I GSK 2728/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) Sędzia NSA Michał Kowalski po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 marca 2018 r., sygn. akt III SA/Lu 598/17 w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Elizówce z dnia 14 września 2017 r., nr [...] w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 8 marca 2018 r., sygn. akt III SA/Lu 598/17, oddalił skargę P. P. (dalej strona, skarżący, rolnik) na decyzję Dyrektora Lubelskiego OR ARiMR z 14 września 2017 r. w przedmiocie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na 2015 r. Skargę kasacyjną – zaskarżając wyrok w całości – wywiódł pełnomocnik skarżącego zarzucając naruszenie: 1. przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy organy administracji naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 80 k.p.a. przez przekroczenie przez organy administracji zasady swobodnej oceny dowodów polegającej na odmowie wiarygodności umowy dzierżawy nieruchomości rolnych z 19 czerwca 2015 r. oraz porozumienia z 10 lipca 2015 r. zawartych miedzy E. G. Sp. z o.o. w Warszawie i skarżącym z tego powodu, że dokumenty te zostały zawarte w formie pisemnej, nie mają daty pewnej oraz nie zawierają adnotacji urzędowych oraz zostały przedstawione przez pełnomocnika E. G. sp. z o.o. w Sądzie Okręgowym w Lublinie I Wydział Cywilny w sprawie sygn. akt: [...] z powództwa P. M., D. U. i E. P. Sp. z o.o. przeciwko E. G. Sp. z o.o. o wydanie nieruchomości dopiero w 2016 r. kiedy: 1) stosownie do art. 660 k.c. w zw. z art. 694 k.c. dla umowy dzierżawy nieruchomości na czas dłuższy niż rok wymagana jest, ad eventum, forma pisemna bez potrzeby nadawania takiej umowie żadnej innej formy szczególnej, w tym data pewna; 2) skarżący nie miał żadnego wpływu na wniesienie powództwa przez P. M., P. U. i E. P. Sp. z o.o. przeciwko E. G. sp. z o.o.; 3) oznaczenie strony pozwanej w procesie cywilnym należy wyłącznie do powoda, a osoby trzecie nie mają na to żadnego wpływu ani kształtowania podmiotowego powództwa między innymi osobami; 4) skarżący nie ma żadnego stosunku prawnego z pełnomocnikiem E. G. Sp. z o.o. i nie ma żadnego wpływu na podjętą przez niego taktykę procesową w [...]; 5) skarżący nie występuje w sprawie [...] ani po stronie pozwanej, ani po stronie powodowej i nie ma możliwości żadnego wpływu na tok tego procesu; 6) skarżący nie miał do daty zapoznania się z treścią decyzji organu pierwszej instancji żadnej wiedzy o czynnościach procesowych podejmowanych przez pełnomocnika E. G. Sp. z o.o. w toku sprawy [...]; 7) skarżący, mimo że ma prawo, to nie ma żadnego interesu w przystąpieniu do sprawy [...], w jakimkolwiek charakterze, w tym do zgłaszania interwencji ubocznej po stronie pozwanej lub powodowej; 8) przedmiotem umowy dzierżawy jest oddanie nieruchomości w posiadanie zależne, a zatem wystarczające jest, aby wydzierżawiający był posiadaczem samoistnym przedmiotu dzierżawy i nie musi być jej właścicielem; 9) E. G. . Sp z o.o. nie składała wniosku o przyznanie jakichkolwiek płatności za 2015 r. i tolerowała złożenie takiego wniosku przez skarżącego – jako posiadacza zależnego – zgodnie z zawartą umową dzierżawy i porozumieniem. 2. prawa materialnego, tj.: niezastosowanie art. 336 k.c. i 337 k.c. przez pominięcie, że E. G. Sp. z o.o. jako co najmniej samoistny posiadacz nieruchomości nie utraciła tego posiadania przez wydzierżawienie i oddanie w posiadanie zależne nieruchomości na rzecz skarżącego, a tym samym pozostaje biernie legitymowana w sprawie sygn. akt: [...], zaś na gruncie postępowania administracyjnego jest posiadaczem samoistnym działek rolnych nieuprawnionym do dopłat. Mając powyższe na względzie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego – w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi kasacyjnej. Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która jednak w sprawie nie wystąpiła. Według art. 193 zd. drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną może ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób ustawodawca określił zakres w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem – przy tego rodzaju rozstrzygnięciach – odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. drugie p.p.s.a. