IV SA/Gl 1127/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.), Protokolant Starszy referent Izabela Maj – Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2018 r. sprawy ze skargi P.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia[...]r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania P. N., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z [...] r. nr [...], odmawiającą przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie zasiłkowym 2016/2017, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką B. W.. W podstawie prawnej organ powołał art. 2 ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity: Dz.U. nr 79 z 2001 r. poz. 856) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r. poz. 1257, zwanej dalej K.p.a.). Przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego oraz argumentację prawną organ wyjaśnił, że Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K. decyzją z [...] r. odmówił przyznania P. N. specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie zasiłkowym 2016/2017, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką B. W.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że z wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wynika, że opieka nad B. W. nie jest sprawowana przez skarżącego w sposób należyty, niebudzący wątpliwości oraz w wystarczającym zakresie, t.j. w stopniu uprawniającym skarżącego do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U.2016r. poz.1518 ze zm.). Pomoc skarżącego ogranicza się do robienia zakupów i płacenia rachunków, wszystkie czynności w zakresie utrzymania higieny osobistej matki świadczy opiekunka, a posiłki dostarczane są przez siostry zakonne. Nadto skarżący ma problem alkoholowy. W odwołaniu od tej decyzji skarżący wskazał, że nie jest prawdą że opieka nad chorą matką jest niewystarczająca i spełniana w sposób nienależyty. Zaznaczył, że opieka nad matką obejmuje mierzenie ciśnienia, co drugi dzień po obiedzie mierzenie poziomu glukozy we krwi, podawanie leków, sprzątanie mieszkania, zmianę pościeli, robienie prania, chodzenie do lekarza po recepty i palenie w piecu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpatrzeniu odwołania utrzymało w decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu decyzji organ przywołał treść art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego jest uwarunkowane spełnieniem szeregu określonych prawem przesłanek, które muszą być spełnione łącznie. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie spełniona jest przesłanka dotycząca kryterium dochodowego (dochód na osobę w rodzinie wynosi 732,70 zł), na stronie ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, matka strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a strona nie podejmuje zatrudnienia. Jednakże powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia jest fakt, że opieka nad matką nie jest sprawowana przez skarżącego w sposób należyty niebudzący wątpliwości oraz w wystarczającym zakresie. Z akt sprawy wynika, że matka strony na mocy decyzji z [...] r., objęta jest usługami opiekuńczymi. Usługi te obejmują dostarczanie lub przygotowywanie posiłków, utrzymanie w czystości sprzętu sanitarnego i urządzeń sanitarnych, utrzymanie w czystości naczyń stołowych, kuchennych i innego sprzętu gospodarstwa domowego służącego podopiecznemu, dbanie o czystość lub zmianę bielizny osobistej, pościelowej i odzieży podopiecznego, przesłanie łóżka, pomoc w utrzymaniu czystości ciała, utrzymanie czystości w pomieszczeniach użytkowanych przez osobę korzystającą z pomocy, wykonywanie, bieżących porządków. Nadto z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący jest osobą uzależnioną od alkoholu, ma diagnozę ZZA. Z akt sprawy, w tym z pisma Specjalisty Medycyny Rodzinnej Okręgowego Szpitala [...] w K., wynika, że B. W. pozostaje pod opieką syna , który nie pracuje, nadużywa alkoholu i nie dba o higienę osobistą, jest nosicielem wszy odzieżowej. Nadto w pokoju zajmowanym przez skarżącego jest ogromny bałagan spowodowany nagromadzeniem ogromnej ilości gazet, papierów starych butów i odzieży. Okręgowy