I SA/Sz 1095/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura,, Sędzia WSA Elżbieta Woźniak (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 marca 2018 r. sprawy ze skargi B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 30 października 2017 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia 12 września 2017 r. nr [...] 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz B. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 października 2017 r. nr [...] [...], [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: organ odwoławczy) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia 12 września 2017 r. nr [...] [...] w sprawie obciążenia wierzyciela B. P. kosztami postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w wysokości [...] zł (organ odwoławczy omyłkowo wskazał w sentencji kwotę [...]zł) w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec zobowiązanej M. M. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] (organ omyłkowo w postanowieniu podał nr [...]) . Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. (dalej: organ egzekucyjny) prowadził postępowanie egzekucyjne wobec M. M. (dalej: zobowiązana) m.in. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], wystawionego przez B. P. (dalej: wierzyciel lub skarżący), obejmujących zaległości w podatku od środków transportowych za 2011 r. W celu wyegzekwowania należności, zawiadomieniem z dnia 23 marca 2017 r., organ egzekucyjny dokonał m.in. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanej w [...] Dłużnik zajętej wierzytelności odebrał zawiadomienie o zajęciu w dniu 23 marca 2017 r., a zobowiązanej doręczono je w dniu 31 marca 2017 r. Pismem z dnia 23 marca 2017 r. bank poinformował organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zajęcia ze względu na brak środków na rachunku bankowym. Zatem mając na uwadze to, że zastosowane w toku egzekucji środki egzekucyjne nie doprowadziły do wykonania egzekwowanego obowiązku, jak również że nie ustalono żadnego innego majątku, z którego możliwa byłaby skuteczna egzekucja, postanowieniem z dnia 12 czerwca 2017 r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne na mocy art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201, ze zm.; dalej: u.p.e.a.). Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, organ wskazał, że w postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wierzyciel nie zakwestionował tego postanowienia. Następnie, zawiadomieniem z dnia 26 lipca 2017 r., organ egzekucyjny poinformował B. P. o wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela. W piśmie z dnia 1 września 2017 r. wierzyciel zwrócił się do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia dotyczącego naliczenia i pobrania kosztów egzekucyjnych. Organ egzekucyjny wydał postanowienie z dnia 12 września 2017 r. nr [...], którym obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego w wysokości [...] zł, na które złożyły się opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego ([...] zł) i opłata manipulacyjna ([...] zł). Wierzyciel zaskarżył ww. postanowienie organu egzekucyjnego w części dotyczącej naliczenia opłaty egzekucyjnej w wysokości [...] zł za zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego, podnosząc, że treść art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie pozostawia wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, a nie zajęcie rachunku bankowego, na którym jest brak środków pieniężnych. Na poparcie tego stanowiska przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 2017 r. o sygn. akt II FSK 693/15. Organ odwoławczy, postanowieniem z dnia 30 października 2017 r., utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ odwoławczy stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie umorzenie postępowania egzekucyjnego spowodowało niemożność dochodzenia od zobowiązanej powstałych z mocy prawa kosztów egzekucyjnych. Jednakże po umorzeniu postępowania egzekucyjnego, czego wierzyciel nie kwestionował, nie było podstawy prawnej do egzekwowania od zobowiązanej kosztów egzekucyjnych. Natomiast sporną kwestią w tym przypadku jest zasadność obciążenia wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w sytuacji, gdy na zajętym rachunku bankowym nie było środków pieniężnych. Powołując się na art. 64 § 1 pkt 4 i art. 80 § 2 u.p.e.a. oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2014 r. sygn. akt II FSK 578/12, organ odwoławczy wskazał, że powołany przepis expressis verbis przesądza, że dla dokonania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi. Stan środków na rachunku bankowym nie jest przesłanką dokonania zajęcia i pozostaje tutaj bez jakiegokolwiek znaczenia, co zresztą potwierdza dalsza część przytoczonego przepisu. Wynika z niej bowiem, że zajęcie odnosi się także do kwot "przyszłych", które nie są przechowywane na rachunku bankowym w dacie dokonania zajęcia, a zostaną wpłacone później. Sam ustawodawca zakłada zatem możliwość dokonania zajęcia mimo braku jakichkolwiek środków zgromadzonych na koncie w chwili zawiadomienia banku. W konsekwencji stanowisko opierające się na założeniu, że w związku z brakiem wystarczających środków na rachunku bankowym nie dochodzi do zajęcia rachunku bankowego jest całkowicie nieuprawnione i sprzeczne z literalnym brzmieniem art. 80 § 2 u.p.e.a. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. w przedmiotowej sprawie zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w [...] zostało skutecznie doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 23 marca 2017 r. Bank potwierdził, że zobowiązana posiadała rachunek bankowy, na którym znajdowała się kwota wolna w wysokości [...] zł, co uprawniło organ egzekucyjny do naliczenia opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Powyższe fakty, wbrew twierdzeniom wierzyciela, pozostają bez wpływu na realizację obowiązku uiszczenia kosztów egzekucyjnych, które nie mogły być ściągnięte od zobowiązanej, w świetle uregulowań art. 64c § 4 u.p.e.a. Odwołując się do brzmienia art. 64 § 2 u.p.e.a., organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie nie było kwestionowane, że warunek nadania w trybie oraz w terminie określonym w tym przepisie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności został spełniony. Zatem zaistniały podstawy do pobrania opłat za czynności egzekucyjne. Wobec powyższego, organ ten stwierdził, że organ egzekucyjny zasadnie obciążył wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, naliczoną do ww. tytułu wykonawczego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżący zarzucił naruszenie: 1) prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - tj. art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64 § 1 w zw. z art. 64 § 4 w zw. z art. 64 § 7 u.p.e.a. poprzez jego błędną interpretację i przyjęcie, że zaistniały podstawy do obciążania wierzyciela opłatą egzekucyjną w wysokości 5% wyegzekwowanej kwoty za dokonanie czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnej na rachunku bankowym, podczas gdy w przedmiotowej sprawie organ nie był w stanie faktycznie zająć wierzytelności pieniężnej, bowiem na rachunku bankowym zobowiązanej nie było żadnych środków pieniężnych i postępowanie egzekucyjne zostało umorzone jako bezskuteczne, 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 K.p.a., polegające na braku podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do zbadania stanu sprawy, art. 8 § 1 K.p.a. polegające na prowadzeniu postępowania w sposób nie budzący zaufania stron do organu oraz art. 107 § 3 K.p.a., w tym w szczególności z uwagi na brak merytorycznego odniesienia się co do przedstawionego stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartego w wyroku z dnia 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt II FSK 693/15, co stanowiło – w ocenie skarżącego – naruszenie zasad procesowych wyrażonych w ww. przepisach. Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uwzględnienie wniesionej skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie na jego rzecz od organu zwrotu kosztów postępowania, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu. Na wstępie wskazać należy, że sprawa rozpoznana została w trybie postępowania uproszczonego, gdyż skarga została wniesiona na postanowienie. Stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów. W ocenie Sądu, skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji, z uwagi na stwierdzone naruszenie prawa, podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego. W rozpoznawanej sprawie Sąd przeprowadził kontrolę ostatecznego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, który utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. w sprawie obciążenia wierzyciela B. P. kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł, prowadzonego wobec zobowiązanej M. M., na podstawie ww. tytułu wykonawczego, obejmującego zaległości w podatku od środków transportowych za 2011 r., w części dotyczącej naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Podstawą obciążenia skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego za przeprowadzone czynności był m.in. przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., którego to naruszenie zarzucił skarżący. W rozpatrywanej sprawie istota sporu sprowadza dotyczy tego, czy opłata egzekucyjna, w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana tylko wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, czy też jej pobranie dopuszczalne jest także wtedy, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było środków finansowych podlegających egzekucji. Mając na uwadze okoliczności faktyczne sprawy, Sąd stwierdził, że nie doszło w przedmiotowej sprawie do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci faktycznego zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym. Zauważyć należy, że kwestia ta była przedmiotem rozważań zarówno wojewódzkich sądów administracyjnych jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela pogląd zaprezentowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15 (dostępny na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym Sąd ten stwierdził, że stosownie do postanowień przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2 tegoż artykułu, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż [...] zł [...] gr. We właściwym odczytaniu wyżej przywołanego przepisu wystarczające jest zastosowanie wykładni językowej. Zasadniczy prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego (zob. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, G. 2013, s. 24). W ocenie Sądu treść cytowanego wyżej tekstu prawnego, nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że także w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327). Wskazywane postulaty de lege ferenda nie są jednak dostrzegane przez ustawodawcę. Jednakże zaprezentowane wyżej rozumienie omawianego przepisu nie może być podważane, przy poprawnym odkodowaniu zapisu art. 7 § 2 u.p.e.a. oraz art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. Niezasadne jest bowiem przyjmowanie, że z przepisu art. 7 § 2 u.p.e.a. wynika, że dla realizacji środków egzekucyjnych zmierzających bezpośrednio do wykonania obowiązku konieczne jest przy zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego – każdorazowe badanie, czy na rachunku tym znajdują się środki finansowe i czy nie obciąży się wierzyciela opłatami za czynności, co do których już przed ich podjęciem wiadomo było, że nie doprowadzą do pokrycia kosztów egzekucyjnych. Zauważyć należy, że wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (opublikowany w: Dz. U. z 2016 r., poz. 1244), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Wydanie przez Trybunał Konstytucyjny w toku postępowania kasacyjnego wyroku orzekającego o niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., na podstawie którego zostało wydane kontrolowane w sprawie postanowienie, nie pozostaje bez znaczenia dla oceny jego prawidłowości. W swoich rozważaniach Trybunał Konstytucyjny podkreślał, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał Konstytucyjny wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym opłaty takie, są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą, chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14). Stan faktyczny i stan prawny rozpatrywanej, niniejszej sprawy dotyczy niewątpliwie przepisów, które stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego, co nie powinno ujść uwadze organów administracyjnych. Mając na uwadze powyższe wywody, stwierdzić należy, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie podziela natomiast stanowiska przeciwnego, również reprezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, z przyczyn wyżej wskazanych. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organy będą zobowiązane do uwzględnienia wykładni dokonanej przez Sąd. Na koniec zauważyć należy, że w świetle poczynionych rozważań, zasadnie skarżący podniósł zarzut naruszenia przez organ zasady praworządności jak i zasady zaufania, poprzez pominięcie w swoich wywodach odniesienia się do poglądu wyrażonego w wyżej wskazanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stąd zasadny jest również zarzut naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. nakładającego na organ obowiązek rzetelnego uzasadnienia decyzji, poprzez zawarcie w niej poszczególnych elementów uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, czemu organ nie sprostał. Staranność przekazywania adresatowi uzasadnienia własnych argumentów wykorzystanych przy formułowaniu treści decyzji jest istotnym elementem funkcji perswazyjnej uzasadnienia. Jest także wymogiem art. 107 § 1 K.p.a., w którym elementem uzasadnienia prawnego decyzji jest "wyjaśnienie podstawy prawnej". Mając na uwadze powyższe wywody, Sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i uchylił zaskarżone postanowienie, a także wobec tego, że to naruszenie miało miejsce w postępowaniu przed organem [...] instancji – postanowienie wydane przez ten organ (art. 135 p.p.s.a.), co jest niezbędne do końcowego załatwienia sprawy. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Sąd zasądził na rzecz skarżącego kwotę [...]zł, na którą składa się kwota [...]zł tytułem wpisu sądowego oraz kwota [...]zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika.