II FSK 902/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jerzy Rypina, Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędzia WSA del. Bogusław Woźniak (sprawozdawca), Protokolant Katarzyna Nowik, po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej O. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 478/15 w sprawie ze skargi O. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 16 lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2010 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 16 lutego 2015 r. nr [...], 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej na rzecz O. S.A. z siedzibą w W. kwotę 917 (dziewięćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 12 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 478/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę O. S. A. z siedzibą w W. (dalej: Spółka) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku – Białej z dnia 16 lutego 2015 r., nr [...]14 w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: P.p.s.a.). Przedstawiając stan sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał, że Wójt Gminy M. decyzją z dnia 31 października 2014 r. określił Spółce wysokość podatku od nieruchomości za 2010 r. Postanowieniem z dnia 16 lutego 2015 r. Samorządowe Kolegium odwoławcze w Bielsku – Białej stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy M. z dnia 31 października 2014 r. Organ odwoławczy ustalił, że decyzja organu I instancji zawierała prawidłowe pouczenie o terminie i sposobie wniesienia odwołania. Z załączonego do akt sprawy urzędowego poświadczenia doręczenia wynika, że zaskarżona decyzja została skutecznie doręczona w dniu 20 listopada 2014 r., zatem termin do jej wniesienia upływał w dniu 4 grudnia 2014 r. Odwołanie zostało nadane w placówce pocztowej w dniu 5 grudnia 2014 r., zatem po upływie terminu dla dokonania tej czynności. Na ww. postanowienie Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w której sformułowała wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia, a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 228 § 1 pkt 2 w zw. z art. 152a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) – dalej jako: "O.p." w zw. z art. 145 § 2 oraz art. 187 § 1 i art. 191 tej ustawy. Zdaniem Spółki Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało błędnego ustalenia daty doręczenia decyzji skarżącej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał skargę za bezzasadną. Sąd I instancji uzasadniając orzeczenie stwierdził, że istotną okolicznością dla rozstrzygnięcia zaistniałego sporu jest fakt, że pismem z dnia 9 września 2014 r. reprezentujący Spółkę pełnomocnik wniósł o doręczanie wszelkiej korespondencji za pomocą środków komunikacji elektronicznej, wskazując jednocześnie adres elektroniczny. Treść pisma została potwierdzona kolejnym ze wskazaniem podstawy prawnej wniosku – art. 144a O.p. Pismem z dnia 28 października 2014 r. organ poinformował pełnomocnika, że skrzynka kontaktowa wskazana przez niego nie spełnia kryteriów stawianych przez przepisy prawa i będzie wykorzystywana wyłącznie do przekazywania zawiadomień, o których mowa w art. 152a § 1 O.p. Adres elektroniczny został natomiast wskazany w załączniku nr 1 wraz z instrukcją pierwszego logowania. W piśmie tym znalazła się też informacja, że od momentu wpływu korespondencji zaczynają bieg terminy doręczenia. Zdaniem Sądu I instancji skutki procesowe wskazanych czynności należy ocenić w oparciu o art. 152a § 1 O.p. Zgodnie z tym przepisem w celu doręczenia pisma w formie dokumentu elektronicznego organ podatkowy przesyła na adres elektroniczny adresata zawiadomienie zawierające: 1) informację, że adresat może odebrać pismo w formie dokumentu elektronicznego; 2) wskazanie adresu elektronicznego, z którego adresat może pobrać pismo i pod którym powinien dokonać potwierdzenia doręczenia pisma; 3) pouczenie dotyczące sposobu odbioru pisma, a w szczególności sposobu identyfikacji pod wskazanym adresem elektronicznym w systemie teleinformatycznym organu podatkowego, oraz informację o wymogu podpisania urzędowego poświadczenia odbioru w sposób, o którym mowa w art. 20a ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. Konfrontacja treści wskazanego