów (pkt 6 powołanego przepisu), granice i sposoby zagospodarowania terenów lub obiektów podlegających ochronie, na podstawie odrębnych przepisów, terenów górniczych, a także obszarów szczególnego zagrożenia powodzią, obszarów osuwania się mas ziemnych, krajobrazów priorytetowych określonych w audycie krajobrazowym oraz w planach zagospodarowania przestrzennego województwa (pkt 7 powołanego przepisu), szczególne warunki zagospodarowania terenów oraz ograniczenia w ich użytkowaniu, w tym zakaz zabudowy (pkt 9 powołanego przepisu), zasady modernizacji, rozbudowy i budowy systemów komunikacji i infrastruktury technicznej (pkt 10 powołanego przepisu).
Przy sporządzaniu planu miejscowego organ zobowiązany jest również uwzględnić wymogi dotyczące stosowania standardów przy zapisywaniu ustaleń projektu tekstu planu miejscowego, określone w § 4 rozporządzenia z dnia [...] sierpnia 2003r. w sprawie wymaganego zakresu projektu planu miejscowego ( D.U. z 2003 r. nr 164 poz. [...]) , a mianowicie:
• ustalenia dotyczące przeznaczenia terenów powinny zawierać określenie przeznaczenia poszczególnych terenów lub zasad ich zagospodarowania, a także symbol literowy i numer wyróżniający go spośród innych terenów (pkt 1 powołanego przepisu),
• ustalenia dotyczące zasad ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej powinny zawierać określenie obiektów i terenów chronionych ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, w tym określenie nakazów, zakazów, dopuszczeń i ograniczeń w zagospodarowaniu terenów (pkt 4 powołanego przepisu), przy czym zgodnie z § 2 pkt 6 rozporządzenia w sprawie wymaganego zakresu projektu planu miejscowego, ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o nakazach, zakazach, dopuszczeniach i ograniczeniach w zagospodarowaniu terenów - należy przez to rozumieć określenie sposobów zagospodarowania terenów oraz ograniczeń w ich użytkowaniu, w tym zakazu zabudowy,
• ustalenia dotyczące parametrów i wskaźników kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu powinny zawierać w szczególności określenie linii zabudowy, wielkości powierzchni zabudowy w stosunku do powierzchni działki lub terenu, w tym udziału powierzchni biologicznie czynnej, a także gabarytów i wysokości projektowanej zabudowy oraz geometrii dachu (pkt 6 powołanego przepisu),
• ustalenia dotyczące granic i sposobów zagospodarowania terenów lub obiektów podlegających ochronie, ustalonych na podstawie odrębnych przepisów, w tym terenów górniczych, a także narażonych na niebezpieczeństwo powodzi oraz zagrożonych osuwaniem się mas ziemnych, powinny zawierać nakazy, zakazy, dopuszczenia i ograniczenia w zagospodarowaniu terenów (pkt 7 powołanego przepisu),
• ustalenia dotyczące zasad modernizacji, rozbudowy i budowy systemów komunikacji i infrastruktury technicznej powinny zawierać: (a) określenie układu komunikacyjnego i sieci infrastruktury technicznej wraz z ich parametrami oraz klasyfikacją ulic i innych szlaków komunikacyjnych, (b) określenie warunków powiązań układu komunikacyjnego i sieci infrastruktury technicznej z układem zewnętrznym, (c) wskaźniki w zakresie komunikacji i sieci infrastruktury technicznej, w szczególności ilość miejsc parkingowych w stosunku do ilości mieszkań lub ilości zatrudnionych albo powierzchni obiektów usługowych i produkcyjnych (pkt 9 powołanego przepisu).