Szpital [...] w K. wystąpił do Państwowego Inspektora Sanitarnego w K. z pismem informującym o tym, że ww. sytuacja stanowi zagrożenie epidemiologiczne. Również z dołączonej do odwołania karty informacyjnej leczenia szpitalnego wynika, że przy przyjęciu skarżącego do szpitala stwierdzono znaczne zaniedbania higieniczne, wszawicę. Z oświadczenia opiekuna wykonującego usługi opiekuńcze wynika, że pomoc skarżącego ogranicza się do zrobienia zakupów, przygotowania śniadania i podania obiadu przyniesionego przez opiekuna od sióstr zakonnych. Z oświadczenia tego również wynika, że większość czasu B. N. przebywa w domu samodzielnie bez pomocy syna. Nadto w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w miejscu zamieszkania [...] r., B. W. podała, że syn pomaga jej w opłaceniu rachunków i w zakresie zakupów. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy stwierdził, że całokształt ustaleń wskazuje, iż skarżący jest osobą która nie daje rękojmi prawidłowej opieki nad osobą niepełnosprawną. Skarżący nie sprawuje opieki nad matką w sposób należyty i w sposób niebudzący wątpliwości, co skutkowało objęciem jego matki usługami opiekuńczymi. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...]r., P. N. wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej. Skarżący wskazał, że organy naruszyły prawo, nie badając dokładnie wszystkich okoliczności sprawy i nie uwzględniając faktu, że jest on osobą schorowaną i w ostatnim czasie często przebywał w szpitalach i nie mógł sprawować opieki nad matką. Skarżący zaznaczył, że był to stan przejściowy i od kilku miesięcy nadal wywiązuje się z obowiązków opiekuńczych względem matki. W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Działając w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z 25.07.2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz.1066) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Rozpatrywana skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przesłanki nabycia specjalnego zasiłku opiekuńczego zostały określone w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten przewiduje, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis ten określa także kolejne przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, dla otrzymania tego zasiłku, m.in. kryterium dochodowe. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organy stwierdziły, że strona spełnia przesłankę dotyczącą kryterium dochodowego (dochód na osobę w rodzinie wynosi 732,70 zł). Spełnia też pozostałe kryteria. Na stronie ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, matka strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a strona nie podejmuje zatrudnienia. Jednakże organy zakwestionowały, że strona skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. Sąd podziela stanowisko organów, że sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawną matką, jest przesłanką bezwzględną przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dowody zebrane w trakcie postępowania administracyjnego w postaci: rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...] r., karty informacyjnej leczenia szpitalnego P. N., decyzji MOPS w K. z [...]r. zwiększającej B. W. ilość godzin usług opiekuńczych, pisma Okręgowego Szpitala [...] w K. z [...]r. kierowanego do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K., informacji udzielonych [...] r. przez opiekuna z MOPS sprawującego opiekę przyznaną B. W., jednoznacznie wskazują, że strona skarżąca nie sprawuje stałej opieki nad matką. Szczególne znaczenie w rozpoznawanej sprawie ma wywiad środowiskowy. Wynika z niego, że skarżący mieszka z matką. Mieszkanie jest czyste, jednakże do pokoju zajmowanego przez skarżącego nie można wejść. Czystość w mieszkaniu i opiekę w postaci przygotowania posiłków zapewnia MOPS w ramach przyznanych usług opiekuńczych. P. N. jest uzależniony od alkoholu. W [...] r. przeszedł terapię, jednakże obecnie nie uczestniczy w grupach AA. B. W. była umieszczona w Domu Pomocy Społecznej (DPS) od [...]r. do [...]r. ze względu na stan zdrowia oraz z powodu konfliktów i stosowania przemocy