przepisu, z dokonanymi przez organ czynnościami prowadzi do wniosku, że pismo organu z dnia 28 października 2014 r. zadość czyniło wskazanemu przepisowi. Sąd I instancji wskazał ponadto, że decyzja organu I instancji z dnia 31 października 2014 r. określająca Spółce wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2010 r. została przesłana na adres elektroniczny w dniu 5 listopada 2014 r. (numer kancelaryjny: ...). UPD (Urzędowe Poświadczenie Odbioru) nastąpiło w dniu 20 listopada 2014 r. ( teczka nr 1 akt podatkowych). Sąd I instancji stwierdził, że istotną wagę dla oceny terminu doręczenia w niniejszej sprawie ma treść art. 152 § 3 O.p., zgodnie z którym, w przypadku nieodebrania pisma doręczenie uważa się za dokonane po upływie 14 dni, licząc od dnia przesłania pierwszego zawiadomienia. Przenosząc powyższą regulację na grunt badanej sprawy nie sposób zaakceptować stanowiska Spółki, że skutek fikcyjnego doręczenia nastąpił w dniu 21 listopada 2014 r. Skoro bowiem zawiadomienie pierwsze o przesyłce zostało przekazane na adres mailowy w dniu 5 listopada 2014 r., to w dniu 19 listopada upłynął 14 dniowy termin. Po upływie 14 dni wymaganych art. 153 § 3 O.p. był dzień 20 listopada 2014 r. i z tym też dniem organ powiązał skutek prawny doręczenia. Termin zatem do wniesienia odwołania skutecznie upływał z dniem 4 grudnia 2014 r., a nie jak twierdzi pełnomocnik strony skarżącej z dniem 5 grudnia 2014 r. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Spółka, która zaskarżyła ten wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: 1. art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a., poprzez nienależyte wyjaśnienie sprawy w zakresie ustalenia daty, od której należy liczyć termin do wniesienia odwołania; 2. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 228 § 1 pkt 2 i art. 233 § 2 pkt 1 O.p. w zw. z art. 152a § 3 O.p. a także art. 217 § 2 oraz art. 122, art. 187 § 1 O.p przez niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, w której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach powinien był uznać, iż wadliwe było stwierdzenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku – Białej uchybienie terminowi do wniesienia odwołania wskutek błędnego ustalenia daty, w którym termin upłynął. Spółka wniosła o: 1. rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny na rozprawie; 2. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania; 3. zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku – Białej na rzecz Spółki zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, a zatem zasługuje na uwzględnienie. Sedno sformułowanych zarzutów sprowadza się do zakwestionowania skuteczności doręczenia dokonanego przez organ pierwszej instancji. W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 144a § 1 O.p., doręczenie pism następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2013 r. poz. 1422 ze zm.), jeżeli strona spełni jeden z następujących warunków: 1) złoży podanie w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu podatkowego lub portal podatkowy; 2) wniesie o doręczenie za pomocą środków komunikacji elektronicznej i wskaże organowi podatkowemu adres elektroniczny; 3) wyrazi zgodę na doręczanie pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej i wskaże organowi podatkowemu adres elektroniczny. Z kolei w myśl art. 152a § 1 O.p., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 10 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r. poz. 183), w celu doręczenia pisma w formie dokumentu elektronicznego organ podatkowy przesyła na adres elektroniczny adresata zawiadomienie zawierające: 1) informację, że adresat może odebrać pismo w formie dokumentu elektronicznego; 2) wskazanie adresu elektronicznego, z którego adresat może pobrać pismo i pod którym powinien dokonać potwierdzenia doręczenia pisma, 3) pouczenie dotyczące sposobu odbioru pisma, a w szczególności sposobu identyfikacji pod wskazanym adresem elektronicznym w systemie teleinformatycznym organu podatkowego oraz informację o wymogu podpisania urzędowego poświadczenia odbioru w sposób, o którym mowa w art. 20a ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2013 r. poz. 235 ze zm.). Przepis art. 152a O.p. statuuje doręczenie w drodze quasi awiza. Pismo nie jest bowiem przesyłane adresatowi, a jedynie jest on informowany o możliwości odebrania pisma (por. P. Pietrasz, w: R. Dowgier, L. Etel (red. nauk.), P. Pietrasz, M. Popławski, S. Presnarowicz, W. Stachurski, K. Teszner, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2017, s. 1028). W konsekwencji doręczenie pisma za pomocą środków komunikacji elektronicznej następuje dwuetapowo. W pierwszym etapie organ administracji przesyła adresatowi, na uprzednio podany adres elektroniczny, zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w formie dokumentu elektronicznego wraz z linkiem umożliwiającym – po spełnieniu określonych warunków - zapoznanie się z pismem oraz jego pobranie. Drugi etap doręczenia pisma to jego pobranie i podpisanie przez adresata urzędowego poświadczenia odbioru pisma. Można to uczynić na dwa sposoby: z użyciem bezpiecznego podpisu elektronicznego weryfikowanego za pomocą kwalifikowanego certyfikatu lub podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP. Brak adresu skrzynki na platformie ePUAP, co należy wyraźnie zaakcentować, nie uniemożliwia zapoznania się z treścią dokumentu. W rozpatrywanej sprawie organ pierwszej instancji przesłał pocztą elektroniczną na podany przez skarżącą adres elektroniczny w dniu 28 października 2014 r. pismo zawiadamiające pełnomocnika Spółki, że skrzynka kontaktowa wskazana przez niego nie spełnia kryteriów wskazanych przez przepisy prawa i będzie wykorzystywana wyłącznie do przekazywania zawiadomień, o których mowa w art. 152a § 1 O.p. Adres elektroniczny został natomiast wskazany w załączniku nr 1 wraz z instrukcją pierwszego logowania. W piśmie tym znalazła się także informacja, że od momentu wpływu korespondencji zaczynają bieg terminy doręczenia. Z ww. zawiadomienia w żaden sposób nie wynika, że pod wskazanym adresem elektronicznym już czeka pismo kierowane do skarżącej (decyzja wymiarowa) lecz jedynie, że na ten adres "będzie kierowana korespondencja". W tej sytuacji nie można przyjąć, jak przedstawił to w stanie faktycznym sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, jakoby organ pierwszej instancji zawiadomił pełnomocnika skarżącej o możliwości odbioru decyzji (tej konkretnej) w formie dokumentu elektronicznego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpatrywanej sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 152a § 1 pkt 1 O.p., bowiem zawiadomienia te - jak zasadnie zaakcentowała Spółka w skardze kasacyjnej - zawierają jedynie "ogólną" informację o trybie doręczenia w sytuacji, w której skarżąca wniosła o komunikację elektroniczną z organem pierwszej instancji. W konsekwencji po stronie skarżącej nie było podstaw do wnioskowania z przesłanego zawiadomienia, że jakieś pismo oczekuje na podjęcie, i że w związku z tym zawiadomieniem należy podjąć działania w celu jego odebrania. W powstałych okolicznościach uznać należy, wbrew stanowisku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, że nie doszło do skutecznego doręczenia decyzji w trybie art. 152a § 3 O.p. W konsekwencji bezprzedmiotowy jest zarzut naruszenia art. 152a § 5 O.p. dotyczący zasad przechowywania doręczonych w trybie zastępczym dokumentów elektronicznych skoro do skutecznego doręczenia w rozpatrywanej sprawie nie doszło. Mając na względzie wyżej zaprezentowaną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzutami skargi kasacyjnej skarżąca skutecznie podważyła ocenę zaskarżonego postanowienia dokonaną przez Sąd I instancji. Na marginesie należy zauważyć, że tożsama ocena prawna w analogicznym stanie faktycznym została wyrażona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 616/16 (www.orzecznictwo.nsa.gov.pl). W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny – działając na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej jako "P.p.s.a." uwzględnił skargę kasacyjną uchylając zaskarżony wyrok, zaś uznając, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona, po rozpoznaniu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach - uchylił w całości zaskarżone postanowienie organu odwoławczego. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 oraz art. 200 w związku z art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a.