I OSK 3321/18
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2019-03-21
Skład orzekający: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski, Sędzia NSA Marek Stojanowski, Sędzia NSA Teresa Zyglewska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy przy ustalaniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, dochody jednorazowe uzyskane przez osobę zobowiązaną do ponoszenia opłat, które przekroczyły pięciokrotność kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, powinny być rozliczane w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że dochody jednorazowe, które przekroczyły pięciokrotność kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, podlegają rozliczeniu w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej. Błędne było stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyłączył stosowanie tego przepisu w sytuacji ustalania odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Sąd NSA uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła ustalenia odpłatności za pobyt ojca skarżącego A.P. w domu pomocy społecznej. Organy administracji ustaliły odpłatność dla A.P., uwzględniając jego dochody, w tym dochody jednorazowe z nagród, rozliczając je w sposób wskazany w art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów, uznając, że art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej nie ma zastosowania w tej sytuacji i że dochody jednorazowe nie powinny być wliczane do dochodu miesięcznego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło skargę kasacyjną od wyroku WSA.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu i oddalił skargę A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Teresa Zyglewska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 maja 2018 r. sygn. akt IV SA/Wr 37/18 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2017 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego od A. P. w całości.
Wyrokiem z dnia 22 maja 3018 r., sygn. akt IV SA/Wr 37/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji
Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] skierował K.P. do Domu Pomocy Społecznej w [...]. Natomiast decyzją z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] umieścił go w Domu Opieki "[...]" w [...] do czasu uzyskania miejsca w placówce w [...]. Następnie organ I instancji decyzją z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] ustalił wobec K.P. odpłatność za pobyt w Domu Opieki "[...]" od dnia [...] lutego 2017 r. w wysokości 70% dochodu netto, tj. [...] złotych miesięcznie.
Jednocześnie organ wszczął postępowanie w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt K.P. w stosunku do jego zstępnych: córki E.P. oraz syna A.P.. Organ ustalił, że dochody osiągane przez córkę jest mniejszy aniżeli 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej w związku z czym decyzją z dnia [...] maja 2017 r., nr [...]umorzył w stosunku do niej postępowanie.
Decyzją z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] organ ustalił odpłatność za pobyt w Domu Opieki "[...]" w stosunku do A.P. (skarżący) –syna pensjonariusza - w wysokości [...] złotych w okresie od [...] maja 2017 r. do [...] maja 2017 r., a w okresie od [...] czerwca 2017r. w wysokości [...] złotych miesięcznie. Od powyższej decyzji odwołanie złożył skarżący.
Po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu uchyliło powyższe rozstrzygnięcie w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ ustalił na podstawie wywiadu środowiskowego, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w [...]. Z zaświadczeń o zatrudnieniu wynika, że w sierpniu 2017 r. skarżący otrzymał wynagrodzenie w wysokości [...] złotych brutto ([...] złotych netto), w ciągu 12 miesięcy poprzedzających wydane zaświadczenia uzyskał również dochód netto z tytułu: dodatkowej nagrody rocznej za I półrocze 2016 r. w kwocie [...] złotych wypłaconej w dniu [...] sierpnia 2016 r., dodatkowej nagrody rocznej za lII kwartał 2016 r. w kwocie [...] złotych wypłaconej w dniu [...] listopada 2017 r., nagrody z okazji [...] w kwocie [...] złotych wypłaconej w dniu [...] listopada 2016 r., nagrody rocznej (14 pensja) za 2016 r. w kwocie [...] złotych wypłaconej w dniu [...] stycznia 2017 r., nagrody jednorazowej w kwocie [...] złotych wypłaconej w dniu [...] stycznia 2017 r., wyrównania wynagrodzeń w kwocie [...] złotych wypłaconego w dniu [...] marca 2017 r. oraz dodatkowej nagrody rocznej za 2016 r. w kwocie [...] złotych wypłaconej w dniu [...] czerwca 2017 r.
W dniu [...] września 2017 r. organ I instancji wydał decyzję ustalającą odpłatność za pobyt ojca skarżącego w Domu Opieki "[...]" w [...] w wysokości [...] złotych w okresie od [...] września 2017 r. do [...] września 2017 r. oraz w wysokości [...] złotych miesięcznie od dnia [...] października 2017 r.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że syn skarżącego należy do kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Ponadto organ wskazał, że skarżący osiąga dochody wyższe niż 300% kryterium dochodowego dla osób prowadzących jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz że średni miesięczny koszt utrzymania w Domu Opieki "[...]" w [...] wynosi [...]złotych. Ojciec skarżącego wnosi opłatę w wysokości [...]złotych natomiast resztę opłaty powinni ponieść zstępni spełniający kryteria, a więc syn skarżącego. Organ wskazał, że przy ustalaniu sytuacji materialnej skarżącego w szczególności wzięto pod uwagę dochody osiągnięte przez skarżącego w sierpniu 2017 r. - miesiącu poprzedzającym ustalenie obowiązku ponoszenia odpłatności – w wysokości netto [...] złotych, na które składały się: wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] złotych oraz 1/12 dodatkowego dochodu otrzymanego z tytułu nagród wypłaconych: w listopadzie 2016 r. ([...] złotych), styczniu 2017 r. ([...] złotych) oraz czerwcu 2017 r. ([...] złotych). Organ przy tym podkreślił, że doliczając do dochodu strony część innych jednorazowych świadczeń uzyskanych przez niego od pracodawcy, których wysokość przekraczała pięciokrotność kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, zastosował art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017r., poz. 1769 z późn. zm.) –dalej "u.p.s." - nakazujący je podzielić w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.