Z kolei projekt rysunku planu miejscowego, stosownie do treści § 7 pkt 7 i 8 rozporządzenia w sprawie wymaganego zakresu projektu planu miejscowego, powinien zawierać linie rozgraniczające tereny o różnym przeznaczeniu lub różnych zasadach zagospodarowania oraz ich oznaczenia oraz linie zabudowy oraz oznaczenia elementów zagospodarowania przestrzennego terenu. Ponadto na projekcie rysunku planu miejscowego stosuje się nazewnictwo i oznaczenia umożliwiające jednoznaczne powiązanie projektu rysunku planu miejscowego z projektem tekstu planu miejscowego. Do projektu rysunku planu miejscowego dołącza się objaśnienia wszystkich użytych oznaczeń (§ 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie wymaganego zakresu projektu planu miejscowego).
Warto również wskazać, że w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym uwzględnia się wymagania ochrony zdrowia oraz bezpieczeństwa ludzi i mienia, a także potrzeby osób niepełnosprawnych (art.1 ust. 2 pkt. 5 u.p.z.p.). W miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego następuje również ustalenie przeznaczenia terenu, rozmieszczenie inwestycji celu publicznego oraz określenie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy terenu (art. 4 ust. 1 u.p.z.p.).
Plan miejscowy uchwala rada gminy, po stwierdzeniu, że nie narusza on ustaleń studium, rozstrzygając jednocześnie o sposobie rozpatrzenia uwag do projektu planu oraz sposobie realizacji, zapisanych w planie, inwestycji z zakresu infrastruktury technicznej, które należą do zadań własnych gminy, oraz zasadach ich finansowania, zgodnie z przepisami o finansach publicznych. Część tekstowa planu stanowi treść uchwały, część graficzna oraz wymagane rozstrzygnięcia stanowią załączniki do uchwały (art. 20 ust. 1 u.p.z.p.). Ustalenia studium są wiążące dla organów gminy przy sporządzaniu planów miejscowych (art. 9 ust. 4 u.p.z.p.). Zaakcentowania wymaga, że uchwała w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego jest wyrazem tzw. władztwa planistycznego, które posiada gmina. Może ona samodzielnie decydować o sposobie zagospodarowania terenu, wprowadzając do planu miejscowego zagospodarowania przestrzennego bądź to precyzyjne zapisy bądź też postanowienia ogólne dla poszczególnych terenów. Wszelkie jednak czynności gminy, także o charakterze publicznoprawnym, muszą odznaczać się legalnością, gdyż gmina jest obowiązana działać zgodnie z prawem, co wynika z art. 7 Konstytucji RP. Zgodnie z art. 14 ust. 8 u.p.z.p. miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego jest aktem prawa miejscowego i stosownie do art. 87 ust. 2 Konstytucji RP źródłem powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej na obszarze działania organów, które je ustanowiły. Oznacza to, że organy gmin oraz organy administracji publicznej związane są ustaleniami zawartymi w planie, który został prawidłowo opublikowany i wszedł w życie. Skoro ustalenia planu zawierają normy wiążące, to stanowią podstawę prawną do wydawania decyzji administracyjnych na dalszych etapach realizacji zamierzeń inwestycyjnych.
W art. 1 ust. 2 ustawy o upzp zawarty jest otwarty katalog wymagań, które w szczególności należy wziąć pod uwagę w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a w niniejszej sprawie przede wszystkim należy uwzględnić przepis art. 1 ust. 2 pkt 7 nakazujący uwzględnić w planowaniu przestrzennym prawo własności oraz art. 1 ust. 1 pkt 9 nakazujący uwzględnić potrzeby interesu publicznego.
Przepis art. 15 ust. 2 pkt 10 ustawy o planowaniu, nakłada na gminę obowiązek wyznaczenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego terenów pod drogi publiczne. Uchwalając plan miejscowy rada gminy jest zatem uprawniona do tego, aby po przeanalizowaniu potrzeb wspólnoty samorządowej zdecydować o przeznaczeniu określonych trenów pod budowę nowych dróg, które utworzą sieć komunikacji na terenie gminy. Jednakże dokonując ingerencji w sferę prywatnych interesów właścicieli gmina powinna kierować się konstytucyjną zasadą proporcjonalności, która wyraża zakaz nadmiernej w stosunku do chronionej wartości ingerencji w sferę praw i wolności jednostki. Oznacza to konieczność dbania o właściwe ustalenie proporcji pomiędzy ochroną interesu publicznego z jednej strony, a ograniczeniem prywatnych interesów właścicieli z drugiej strony.