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie, to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W orzecznictwie NSA wielokrotnie zwracano uwagę, że zarzuty oparte na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. winny wykazać, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Tak więc kasator powinien wykazać i uzasadnić, że wojewódzki sąd administracyjny nieprawidłowo odczytał normę prawną wynikającą z treści przepisu prawa materialnego, bądź mylnie zrozumiał treść przepisu prawa materialnego. W każdym więc z tych przypadków chodzi o sytuację, gdy wykładnia dokonana przez sąd jest nie do przyjęcia w kontekście logiczno-językowym, pozostałych przepisów prawa lub celu, w jakim został wprowadzony dany przepis. Natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu, zawartemu w hipotezie normy prawnej, zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany (vide wyrok NSA z 14 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 2735/15; wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1342/15; wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 2668/15; niepublikowane). W rozpoznawanej skardze sformułowano zarzuty oparte na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a. W pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii naruszenia norm prawa procesowego, gdyż stosowanie norm prawa materialnego może być oceniane wówczas kiedy prawidłowo ustalony został stan faktyczny w następstwie niewadliwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego. Uwzględniając powyższe wskazać należy, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Sąd I instancji nie naruszył treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. "poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy organy administracji naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy". Gdyby Sąd I instancji tak uczynił, to naruszyłby prawo, gdyż ustawodawca w tym przepisie wymaga, że aby uwzględnić skargę i uchylić decyzję, to naruszenie przepisów prawa procesowego musi mieć charakter kwalifikowany i może mieć miejsce, kiedy doszło do naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć "istotny" wpływ na wynik sprawy. Tak więc nie każde naruszenie przez organy orzekające w sprawie przepisów postępowania obliguje Sąd I instancji do stosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.; w konsekwencji brak jest podstaw aby zanegować wyrok WSA w Lublinie z 8 marca 2018 r. z tego tytułu, że podstawę kasacyjną – w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – stanowi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na marginesie jedynie zaznaczyć należy, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 80 k.p.a., który stanowi, że organ administracji publicznej na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia czy dana okoliczność została udowodniona. Sąd I instancji ocenę treści umowy dzierżawy z 19 czerwca 2015 r. oraz porozumienia z 10 lipca 2015 r. zawartych między E. G. Sp. z o.o. w Warszawie i skarżącym (prawidłowo odzwierciedlona w treści zaskarżonych decyzji) ale uwzględnił także treść złożonych zeznań świadków oraz dokonał oceny dokumentów złożonych w sprawie [...] Sądu Okręgowego w Lublinie. W żaden sposób skarżący kasacyjnie nie zanegował (tak w zarzutach, jak też w uzasadnieniu) treści zeznań pozyskanych od osobowych źródeł dowodowych, które wskazują na trafność dokonanych ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracji publicznej, jak też konstatacji poczynionych przez Sąd I instancji, co świadczy pośrednio o braku argumentów pozwalających na skuteczną negację prawidłowości stosowania art. 80 k.p.a. Reasumując wątek procesowy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wskazać należy, że nie narusza treści art. 80 k.p.a. sytuacja, kiedy rozstrzygnięcia organów administracji publicznej nie spełniają oczekiwań strony, która – jak w niniejszej sprawie – nie uwzględnia całokształtu materiału zgromadzonego w sprawie. Jak trafnie ustalono istotną kwestią w sprawie jest to czy skarżący był posiadaczem (użytkownikiem) działek zgłoszonych do płatności w dniu 31 maja 2015 r. Przeczy temu fakt późniejszego zawarcia umowy dzierżawy z 19 czerwca 2015 r. i porozumienia między stronami z 15 lipca 2015 r., co właściwie oceniono w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W efekcie tych konstatacji za bezzasadny należy uznać zarzut nr 2 petitum skargi kasacyjnej, zwłaszcza że nie zanegowano skutecznie ustaleń faktycznych. Treść art. 336 oraz art. 337 k.c. wyznacza ramy prawne posiadania (stanowiąc o posiadaniu samoistnym i zależnym) i nie może być samoistną podstawą określenia płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2015 r. Decydujące znaczenie bowiem mają ustalenia faktyczne, które nie pozwalają na przyznanie płatności na podstawie ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U.2017.278 ze zm.). Mając na uwadze treść art. 184 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.