Organ porównując wysokość opłaty przypadającej na skarżącego z wysokością uzyskanych przez skarżącego dochodów ustalił, że kwota ta mieści się w ramach kwoty dochodu jaka pozostawała skarżącemu po uwzględnieniu 300 % kryterium dochodowego.
Od powyższej decyzji odwołanie wniósł skarżący wskazując, że pobyt ojca w placówce opiekuńczej wynika wyłącznie z zawinionego zachowania ojca i nagannej postawy względem rodziny. Ponadto wskazał, że organ zaniechał przeprowadzenia mediacji i zawarcia z nim umowy ustalającej wysokość odpłatności. Zakwestionował również dokonane przez organ ustalenia w zakresie osiąganego dochodu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] października 2017 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że określenie wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może nastąpić w drodze umowy, jeżeli wcześniej został ustalony obowiązek ponoszenia opłaty (art. 59 ust. 1 u.p.s.) Natomiast w niniejszej spawie obowiązek ponoszenia kosztów za pobyt ojca skarżącego wynika z decyzji administracyjnej, która stanowiła wystarczającą podstawę do nałożenia na stronę powyższego obowiązku. Podniósł, że w niniejszej sprawie dochód skarżącego ustalono na podstawie art. 8 ust. 3 u.p.s. oraz że przekracza on kryterium dochodowe co pozwalało na obciążenie skarżącego opłatą za pobyt ojca domu pomocy społecznej.
Organ wskazał również, że przy ustalaniu obowiązku ponoszenia opłaty brana pod uwagę jest wyłącznie sytuacja dochodowa osób wymienionych w art. 61 ust. 2 u.p.s. zatem inne przedstawione przez skarżącego okoliczności nie mogły być wzięte pod uwagę.
Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożył skarżący zarzucając jej naruszenie : art. 13 w zw. z art. 96a § 1 k.p.a., art. 64 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, art. 8 ust. 3 i 11 u.p.s., art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.
Skarżący podniósł, że organy rozpoznając sprawę nie wzięły pod uwagę prokonstytucyjnej wykładni przepisów prowadzącej do zagwarantowania ochrony jego praw. Wskazał, że z uwagi na to, iż cały otrzymywany dochód będzie musiał przeznaczać na utrzymanie ojca w domu opieki społecznej. W jego ocenie taki stan oznacza konfiskatę majątku a nie partycypację w kosztach utrzymania ojca. W jego ocenie nie bez znaczenia również pozostaje, że ojciec sam doprowadził się do sytuacji, w której obecnie się znajduje przez niewywiązywanie się ze swoich obowiązków względem niego.
Zdaniem skarżącego niedopuszczalne było pominięcie przez organy mediacji prowadzących do polubownego załatwienia sprawy zawłaszcza, że ustawodawca wyraźnie dąży do wzmocnienia roli polubownego załatwienia spraw. Rolą organu zatem było zwrócenie się do niego z ofertą zawarcia umowy a nie wydanie decyzji bez uwzględnienia przyczyn, dla których ojciec zmuszony jest korzystać z opieki domu pomocy społecznej. Również jako niedopuszczalne jego zdaniem było zastosowanie w sprawie art. 8 ust. 3 i 11 u.p.s., gdyż to nie on ubiegał się o przyznanie pomocy społecznej lecz został do pomocy zobowiązywany.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu obowiązek wnoszenia opłat spoczywa w pierwszej kolejności na małżonku następnie na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Jednocześnie Sąd zwrócił uwagę, że obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie.