fizycznej i psychicznej przez syna. Jest osobą współuzależnioną i tłumaczy jego agresywne zachowania. Z wywiadu wynika również, że po przyznaniu usług opiekuńczych i obiadów dostarczanych przez siostry zakonne, sytuacja uległa poprawie. Tym niemniej jednak wielokrotnie zdarzało się, że skarżący nie wpuszczał do mieszkania opiekunek, sióstr zakonnych, pracowników socjalnych i Policji. Z tego powodu B. W. złożyła ponownie wniosek o umieszczenie w DPS, który jednakże wycofała twierdząc, że syn się poprawił. W wywiadzie zaznaczono, że P. N. był nieobecny, a jego matka stwierdziła, że pije piwo, które lekarz mu zalecił. Zdaniem pracownika socjalnego skarżący nie jest osobą, która poprawnie opiekuje się matką. Sporządzony wywiad środowiskowy wskazuje, że skarżący mieszka z matką, lecz się nią nie opiekuje. Wręcz przeciwnie przeszkadza innym w sprawowaniu opieki, nie wpuszczając ich do mieszkania. Fakty te znajdują także potwierdzenie w pozostałych dowodach. Z karty informacyjnej leczenia szpitalnego P. N. sporządzonej [...]r., wynika, że w dniu przyjęcia do szpitala był zaniedbany higienicznie z wszawicą. Z pisma Okręgowego Szpitala [...] w K. z [...] r. kierowanego do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. wynika, że P. N. jest nosicielem wszawicy i nie poczynił żadnych starań o jej usunięcie. W tym czasie pielęgniarka środowiskowa podejmowała czynności higieniczne celem zlikwidowania wszawicy u B. W.. Z pisma tego wynika też, że w mieszkaniu panuje ogromny bałagan, spowodowany nagromadzeniem papierów, gazet i starych butów i odzieży, stanowiący zagrożenie epidemiologiczne i pożarowe. W aktach sprawy znajduje się informacja udzielona przez opiekuna z MOPS sprawującego opiekę przyznaną B. W., sporządzona [...] r. a zatem tuż przed wydaniem zaskarżonej decyzji, z której wynika, że opiekun przynosi posiłki, sprząta mieszkanie. Opiekunka z MOPS wykonuje czynności higieniczne. Do pokoju skarżącego nie da się wejść, z uwagi na nagromadzenie śmieci. Opiekun widywał butelki po piwie. P. N. unika kontaktów i trudno powiedzieć jak wygląda. Całość zgromadzonego materiału dowodowego wskazuje, że skarżący nie sprawuje stałej opieki nad matką. Nadal pije alkohol, nie leczy się z choroby alkoholowej, nie sprząta mieszkania, często przebywa poza domem. W tym stanie rzeczy nie ma do niego zastosowania art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odnosząc się szczegółowo do zarzutów skargi wskazać przyjdzie, że są one bezzasadne. Organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły prawa. Stosownie do treści art. 75 K.p.a. jako dowód dopuściły wszystko, co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Cały zebrany materiał dowodowy oceniły zgodnie z art. 80 K.p.a., a skarżący miał zapewnione prawo czynnego udziału w tym postępowaniu. Dokonując oceny materiału dowodowego w sposób odmienny od stanowiska strony organ nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów. Zatem nie mógł odnieść pożądanych skutków prawnych zarzut oparcia decyzji na nieprawdziwych przesłankach, gdyż strona nie wskazała, które przesłanki są nieprawdziwe. Nadto strona twierdzi, że często przebywała w szpitalach, ale nie przedstawiła żadnych innych zaświadczeń na tę okoliczność, ponad zaświadczenie, którym dysponował organ. Ponadto skarżący nie wykazał, że nie sprawował opieki nad matką i był to stan przejściowy, a przez ostatnie miesiące wywiązuje się ze wszystkich obowiązków. Zaś zgromadzony materiał dowodowy przeczy twierdzeniom skarżącego. Na marginesie należy zauważyć, że fakt odmowy przyznania skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie wyklucza możliwości ubiegania się o pomoc społeczną przewidzianą w innych przepisach i formach, umożliwiających wsparcie rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Nie wyklucza również ponownego wystąpienia przez skarżącego z wnioskiem o przyznanie specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego, jeśli skarżący podejmie leczenie w poradni AA i będzie sprawował rzeczywistą opiekę nad niepełnosprawną matką. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.