Mają rację skarżący twierdząc, że ingerencja w sferę prawa własności obywateli dokonywana konkretnymi działaniami planistycznymi gminy wymaga bezwzględnie wykazania, że gmina stanowiąc w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego o przeznaczeniu terenu i sposobie zagospodarowania danego terenu nie nadużyła swojego władztwa planistycznego. Gmina powinna uzasadnić, iż przyjęte rozwiązanie planistyczne mimo dokonania ingerencji w prawo własności jest jedynym z możliwych w danych okolicznościach i że ograniczenie prawa własności ma na celu dobro ogółu obywateli, a nie tylko jednostki.
Sąd podziela również ocenę skarżących, że w odniesieniu do wyznaczenia drogi oznaczonej symbolem [...] oraz drogi oznaczonej symbolem [...] podnieść należy, iż wyznaczenie tych dróg nie ma na celu zaspokojenia interesu publicznego, lecz zasadniczo służy zaspokojeniu interesu pojedynczego j obywatela, tj. właściciela nieruchomości sąsiedniej działki o numerze ewidencyjnym [...] i działek powstałych z podziału tej działki. W tym miejscu słusznie skarżący powołali treść art. 93 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2016 roku, poz. 2147 z późn. zm.) zgodnie z którym "Podział nieruchomości nie jest dopuszczalny, jeżeli projektowane do wydzielenia działki gruntu nie mają dostępu do drogi publicznej; za dostęp , do drogi publicznej uważa się również wydzielenie drogi wewnętrznej wraz z ustanowieniem na tej drodze odpowiednich służebności dla wydzielonych działek gruntu albo ustanowienie dla tych działek innych służebności drogowych, jeżeli nie ma możliwości wydzielenia drogi wewnętrznej z nieruchomości objętej podziałem. Nie ustanawia się służebności na drodze wewnętrznej w przypadku sprzedaży wydzielonych działek gruntu wraz ze sprzedażą udziału w prawie do działki gruntu stanowiącej drogę wewnętrzną".
W decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 2010r Burmistrza Miasta [...] zatwierdzającej podział działki o numerze ewidencyjnym [...] obwarowano, że przy zbywaniu działek wydzielonych w wyniku tego podziału, zostaną ustanowione stosowne służebności m.in. drogowe.
Zgodnie z § 16 pkt 4) uchwały Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] stycznia 2004r. [...] ws miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego północnej części miasta [...] minimalna powierzchnia nowo wydzielanej działki budowlanej ( czyli takich jakie były przedmiotem decyzji nr [...]) wynosi 600m2. Nie było zatem przeszkód – biorąc pod uwagę powierzchnię zarówno dzielonej jak i nowopowstałych działek – żeby zapewnić dostęp do drogi publicznej działkom powstałym w wyniku podziału w ramach działki nr [...].
Należy zgodzić się ze skarżącymi, że podział działki nie może odbywać się kosztem działek sąsiednich, stanowiących ich własność.
Nie jest racjonalnym - w ocenie Sądu – argument, na który powołuje się Organ, że zaprojektowanie dróg przebiegających przez działki o numerach ewidencyjnych [...] i [...] podyktowane jest zapewnieniem minimalnej obsługi komunikacyjnej dla wszystkich działek budowlanych z tego terenu, także powstałych po ewentualnym podziale działki [...]. Zważywszy na okoliczność, że skarżący nie podjęli żadnych działań zmierzających do podziału przedmiotowych działek, argument ten jest oderwany od stanu faktycznego sprawy.