Sąd I instancji wskazał, że obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s. ustala decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przewidziana w art. 59 ust. 1 u.p.s. Celem umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. jest zatem ustalenie wysokości opłaty wnoszonej przez zobowiązane osoby a nie nawiązanie cywilnoprawnego stosunku zobowiązującego do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Umowa ta dotyczy zatem ustalonego już wcześniej obowiązku. Jednocześnie podkreślono, że zastosowany w sprawie art. 61 u.p.s. nie uzależnia obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej od subiektywnych okoliczności, takich jak wzajemne stosunki w rodzinie a jedynie od obiektywnych kryteriów: pokrewieństwa i możliwości finansowych krewnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wywodził, że jak wskazały organy, art. 64 u.p.s. daje możliwość osobie zobowiązanej do uiszczania opłaty za pobyt krewnego w domu pomocy społecznej złożenia wniosku o zwolnienie częściowo lub całkowicie z tej opłaty, między innymi wówczas, gdy występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Rozpoznanie tego wniosku możliwe jest natomiast w odrębnym postępowaniu prowadzonym po ostatecznym zakończeniu postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.
Oceniając decyzję organów Sąd I instancji zauważył, że skarżący należy do kręgu osób zobowiązanych do uiszczenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Jednocześnie wskazał, że do obciążenia skarżącego opłatą wymagane jest osiągnięcie przez niego dochodu zgodnego z art. 61 ust.2 pkt 2 u.p.s. Nie zgodził się natomiast z wyliczeniami dotyczącymi wysokości dochodu skarżącego. Wskazał, że zasadnie przyjęto wypłacone skarżącemu w miesiącu sierpniu 2017 r. wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] złotych netto, natomiast niezasadnie do wysokości tego dochodu doliczono część (1/12) dochodu otrzymanego przez skarżącego z tytułu nagrody z okazji [...] w kwocie [...] złotych wypłaconej w dniu [...] listopada 2016 r., nagrody rocznej tzw.14tej pensji za 2016 r. w kwocie [...] złotych wypłaconej w dniu [...] stycznia 2017 r. oraz dodatkowej nagrody rocznej za 2016 r. w kwocie [...] złotych wypłaconej w dniu [...] czerwca 2017 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że brak szczególnych przepisów dotyczących metod obliczania dochodu nie oznacza, że wprost w tej sytuacji znajduje zastosowanie przepis art. 8 ust. 11 u.p.s., a co w niniejszej sprawie uczyniły organy. Zdaniem Sądu I instancji art. 8 u.p.s. zastosowanie ma jedynie do osób ubiegających się o przyznanie świadczenia, zatem organy przy uwzględnieniu treści art. 7a § 1 k.p.a. ustalając dochód zobowiązanego do ponoszenia opłaty powinny brać pod uwagę wyłącznie dochód z miesiąca poprzedzającego wydanie decyzji w tym względzie.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjna złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zarzucając mu:
1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 61 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 z późn. zm.), poprzez błędną wykładnię tych przepisów prawa polegającą na przyjęciu, że art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej nie ma zastosowania w sprawach o ustalenie odpłatności zstępnego za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej;
2. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu prawa wynikające z niezasadnego (błędnego) zarzutu Sądu w stosunku do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], iż w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania ze skutkiem mającym wpływ na wynik sprawy tj. art. 7a § 1, art. 8 i art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego, podczas gdy w sprawie, organy administracji dokonując właściwej wykładni i zastosowania art. 61 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej, nie naruszyły wskazanych zasad ogólnych postępowania administracyjnego.
W oparciu o przytoczone zarzuty SKO wniosło o uchylenie wyroku w całości i oddalenie skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2017r. nr [...] oraz o zasądzenie niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze zrzekło się rozprawy.
W uzasadnieniu SKO wskazało, że brak w ustawie szczególnych przepisów dotyczących metod obliczania dochodu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej krewnego nie oznacza to, że w stosunku do nich nie znajduje wprost zastosowanie przepis art. 8 ust. 11 u.p.s. W ocenie organu jeżeli zarówno w art. 62 ust. 2 pkt 2 u.p.s. jak i innych przepisach tej ustawy ustawodawca nie zawarł definicji terminu "dochody" to zastosowanie w takim przypadku będą miały ogólne przepisy ustawy o pomocy społecznej regulujące kwestie ustalania dochodu, w szczególności art. 8. SKO wskazało, że jego zdaniem nie ma przesłanek do tego, żeby w sprawach o ustalenie odpłatności za pobyt członka rodziny pomijać treść art. 8 ust. 11 u.p.s. zwłaszcza, że ustawodawca nie wyłączył stosowania tego przepisu w sprawach odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Ponadto skarżący kasacyjnie podniósł, że wyłączenie stosowania tego przepisu w sprawach dotyczących odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej w istocie pozbawiłoby możliwości ustalania tych opłat w stosunku do osób zobowiązanych do ich uiszczania.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7a § k.p.a. organ wskazał, że przepis ten ma zastosowanie w sytuacji gdy po wykorzystaniu możliwych metod wykładni spornego przepisu prawa (metody literalnej, systemowej, celowościowej) nadal pozostają wątpliwości co do znaczenia przepisu prawa. W przedmiotowej sprawie zdaniem SKO takich wątpliwości nie ma.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługiwała na uwzględnienie.
Wskazać należy, że skierowanie do domu pomocy społecznej następuje w drodze decyzji administracyjnej. Stosownie do treści art. 59 ust. 1 u.p.s. właściwy organ decyzją ustala opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej osoby skierowanej. Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Decyzja ta stanowi więc indywidualizację obowiązku ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przewidzianego w art. 60 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. przez wymienione w tych przepisach podmioty. Zatem adresatem decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej może być osoba skierowana do domu pomocy społecznej, ale również podmioty wymienione w art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3 u.p.s. - małżonek, zstępni, wstępni oraz gmina. Decyzja wydana na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. ustala zatem opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, wskazuję osobę lub podmiot zobowiązany do jej ponoszenia oraz ustala kwotę opłaty.
Do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej są osoby wymienione w art. 61 ust. 1 natomiast w przypadku niewywiązywania się danych osób z tego obowiązku opłaty za pobyt zastępczo wnosi je gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. W myśl art. 64 u.p.s. możliwe jest zwolnienie częściowe lub całkowite z ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej na wniosek zobowiązanego.
Zgodnie z uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17 obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. opłat za pobyt w domu pomocy wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku. Zatem w pierwszej kolejności konieczne jest wydanie decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. Zasadnie zatem organy wydając decyzję o ustaleniu opłaty nie wzięły pod uwagę innych kryteriów niż kryteria dochodowe skarżącego, gdyż oceniane i ewentualnie uwzględniane mogą być w odrębnym postępowaniu wywołanym wnioskiem zobowiązanego do ponoszenia odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej o zwolnienie częściowe lub całkowite z ponoszenia tej odpłatności.
Zauważyć należy, że ustawa o pomocy społecznej w art. 8 ust. 3 określa pojęcie dochodu oraz sposób jego ustalania dla celów pomocy społecznej. W myśl tego przepisu za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach. Zatem dla potrzeb ustalania dochodu na potrzeby decyzji o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej należy mieć na uwadze ogół uzyskiwanych wpływów, bez względu na tytuł i źródło ich pozyskania.
Katalog wyjątków od zasady ustalania dochodu zamieszczonej w art. 8 ust. 3 u.p.s. i nie podlega on wykładni rozszerzającej. Tym samym wszystkie przychody - poza wyrażonymi w art. 8 ust. 4 u.p.s. - wlicza się do dochodu.
Zgodnie natomiast z art. 8 ust. 11 u.p.s. w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, 2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie – kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.
Skoro zatem dodatkowe dochody skarżącego, które organ uwzględnił obliczając miesięczny dochód dla potrzeb ustalenia odpłatności za pobyt ojca skarżącego w domu pomocy społecznej, nie należały do dochodów wymienionych w art. 8 ust. 4 u.p.s. to błędne było założenie Sądu I instancji, że podlegają one wyłączeniu. Niezrozumiałe jest stanowisko przedstawione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zwłaszcza, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s., to ogół wpływów pochodzących z okresów wskazanych w tym przepisie lub ust. 11 art. 8 (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 2009 r., I OSK 1461/08).
Jedynym kryterium zaliczenia dochodów jednorazowych do dochodu miesięcznego jest przekroczenie pięciokrotności kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Dochód uzyskany w ten sposób podlegał będzie rozliczeniu zgodnie z regułą wyrażoną w art. 8 ust. 11 u.p.s. zatem nieprawidłowe było stanowisko Sądu I instancji, że organy błędnie zaliczyły do dochodów skarżącego 1/12 dodatkowego dochodu otrzymanego z tytułu nagród wypłaconych: w listopadzie 2016 r. ([...] złotych), styczniu 2017 r. ([...] złotych) oraz czerwcu 2017 r. ([...] złotych). Nagrody te bowiem każdorazowo przekraczały pięciokrotność kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej a zatem, jak prawidłowo wskazały organy, podlegały doliczeniu do wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę skarżącego.
Odnosząc się zaś do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a wskazać należy, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem chcąc podważyć zastosowanie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez sąd I instancji wnoszący skargę kasacyjną powinien wskazać na okoliczności potwierdzające tę tezę wraz z przytoczeniem odpowiednich przepisów regulujących procedurę sądowoadministracyjną oraz administracyjną, których naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej prawidłowo powiązał naruszenie art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. z naruszeniem art. 7a § 1, art. 8 i art. 11 k.p.a. oraz art. 61 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 8 ust. 11 u.p.s. Jak wskazano powyżej przyjęcie przez Sąd I instancji wadliwej wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej skutkowało błędnym przyjęciem przez niego, że doszło przez organ do naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, którego w istocie nie dopuścił się on.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną, orzekł na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a. jak w sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 206 p.p.s.a.
-----------------------
12
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło