V SA/Wa 1380/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak (spr.), Protokolant spec. - Anna Szaruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2018 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od niezapłaconych i przedawnionych składek na ubezpieczenie społeczne rolników: uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi K. P. (dalej: Skarżący lub Strona) jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] czerwca 2017 r., znak: [...], utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] maja 2017 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za okres od 02.04.1992 r. do 01.03.2005 r. w kwocie 14.349,00 zł. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją wydaną [...] maja 2017 r., znak: [...], odmówił K. P. umorzenia odsetek od niezapłaconych i przedawnionych składek na ubezpieczenie społeczne rolników objętych zabezpieczeniem hipotecznym, za okres od 02.04.1992 r. do 01.03.2005 r. Skarżący złożył odwołanie od tej decyzji. Zostało ono zakwalifikowane jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie odsetek od niezapłaconych i przedawnionych składek na ubezpieczenie społeczne rolników objętych zabezpieczeniem hipotecznym. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Prezes KRUS zaskarżoną obecnie do Sądu decyzją utrzymał w mocy decyzję własną z [...] maja 2017 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że Skarżący, przejmując gospodarstwo rolne po obecnie zmarłym ojcu posiadał pełną świadomość o zabezpieczonych hipoteką zobowiązaniach wobec KRUS. Informacja o zadłużeniu zabezpieczonym hipoteką przymusową zwykłą została zawarta w akcie notarialnym repertorium [...] z [...] maja 2015 r., w § 1 pkt 4 ppkt c umowy darowizny . Prezes KRUS przywołał treść art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2016 r., poz. 277 ze zm.), zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansowy funduszów emerytalno - rentowego i składkowego może między innymi umorzyć w całości lub części należności składek lub odsetek. Wskazał też, że zgodnie z art.41b ust. 2 ustawy nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipotek do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Organ stwierdził, że zadłużenie za okres od 02.04.1992 r. do 01.03.2005 r. zabezpieczone hipoteką w żaden sposób nie ma wpływu na pogorszenie sytuacji materialno - bytowej Skarżącego. Wyjaśnił, iż należności zabezpieczone hipoteką, które uległy przedawnieniu, staną się wymagalne, jeżeli z jakiegoś powodu Skarżący będzie ubiegał się o wykreślenie zabezpieczenia z hipoteki. Skargę na to rozstrzygniecie złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. P.. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący wskazał, iż jest osobą samotną, niepełnosprawną z wadą wzroku. W lewym oku zostało mu jedynie 10% widzenia, natomiast w prawym 70%. Ma poważne problemy z kręgosłupem – konieczna jest operacja. Wskazał, iż utrzymuje się wyłącznie z zasiłku pomocy społecznej w wysokości 534 zł miesięcznie oraz otrzymuje 100 zł miesięcznie z tytułu wydzierżawienia gospodarstwa rolnego. Do skargi ponownie dołączył składane już w toku postępowania przygotowawczego orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z 29 maja 2015 r. oraz zdjęcia przedstawiające fatalny stan budynków gospodarczych i mieszkalnego należących do Skarżącego. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd dopatrzył się toku kontrolowanego postępowania takich naruszeń prawa procesowego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym skutkują koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obiegu prawnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 277 ze zm.; dalej: "u.u.s.r."), zgodnie z którym: organ rentowy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego może w całości lub w części umorzyć należności z tytułu składek. Przez należności z tytułu składek rozumie się obok składek i kosztów upomnienia także należne od składek odsetki (art. 6 pkt 13b u.u.s.r.), o których umorzenie wnioskował Skarżący. Użycie w przepisie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. sformułowania "może" oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia działa w ramach uznania administracyjnego. W przypadku stwierdzenia istnienia przesłanki do umorzenia należności może zatem wniosek uwzględnić lub odmówić jego uwzględnienia, ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Wypada jednak podkreślić, że wybór taki nie może być dowolny. Musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), zaś uzasadnienie decyzja powinno spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. W przypadku decyzji uznaniowych uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Szczególnie negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Sądowej kontroli legalności decyzji podlega natomiast prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalnej prawidłowości decyzji, nie zaś jej celowości. Kwestią pierwszorzędną dla uruchomienia postępowania w sprawie umorzenia zaległości jest ustalenie, czy w konkretnej sprawie występuje przesłanka, określona dyspozycją art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., tj. ważny interes zainteresowanego. Przesłanka ta powinna być wyjaśniona przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Niezbędne jest zatem wyjaśnienie, jak również odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy, ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. Istotne jest także odniesienie ustaleń stanu faktycznego do wysokości zadłużenia wobec KRUS. W razie braku spełnienia takich wymogów, decyzja negatywna dla wnioskodawcy staje się nieuzasadnioną i dowolną, a powody odmowy uwzględnienia wniosku nieznane dla strony. Skarżący wnioskując o umorzenie zaległości z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników powoływał się na trudną sytuację materialną oraz problemy zdrowotne. Sytuacja materialna Strony, stan zdrowia i wynikająca z tego niemożność opłacenia odsetek od zaległych składek może, zdaniem Sądu, uzasadniać istnienie przesłanki ważnego interesu ubezpieczonego. Ważny interes w umorzeniu odsetek od składek ze względu na trudną sytuację materialną istnieje w sytuacji, w której wykonanie (lub jak tutaj - wyegzekwowanie) obowiązku zapłaty odsetek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. Obowiązkiem organu wynikającym z art. 77 § 1 k.p.a. było zatem wyjaśnienie sytuacji materialnej i życiowej Skarżącego. Dla ustalenia sytuacji bytowej zobowiązanego przede wszystkim istotne jest ustalenie jego dochodów i wydatków, a także relacji pomiędzy dochodami, a wydatkami koniecznymi dla egzystencji konkretnego zobowiązanego. Odmawiając wnioskowanego przez Stronę umorzenia zadłużenia Prezes KRUS skupił się niemal wyłącznie na tym, że należności są zabezpieczone przymusową hipoteką na nieruchomościach przejętych przez Skarżącego po ojcu. Tak przeprowadzona analiza sytuacji majątkowej Skarżącego sprowadziła się do stwierdzenia, że zadłużenie zabezpieczone hipoteką w żaden sposób nie ma wpływu na pogorszenie aktualnej sytuacji materialno - bytowej Skarżącego. W decyzji podkreślono w szczególności, że należności zabezpieczone hipoteka, które uległy przedawnieniu, staną się wymagalne, jeżeli z jakiegoś powodu Skarżący będzie ubiegał się o wykreślenie zabezpieczenia z hipoteki. Ta ostatnia uwaga nie dotyczy jednak istoty rozpoznawanej sprawy. Fakt zabezpieczenie należności hipoteką nie uniemożliwia przecież starania o jej umorzenie. Znamienne przy tym, że KRUS mimo zabezpieczenia należności objętych wnioskiem hipoteką, nie jest w stanie od lat ich wyegzekwować. Sąd stwierdza, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest rozważań dotyczących istnienia (lub nieistnienia) ważnego interesu zainteresowanego przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku strony. Organ w ogóle nie odniósł się do sytuacji życiowej i majątkowej Skarżącego. Nie odniósł się do faktu niepełnosprawności Skarżącego, otrzymywania przez niego świadczeń socjalnych oraz tego czy realne jest przeprowadzenie egzekucji z obciążoną hipoteką nieruchomości. Procedując w ten sposób Prezes KRUS naruszył przepis art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Chodzi przy tym o przepisy mające zastosowanie w sprawie. Z tych względów, wbrew stanowisku Organu, Sąd doszedł do przekonania, że zaistniała konieczność ponownej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w celu ustalenia wystąpienia w sprawie przesłanki ważnego interesu zainteresowanego umożliwiającego umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Oceny tej należy dokonać uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stanu finansów funduszów emerytalno – rentowego. Fakt zabezpieczenia należności hipoteką nie zwalnia Organu od dokonania takiej oceny. Tym samym Sąd stwierdza naruszenie przez Prezesa KRUS art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wyniki sprawy. Ponownie rozstrzygając sprawę Organ ustali sytuację materialną i życiową Skarżącego, a następnie dokona oceny jego możliwości płatniczych w kontekście przesłanki ważnego interesu zainteresowanego z uwzględnieniem stanu finansów funduszów emerytalno rentowego i składkowego oraz w kontekście możliwości przeprowadzenia egzekucji należności zabezpieczonych hipoteką. Swoje rozstrzygniecie Organ uzasadni w sposób spełniający wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Z tych przyczyn Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a.