W ocenie Sądu, w tych okolicznościach usytuowanie drogi [...], przebiegającej przez obszar nieruchomości skarżących, świadczy o nadużyciu przez organ przysługującego mu władztwa planistycznego. Należy zauważyć, że organ nie wskazał na jakiekolwiek przeszkody lokalizacji przebiegu drogi tylko przez działki oznaczone numerem [...] na granicy z działką [...] lub na granicy z działką [...], uwzględniałby ochronę indywidualnego interesu prawnego skarżących, w sytuacji gdy bezpośrednio i wyłącznie zainteresowanym w przebiegu drogi [...] i [...] jest właściciel działek powstałych w wyniku podziału działki o numerze ewidencyjnym [...]. Zaznaczyć należy, iż podział działki prywatnej na mniejsze działki budowlane, tak jak miało to miejsce przy podziale działki o numerze [...], nie stanowi realizacji celu publicznego, ale tylko i wyłącznie cel właściciela tejże działki. Tym samym okoliczność ta nie jest argumentem wystarczającym na przeprowadzenie drogi po działce o numerze [...] oraz działce o numerze [...].
Ponadto podnieść należy, iż projektowane drogi oznaczone symbolem [...] i [...] nie zapewniają dostępu do drogi dla właścicieli innych nieruchomości, poza właścicielem działek powstałych w wyniku podziału działki o numerze [...]. Kwestionowane drogi nie będą stanowiły drogi przelotowej, nie służą zapewnieniu ciągłości ciągu komunikacyjnego. Droga oznaczona symbolem [...] łączy się jedynie z nowo projektowaną drogą oznaczoną symbolem [...], której przebieg Skarżący także kwestionują.
Skarżący w związku z wyznaczeniem dróg oznaczonych symbolami [...] i [...] oraz wyznaczeniem nieprzekraczalnej linii zabudowy pozbawieni zostaną prawa swobodnego dysponowania swoją własnością o łącznej powierzchni 6 491 metrów, z czego na drogi przeznaczona zostanie powierzchnia 3 575 metrów. W takiej sytuacji należy się zgodzić z twierdzeniem skargi, że organ dokonując wyodrębnienia pasa ziemi z przeznaczeniem na drogę publiczną klasy dojazdowej oznaczonej symbolem [...] i [...] z części działki o numerze ewidencyjnym [...] i części działki o numerze ewidencyjnym [...] naruszył zasadę proporcjonalności w ważeniu interesu skarżących i interesu publicznego oraz zasadę równości, dopuścił się przekroczenia władztwa planistycznego gminy, jak również w sposób rażący naruszył prawo własności skarżących.
Ingerencja planistyczna gminy stanowi wyjątek od zasady nienaruszalności własności nieruchomości. Ochronę prawa własności zapewniają przepisy art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji oraz art. 140 Kodeksu cywilnego. Prawo własności nie jest wprawdzie prawem bezwzględnym, gdyż podlega pewnym ograniczeniom zgodnie z art. 64 ust. 3 Konstytucji, który stanowi, że własność może być ograniczona w drodze ustawy, ale tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty własności. Z kolei stosownie do regulacji art. 31 ust. 3 Konstytucji ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, w tym prawa własności mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ingerencja w sferę prawa własności pozostawać musi w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do wskazanych powyżej celów, dla osiągnięcia których ustanawia się określone ograniczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 kwietnia 2014 roku, wydanym w i sprawie o sygn. akt II OSK 1495/13 wskazał: Jednostka ma zagwarantowane prawo podmiotowe do własności, to jest prawo do posiadania własności i spokojnego korzystania z niej. Została też zaopatrzona w środki służące zabezpieczeniu przed naruszeniem istniejącego stanu własnościowego (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP), w tym przed ingerencją państwa w sferę jej uprawnień. Obowiązek wyważenia interesu prywatnego i interesu publicznego wynika z istoty demokratycznego państwa prawnego, w konsekwencji istnieje on również w , planowaniu przestrzennym niezależnie, czy został wyrażony expressis verbis przez ustawodawcę. Niewątpliwie przeznaczenie nieruchomości na realizację celu publicznego jakim jest budowa drogi, stanowi ingerencję w prawo własności prowadzącą do całkowitego pozbawienia tego prawa. Ingerencja planistyczna gminy jest wyjątkiem od zasady nienaruszalności własności gruntu przez władze publiczne, a zatem wyznaczenie w planie miejscowym dodatkowych ograniczeń wykonywania prawa własności, musi być adekwatnie, profesjonalnie i wiarygodnie uzasadnione. W ocenie Sądu, w kontrolowanym postępowaniu organ nie wykazał istnienia na tyle ważny interes publiczny, żeby ograniczyć prawo własności skarżących, w konsekwencji działania organu wykraczają poza granice konieczności, stając się nadmierne.
Sąd podziela stanowisko wyrażone w doktrynie i orzecznictwie, zgodnie z którym na organie planistycznym nie ciąży obowiązek zapewnienia wszystkim nieruchomościom bezpośredniego dostępu do drogi publicznej, (tak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 grudnia 2010 roku, sygn. akt II SA/Gd 604/10). Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 sierpnia 2011 roku, wydanym w sprawie sygn. akt II OSK 1118/11, stwierdził, iż "w przypadku, gdy gmina z określonych względów nie może zapewnić nieruchomości objętej planem, na której dopuszczono zabudowę bezpośredniego lub ewentualnie nawet pośredniego dostępu do drogi publicznej, właściciel tej nieruchomości musi we własnym zakresie podjąć starania o zapewnienie sobie dojazdu do tej działki, korzystając z prawnie dopuszczalnych form, zarówno administracyjnoprawnych, jak i cywilnoprawnych.".
Sąd podziela również stanowisko skarżących, że wyznaczenie na rysunku planu na działce o numerze ewidencyjnym [...] nieprzekraczalnej linii zabudowy w części przez budynek mieszkalny nastąpiło z przekroczeniem władztwa planistycznego i bez uwzględnienia takich parametrów jak: wymagania ładu przestrzennego, w tym urbanistyki i architektury, walory architektoniczne oraz prawo własności. Brak jest bowiem racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia w Planie przebiegu nieprzekraczalnej linii zabudowy przez część budynku mieszkalnego znajdującego się na działce o numerze ewidencyjnym [...]. Organ nie wskazał racjonalnych przyczyn zastosowania takiego znacznego ograniczenia, jakim jest poprowadzenie nieprzekraczalnej linii zabudowy przez część budynku mieszkalnego, co sprawia że jego rozstrzygnięcie w tym zakresie jest dowolne, nie znajdujące podstaw prawnych ani faktycznych, a tym samym stanowiące przekroczenie władztwa planistycznego.
Zgodnie z art. 15 ust. 2 pkt 1 ustawy o planowaniu, w planie miejscowym obowiązkowo określa się linie rozgraniczające tereny o różnym przeznaczeniu lub różnych zasadach zagospodarowania. Elementy miejscowego planu powinny być na tyle jasno ustalone, aby nie budziły niczyich wątpliwości i nie stwarzały w przyszłości możliwości ich rozbieżnej interpretacji. W ocenie Sądu rysunek planu w tej części odnoszącej się do nieprzekraczalnej linii zabudowy w miejscu gdzie na działce oznaczonej numerem ewidencyjnym [...] posadowiony jest budynek mieszkalny jest nieprecyzyjny, bowiem na podstawie rysunku nie jest możliwe ustalenie jaka odległość powinna być zachowana pomiędzy budynkiem a zewnętrzną krawędzią osi jezdni.
Należy również podzielić stanowisko skarżących, że opracowując miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego organ ma obowiązek przestrzegać przepisów prawa, w tym art. 43 ust 1 ustawy o drogach. Zgodnie z powołanym przepisem budynki od drogi gminnej powinny być usytuowane od zewnętrznej krawędzi osi jezdni co najmniej o 6 metrów czyli określenie nieprzekraczalnej linii zabudowy w części działki o numerze [...], w części od ulicy [...], w miejscu gdzie znajduje się budynek, powinno wynosić co najmniej 6 metrów- co nie zostało zachowane. |
W tym stanie rzeczy Sąd działając na podstawie art. 147 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 i 210 cytowanej ustawy, wliczając do nich kwotę uiszczoną z tytułu wpisu sądowego od skargi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło